Hasło w "Słowniku metod, technik i form pracy socjalnej, opiekuńczej i terapeutycznej" ukazuje zastosowanie metod sztuki życia w pracy socjalnej do akceptacji życia.The entry in "The dictionary of methods, techniques and forms in the social, caring and therapeutic work" presents using methods of art of life in the social work towards acceptance of life

Tytko, Marek Mariusz

Jagiellonian Univeristy Repository

œmierci), a tak¿e w zale¿noœci od cywilizacji (majañska, aztecka, chiñska, in-dyjska, staroegipska, sumeryjska, mezopotamska, babiloñska, ¿ydowska, bi-zantyñska – wschodniochrzeœcijañska, grecka, rzymska, ³aciñska – zachod-niochrzeœcijañska, turañska, muzu³mañska).Zob. tak¿e: Opieka d³ugoterminowa, Opieka hospicyjna, Opieka pa-liatywna.Opracowanie: Marek Mariusz TytkoBibliografia:Angst vor dem Tod in Abhängigkeit von religiösen Einstellungen und Forlebenserwartungen.Eine psychologische Untersuchung, vorgelegt von U.P.R. Birkholz, Köln 1992.Makselon J. ks., Antropologiczne implikacje badañ tanatopsychologicznych, Wroc³aw 1990.Makselon J. ks., Cz³owiek wobec œmierci. Aspekty psychologiczno-pastoralne, Kraków 2005.Makselon J. ks., Egzystencjalny wymiar religijnoœci i postawy wobec œmierci, Lublin 1979.Makselon J. ks., Lêk wobec œmierci: wybrane teorie i badania psychologiczne, Kraków 1988.Makselon J. ks., Orientacja temporalna a postawa wobec œmierci, Kraków 1987.Makselon J. ks., Psychologiczne aspekty lêku przed œmierci¹, Kraków 1986.Makselon J. ks., Specyfika postaw wobec œmierci, Warszawa 1981.Makselon J. ks., Struktura wartoœci a postawa wobec œmierci. Studium z tanatopsychologii,Lublin 1983.Makselon J. ks., The fear of death and religiousness, Kraków 1994.ARS VIVENDI – METODY PRACY SOCJALNEJ DO AKCEPTACJI ¯YCIA (ang.ars vivendi – methods of social work towards acceptance of life). Ars vivendito sztuka (umiejêtnoœæ) ¿ycia, zespó³ sposobów przygotowania siê (siebie) do¿ycia obejmuj¹cych zastosowanie metod afirmatywnych do pozytywnego,realistycznego spojrzenia na ¿ycie ludzkie jako ca³oœæ, co prowadzi w efekciedo godnej akceptacji pe³ni cz³owieczeñstwa osoby, tj. do pogodzenia siê z na-turalnym nastêpstwem kolejnych okresów ¿ycia ludzkiego, rozwijaj¹cego siêod (naturalnego) poczêcia osoby poprzez fazê prenataln¹, narodziny, dzieciñ-stwo, okres dorastania, dojrza³oœæ (doros³oœæ), a¿ po starzenie siê (ró¿ne fazy,w zale¿noœci od wieku, a¿ po œmieræ). Akceptacja ta z regu³y zwiêksza siê(powinna siê zwiêkszaæ) wraz z nabieraniem doœwiadczenia ¿yciowego przezdan¹ osobê i wraz z pog³êbieniem siê tzw. m¹droœci ¿yciowej danej osoby i jejdobrostanu, przez co stwarza ona sobie warunki do pe³niejszej akceptacjiw³asnego ¿ycia, godnego bytowania.Zadaniem szeroko rozumianej pracy socjalnej jest m.in. pobudzenie pod-opiecznych (wychowanków) do akceptacji w³asnego ¿ycia. Stefan Szumanpisa³ o pogodnym i powa¿nym zagadnieniu afirmacji ¿ycia, która to afirma-cja prowadzi do akceptacji ¿ycia (akceptacji ¿ycia innych i w³asnego ¿ycia,samoakceptacji, tzn. akceptacji siebie jako osoby). Do metod pracy socjalnejs³u¿¹cych akceptacji ¿ycia zalicza siê przede wszystkim:181) metody religijne,2) metody moralne,3) metody