Tytko, Marek Mariusz

Jagiellonian Univeristy Repository

Religious and Sacred Poetry:  An International Quarterly  of Religion, Culture and Education Edited by Marek Mariusz Tytko No. 1 (9) January – February – March 2015 ISSN: 2299–9922 ; e-ISSN 2391-9418 pages 265 - 268 MAREK MARIUSZ TYTKO (Cracow, Poland) e-mail: marek.mariusz.tytko[at]uj.edu.pl  [Rec.:] Stasi. Strażnik komunistycznego reżimu. Wystawa ze zbiorów Urzędu Pełnomocnika Rządu Federalnego do Spraw Materiałów Służb Bezpieczeństwa byłej Niemieckiej Republiki Demokratycznej [tzw. Urząd Gaucka]. Katalog wystawy 13 czerwca – 2 lipca 2000, organizatorzy: Centrum imienia Mirosława Dzielskiego, Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, wyd. Księgarnia Aka-demicka, Kraków 2000, 251, [4] s.   Książka Stasi. Strażnik komunistycznego reżimu była w pierwotnej funkcji katalogiem wystawy o STASI – tajnej policji komunistycznej w Niemieckiej Republice Demokratycznej (1949-1990). Publikacja ta jednak jest także rodzajem poglądowej, syntetycznej monografii obrazującej dzieje owej tajnej służby NRD, przez co nie racji nic na swojej aktualności. W 65 rozdziałach pokazano jak w soczewce – zagadnienie STASI w wielu aspektach, a przy okazji realność zniewo-lenia oraz rozmaite próby i metody oporu Niemców wobec władzy komunistycznej we Wschodnich Niemczech pokazane na konkretnych przykładach (relacjach historycznych). Dzieło pokazuje korzenie wzorce dla STASI (sowiecka CzeKa), sylwetkę wzorcową enerdowskiego czekisty, ukazuje struktury i funkcje Minister-stwa Bezpieczeństwa Państwowego NRD, przedstawia STASI jako narzędzie władzy – Partii Komunistycznej. Książka ilustruje, jaką potęgą było 91 tysięcy funkcjonariuszy STASI i 173 tysiące tajnych współpracowników STASI (wg stanu na 1989 r.). Pozycja prezentuje podział na 209 urzędów powiatowych STASI oraz wyodrębnione jednostki MBP NRD. Monografia pokazuje sposoby i zakres dzia-łania STASI (obserwacja, ewidencjonowanie, rejestracja, działania operacyjne) wobec rozmaitych form oporu społecznego i sprzeciwu wobec władz nadto jej działalność poza granicami kraju (metody szpiegowskie, podglądowe, podsłucho-we itd.). Ukazuje skrótowo np. przebieg wydarzeń – wybuch i tłumienie społecz-nych protestów w NRD (np. 17 czerwca 1953 strajki w Berlinie oraz Powstanie w Halle), powstanie muru berlińskiego 13 sierpnia 1961 r., różne formy sprzeciwu indywidualnego, np. enerdowskie echa w okresie tzw. ‘praskiej wiosny’ w 1968 r., nadto liczne sposoby ucieczek za granicę, mały sabotaż w postaci murale (napisów na murach). W zasadzie najwięcej uwagi poświęcono przełomowemu dla NRD  266rokowi 1989-temu. Nagłaśnia szczególnie ostatni etap istnienia STASI 189-1990 i proces niszczenia akt oraz form walki o zachowanie archiwaliów STASI. Publika-cja ukazuje sposoby stosowane dla ‘legalnego’ wyjazdu obywateli NRD na stałe do RFN, z której to formy skorzystało ok. pół miliona ludzi w latach 70 i 80. XX w. W książce pokazano masowe ‘turystyczne’ ucieczki z NRD przez Czechosłowację i Węgry na Zachód w 1989 r. Wyjaśniono, czym była SOUD – międzynarodowa baza danych tajnych służb oraz szczegółowe kalendarium działań społecznych aż do przejęcia akt tajnych służb 1989-1990 przez tzw. urząd Gaucka.  Książka niejako składa się z dwóch części – w pierwszej historia STASI i oporu społecznego w NRD (przykładowo już wspomniana), a w drugiej części – dzieje, cele, formy i metody działania Urzędu Gaucka w latach 1990-2000. Może-my zapoznać się z takimi aspektami działalności jak m.in.: struktura urzędu i jego ekspozytury, wgląd do akt, rozszyfrowanie kryptonimów, wykorzystanie dokumen-tów przez instytucje publiczne i niepubliczne, dostępna informacja o etatowej lub tajnej współpracy ze służbą bezpieczeństwa, informowanie prokuratur i sądów itd. w związku z rehabilitacją ofiar, wnioski składane przez naukowców i dziennikarzy służące badaniu i rozrachunkowi z przeszłością, renowacja i konserwacja akt, rekonstrukcja podartych (pociętych) dokumentów, badania naukowe i edukacja polityczna itd. Publikacja zawiera kilkadziesiąt ilustracji czarno-białych oraz liczne schematy sytuacyjne. Dzieło ma walory poglądowo-poznawcze oraz edukacyjne, może służyć nie tylko badaczom-historykom, ale i wykładowcom, nauczycielom historii jako materiał pomocniczy pozwalający pokazać uczniom i studentom problem zniewolenia w komunizmie na przykładzie dziejów NRD i metod jej tajnej policji podtrzymującej system komunistyczny (reżim typu sowieckiego w Niemczech Wschodnich). Choć książka nie posiada indeksów, to jednak z uwagi na przejrzystość i jasność konstrukcji tej swoistej monografii, a zarazem obrazo-wość (fotografie, mapy, schematy) i prostotę wykładu (z licznymi kalendariami poszczególnych wydarzeń) – książkę mogą czytać z pożytkiem także miłośnicy historii, zwłaszcza młodzi, nieposiadający specjalistycznej wiedzy historycznej.   