Melosik, Zbyszko

Polska Myśl Pedagogiczna

Jagiellonian Univeristy Repository

    RECENZJE I SPRAWOZDANIA  Recenzja wydawnicza książki prof. dr hab. Bogusława Śliwerskiego Edukacja (w) polityce. Polityka (w) edukacji. Inspiracje do badań oświatowych. Kraków 2015, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, ss.  676.  Prof. zw. dr hab. Bogusław Śliwerski jest jedną z najwybitniejszych postaci pedagogiki polskiej ostatnich dekad. Jego wkład w rozwój współczesnej polskiej refleksji edukacyjnej jest powszechnie uznawany, a pozycja w środowisku pedagogów polskich (i nie tylko) – bardzo wysoka i niepodważalna. Wiele z książek autorstwa Bogusława Śliwerskiego weszło do kanonu polskiej literatury w zakresie nauk pedagogicznych (i szerzej – społecznych), a każda publikacja tego autora stanowi wydarzenie edytorskie (wystarczy w tym miejscu wymienić tylko takie pozycje, jak: Przekraczanie granic wychowania. Od «pedagogiki dziecka» do antypedagogiki; Współczesne nurty wychowania; Klinika szkolnej demokracji, Pajdocentryzm – pedagogika dziecka czy kilka tomów z serii Pedagogika alternatywna). Książki Bogusława Śliwerskiego, często czytane i cytowane, są bardzo popularne zarówno wśród naukowców, jak i młodzieży akademickiej. Autor otwiera w nich nowe pola badawcze, wprowadza nowe dyskursy, jego narracje są odważne i interdyscyplinarne.  Podkreślając wkład B. Śliwerskiego w rozwój współczesnej polskiej myśli pedagogicznej trzeba też stwierdzić, iż zarówno jako teoretyk, jak i dydaktyk, potrafi podejmować ryzyko publicznej konfrontacji z dogmatycznymi poglądami i pedagogiczną (oraz polityczną) ortodoksją. Nie ogranicza się – w swoich przedsięwzięciach pedagogicznych – do działalności naukowo-dydaktycznej na poziomie akademickim. Jest jednym z tych nielicznych teoretyków wychowania, którzy z pełną świadomością i dużą determinacją podejmują wysiłki na rzecz praktycznego urzeczywistnienia nowych dyskursów edukacyjnych w praktyce edukacji polskiej.  Każda kolejna książka Bogusława Śliwerskiego stanowi wydarzenie w polskich naukach społecznych, a w szczególności – pedagogicznych, co odnosi się bez wątpienia także do recenzowanej przeze mnie, najnowszej pozycji tego wybitnego naukowca: Edukacja (w) polityce. Polityka (w)Edukacji. Inspiracje do badań oświatowych. Potwierdza ona raz jeszcze niezwykłe kompetencje Autora (i badacza) w zakresie prowadzenia dyskursu Recenzje i sprawozdania 349  naukowego, a także jego wrażliwość społeczną i pedagogiczną. Książka ta stanowi przy tym znakomitą krystalizację pedagogiki naukowej i pedagogiki w działaniu. Bogusław Śliwerski w znakomity sposób pokazuje w niej, jak wykorzystać można reprezentatywne teorie z zakresu nauk społecznych do analizy rzeczywistości oświatowej. Rekonstruuje także w sposób przenikliwy i zdecydowany takie strategie wytwarzania jej nowych wersji przez politykę, które prowadzą do podporządkowywania osób i wdrażania ich w realizację interesów politycznych. Przedstawia mające miejsce w najnowszej historii Polski dramaty instytucji i dramaty jednostek traktowanych przez polityków jak łatwa do ukształtowania glina. Pokazuje, w jaki sposób makro-decyzje wdrażane przez mikro-polityki na najniższych szczeblach rekonstruują codzienność i sposoby myślenia, prowadząc do adaptacji instytucji oraz ludzi do praw i decyzji, których często jedynym uprawomocnieniem jest sam akt sprawowania władzy, bez żadnych głębszych intencji poza potwierdzeniem istnienia jej samej. Jedynym więc motywem jest sprawowanie władzy, jedynym celem – zmiana sama w sobie; przy tej dramatycznej konsekwencji, jaką jest modyfikacja zmiany życia instytucji i jednostek (pod groźbą marginalizacji).  