Türkistan erenlerinden Horasan erenlerine, Horasan erenlerinden Anadolu erenlerine, Anadolu erenlerinden Balkanlardaki erenlere uzanan kültür ve inanç aktarımının öncüleri arasında Vefaî, Kalenderî, Haydarî, Babaî, Bektaşî, Alevî dervişleri yer alır. Ehlidil, ehlihal ve ehliyol olan bu öncüler, “Kolonizatör Türk dervişleri” olarak da adlandırılır. Ehliirfan, ehliinsan ve ehlilisan özellikleriyle Anadolu’ya ve Balkanlara gönül seferberliği düzenleyen gazi dervişler, hem bu coğrafyaya hâkim olmuşlar, hem de bu coğrafyayı ebedi vatan kılan Türk dilinin, kültür ve sanatının benimsenerek yaygınlaşmasına katkı sağlamışlardır.
Ahmet Yesevî’den Yunus Emre’ye, Yunus Emre’den Muhyiddin Abdal’a uzanan dil, kültür ve sanat yolunda binlerce derviş şair, âşık yetişmiş, yüzyıllar boyunca zengin bir tasavvuf edebiyatı oluşmuştur. Kam-Şaman sanatından Ozan-Baksı sanatına uzanan gelenekli ezgi, şiir ve anlatı birikimi İslâmiyet’in kabul edilmesiyle iki kola ayrılmış, Derviş sanatı ve Ozan sanatı ortaya çıkmıştır. Konargöçer yaşayış tarzından yerleşik hayata geçmeye başladıkça ortaya çıkan sosyokültürel ihtiyaçları karşılayan âşıklar, hemen her konuda olduğu gibi din ve tasavvuf konulu eserler de oluşturmaya başlamıştır. Âşık edebiyatının oluşumu ve gelişiminde Kalenderî, Alevî, Bektaşî zümrelere mensup gelenek temsilcileri önemli katkılar sağlamışlardır. Böylelikle Derviş Tarzı Türk Edebiyatı ve Âşık Tarzı Türk Edebiyatı adlarını verdiğimiz iki alanda da bu zümrelere mensup güçlü sanatçılar yetişmiştir. Özellikle Abdal, Ata, Baba, Dede, Derviş, Kemter, Kul, Pir, Sultan, vd. gibi mahlasları bulunan sanatçıların genellikle Kalenderî, Alevî, Bektaşî zümrelere mensup oldukları anlaşılmaktadır.
“Alevîlik”, “Bektaşîlik”, “Ahîlik” hakkında değişik zamanlarda yayımlanan araştırma, inceleme yazılarımızdan bazılarının bir araya getirilmesiyle oluşturulan kitapta altı ana bölüm yer almaktadır:
1. Alevîlik, Bektaşîlik ve Türk Edebiyatı, 2. Balkanlarda Alevîlik ve Bektaşîlik, 3. Alevî, Bektaşî Anlatılarında Mitolojik Motifler, 4. Ahîlik Kültürü ve Ahiler, 5. Derviş Tarzı Türk Edebiyatında Kerbelâ, 6. Alevî, Sünnî Kardeşliği