Tytuł w języku angielskim (the title in English):  [Rev.:] The Stasi. The Guardian of the Communist Regime. An Exhibition from the Collections of the Office of Plenipotentiary of the Federal Government in Questions (Affairs) of Materials of the Security Services of the Former German Democratic Republic [so Called Gauck’s Office (Gauck’s Authority)]. Exhibition Catalogue June, 13 – July 2, 2000      267 Abstract (Summary):  The book entitled Stasi. The Guardian of the Communist Regime. An Exhibition from the Collections of the Office of Plenipotentiary of the Federal Government concerning the Matters of the Materials of the Security Services of the Former German Democratic Republic (the so Called Gauck Office). Exhibition Catalogue, June 13 – July 2, 2000 (in Polish: Stasi. Strażnik komunistycznego reżimu. Wysta-wa ze zbiorów Urzędu Pełnomocnika Rządu Federalnego do Spraw Materiałów Służb Bezpieczeństwa byłej Niemieckiej Republiki Demokratycznej [tzw. Urząd Gaucka]. Katalog wystawy 13 czerwca – 2 lipca 2000) is concerned with the history of the German Democratic Republic (the GDR), a communist German state. The book presents the history of East German communist secret services, the so called STASI, communist secret police from 1949 to 1990. The monograph deals also with the ways undertaken by German resistance against the communist regime, againts the Ministry of State Security of the GDR and the German Com-munist Party. The book describes the methods of activity of the secret police and the social protests in the GDR, especially strikes in Berlin on June 17, 1953 and also an anti-communist uprising in Halle and the issue of the Berlin Wall. The publication shows Germans fleeing from the GDR, sabotage, murals. many documents and photos used in the preparation of the exhibition. The book, which has originated from the documents of the so called Gauck Office that operated in the years 1990 - 2000, has been published in Polish.  Key words:  history, The German Democratic Republic (the GDR), Communist German state, East German communist secret services, STASI (history, 1949-1990), Communist secret police (1949-1990), methods of German resistance against the communist regime, Soviet Cheka (Soviet Secret Service), The Ministry of State Security of the GDR, The German Communist Party, methods of activity of the secret police, social protests in the GDR, strikes in Berlin (17 June 1953), anti-communist upris-ing in Halle, the Berlin Wall, Germans fleeing from the GDR, sabotage, murals, the Gauck Office (1990-2000)  Słowa-klucze:  historia, Niemiecka Republika Demokratyczna, komunistyczne państwo niemiec-kie, komunistyczne służby specjalne NRD, historia STASI (1949-1990), tajna policja komunistyczna (1949-1990), metody oporu Niemców przeciwko władzy komunistycznej, sowiecka CzeKa, Ministerstwo Bezpieczeństwa Państwowego NRD, Niemiecka Partia Komunistyczna, metody działania tajnej policji, społeczne  268protesty w NRD, strajki w Berlinie (17 czerwca 1953), antykomunistyczne Po-wstanie w Halle, mur berliński, ucieczki Niemców poza granicę NRD, mały sabo-taż, murale, Urząd Gaucka (1990-2000),  Bibliografia (Bibliography):   Stasi. Strażnik komunistycznego reżimu. Wystawa ze zbiorów Urzędu Pełnomoc-nika Rządu Federalnego do Spraw Materiałów Służb Bezpieczeństwa byłej Nie-mieckiej Republiki Demokratycznej [tzw. Urząd Gaucka]. Katalog wystawy 13 czerwca – 2 lipca 2000, Centrum imienia Mirosława Dzielskiego, Centrum Doku-mentacji Czynu Niepodległościowego, wyd. Księgarnia Akademicka, Kraków 2000, 251, [4] s.      

Stasi : strażnik komunistycznego reżimu : wystawa ze zbiorów Urzędu Pełnomocnika Rządu Federalnego do Spraw Materiałów Służb Bezpieczeństwa byłej Niemieckiej Republiki Demokratycznej (tzw. Urząd Gaucka) : katalog wystawy 13 czerwca - 2 lipca 2000

Stasi : strażnik komunistycznego reżimu : wystawa ze zbiorów Urzędu Pełnomocnika Rządu Federalnego do Spraw Materiałów Służb Bezpieczeństwa byłej Niemieckiej Republiki Demokratycznej (tzw. Urząd Gaucka) : katalog wystawy 13 czerwca - 2 lipca 2000

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Jagiellonian Univeristy Repository