To, nie zawaham się stwierdzić, fundamentalne dzieło, stanowi nie tylko pełne treści kompendium wiedzy, ale także interdyscyplinarne studium wzajemnych relacji tego, co polityczne i tego, co edukacyjne. Bogusław Śliwerski pokazuje, w jaki sposób polityka wkracza inwazyjnie, zwykle za pomocą „prawodawczego cięcia”, w życie oświatowe, modyfikując, odwracając, zmuszając i selekcjonując. Jego książka stanowi nie tylko znakomite kompendium wiedzy z najnowszej historii Polski, w którym analizy socjologiczne, pedagogiczne i psychologiczne splatają się z rozważaniami o charakterze filozoficznym, ale także – w oczywisty sposób – politologicznym. Z powodzeniem łapie w „diagnostyczną kamerę” dynamikę różnorodnych pedagogiczno-polityczno-społecznych napięć między teoretycznym a praktycznym (czy empirycznym), globalnym a lokalnym, obiektywnym a subiektywnym. Jest ona jednak równocześnie wspaniałym studium z zakresu pedagogiki krytycznej i pedagogiki dekonstrukcyjnej, w której celem jest zmiana społeczna.  Trzeba dodać, że poszczególne fragmenty książki nie tylko dostarczają wiedzy na temat dynamiki przemian rzeczywistości edukacyjnej, ale też stanowią teoretyczno-krytyczne studia, których celem jest zrozumienie i wyjaśnienie źródeł, „uwikłań”, a także skutków analizowanych zjawisk oraz fenomenów. Bogusław Śliwerski konsekwentnie pokazuje w nich edukację jako teren walki o władzę i demokrację, płaszczyznę dominacji i oporu, zniewolenia i upodmiotowienia. Edukacja jawi się w jego tekstach zarówno 350  Recenzje i sprawozdania  jako „możliwość”, jak i „zagrożenie”, przy czym autor opowiada się z pełnym przekonaniem za edukacją zdecentralizowaną i zdestandaryzowaną, zorientowaną na rozwój człowieka.  Warto zauważyć, że tekst książki napisany jest w sposób bardzo komunikatywny, jasnym językiem, a poszczególne wywody cechuje zawsze wewnętrzna struktura i logika; wszystko to sprawia, że „dobrze się ją czyta”. Literatura stanowiąca dla Autora punkt wyjścia jego analiz jest bardzo reprezentatywna dla badanego problemu, a jego rozważania są niezwykle mocno osadzone zarówno w przyjętym przez niego „zestawie” kategorii teoretycznych, jak i w – wyznaczonej przez tytułowy problem – logice pracy.  Narracja w poszczególnych rozdziałach książki jest bardzo szczegółowa i zawiera wyczerpujące i stojące na bardzo wysokim poziomie rekonstrukcje, analizy oraz interpretacje. Badacz z pełną swobodą wprowadza nas w świat myśli i teorii, a także ideologii i praktyki. Jego szczegółowa wiedza jest zdumiewająca, zadziwia też zdolność do jej integrowania w postać bardzo wartkiej narracji oraz umiejętność osadzenia jej w teoriach i koncepcjach. Znakomicie porusza się on po podejmowanej problematyce, a jego rozważania są bardzo dobrze uzasadnione, dając w swojej całości – w kontekście swoistej walki dyskursów – fascynujący obraz zagadnienia postawionego w tytule. Moja ocena jest więc bardzo wysoka. Nie ulega wątpliwości, że najnowsza książka Bogusława Śliwerskiego stanowi ważny wkład do rozwoju współczesnych polskich nauk o edukacji. Stanowi kolejne wybitne osiągnięcia tego naukowca, wpisując się znakomicie w aktualne dyskusje na temat relacji między polityką a edukacją.  Prof. zw. dr hab. Zbyszko Melosik Uniwersytet Adama Mickiewicza  Dominika Jagielska: Hybrydy ideologii edukacyjnych polskich polityków ,  Kraków 2014, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, ss. 273.  Recenzowana przeze mnie interdyscyplinarna i jakże interesująca – w ogólnym oglądzie – książka powstała na bazie wcześniejszej dysertacji doktorskiej opatrzonej uprzednio tytułem: Ideologie edukacyjne współczesnych polityków polskich, promotorem której była Pani Prof. dr hab. Janina Kostkiewicz1. Książka omawia w sposób szczególnie rzetelny,                                                                     1We wstępie (s. 9) Pani Doktor wyraźnie precyzuje wszelkie zmiany, uzupełnienia dokonane modyfikacje edytorskie, z którymi zapozna się Czytelnik w stosunku do oryginalnej uprzednio przedłożonej pracy doktorskiej.  

Edukacja (w) polityce : polityka (w) edukacji : inspiracje do badań oświatowych

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Jagiellonian Univeristy Repository