psychologiczne,4) metody pedagogiczne.Ad 1. Do metod religijnych, w tym w szczególnoœci metod chrzeœcijañ-skich, zaliczymy np. rozmyœlania o dobrym ¿yciu Jezusa Chrystusa, ¿ywo-tach œwiêtych, jako o przyk³adach dobrego ¿ycia dla chrzeœcijan, medytacjenad ¿yciem godziwym, modlitwy powszednie Koœcio³a, w których wystêpujealbo element ¿ycia („b³ogos³awiony owoc ¿ywota Twojego, Jezus”, ZdrowaœMaryjo), albo element pogodzenia siê z ¿yciem danym od Boga („b¹dŸ wolaTwoja”, a w ¿yciu „zbaw nas ode z³ego”, Ojcze nasz), liturgiê mszy œw., którajest liturgi¹ ¿ycia i ofiary Boga-cz³owieka za ¿ycie wszystkich ludzi, nabo-¿eñstwa paraliturgiczne, np. ró¿aniec (z tzw. kolekt¹) z rozwa¿aniem ¿yciaMaryi i Jezusa i ich akceptacji ¿ycia ludzkiego, ró¿ne formy organizacji ko-œcielnych s³u¿¹cych akceptacji ¿ycia dla Boga, np. Ruch Œwiat³o-¯ycie (tzw.ruch oazowy ks. Franciszka Karola Blachnickiego), regu³y ¿ycia konsekro-wanego, ¿ycia kontemplacyjnego i czynnego (zakony kontemplacyjne, zakonyczynne, w ró¿nych formach aktywne w ¿yciu spo³ecznym, w tym zakonymendykanckie i kaznodziejskie). Wielka rozmaitoœæ religijnych form orga-nizacyjnych prowadz¹cych wiernych do akceptacji ¿ycia w chrzeœcijañstwiewynika z tego, ¿e chrzeœcijañstwo przynale¿y do kultury ¿ycia, zaliczane jestdo religii ¿ycia, przeciwstawia siê tzw. antykulturze œmierci (konsumizmowi,konsumeryzmowi), prowadz¹cej nie do pe³ni ¿ycia, ale ku nicoœci, nie ma bo-wiem podbudowy duchowej dla swojej materialistycznej ideologii u¿ycia.Ad 2. Metody moralne (filozoficzne, etyczne) polegaj¹ na udzielaniu wska-zówek (porad moralnych) typu „jak ¿yæ”, p³yn¹cych z intelektualnych naukokreœlonej filozofii odnoœnie do ¿ycia i godnego prze¿ycia, lecz jako niezako-rzenione w g³êbi cz³owieczeñstwa w prawid³owo uformowanym sumieniu(skoro cz³owiek jest z istoty swej homo religiosus), jako wykoncypowane,wykazuj¹ siê one mniejsz¹ skutecznoœci¹ ni¿ metody religijne, s¹ tylkoczyst¹ konstrukcj¹ intelektualn¹ pozbawion¹ umocowania transcendentne-go i prze¿ycia wspólnotowego.Ad 3. Celem metod psychologicznych (psychoterapeutycznych) jest prze-zwyciê¿enie chorobliwego lêku przed ¿yciem (vitafobia); stosowane s¹ onewobec pacjentów w celu przywrócenia ich do ¿ycia w spo³ecznoœci (w rodzi-nie, szkole, pracy itd.).Ad 4. Metody pedagogiczne (dydaktyczne, wychowawcze, opiekuñcze,[re]socjalizacyjne), w tym hebagogiczne i andragogiczne, dostosowane s¹ dowieku wychowywanej i nauczanej osoby (dzieci, m³odzie¿y i doros³ych).Pracownicy socjalni, pedagodzy, opiekunowie, wychowawcy, nauczyciele,œwieccy i duchowni mog¹ w ramach pracy socjalnej wykorzystywaæ w pe³nymzakresie rozmaite typy metod pracy z osob¹ potrzebuj¹c¹ pomocy, znaj-19duj¹c¹ siê w stanie ekstremalnej sytuacji ¿yciowej, przy czym metody naj-skuteczniejsze s¹ zwi¹zane z siln¹ relacj¹ miêdzyosobow¹, zatem wskazanejest pog³êbianie wiêzi wspólnotowej w danej spo³ecznoœci (rodzinie, szkole,innej wspólnocie) jako elementu prowadz¹cego do akceptacji ¿ycia. Metodyreligijne, filozoficzne, psychologiczne i pedagogiczne powszechnego dzia³aniaw ramach pedagogiki spo³ecznej odnoœnie do przygotowania osób do akcepta-cji ¿ycia nie maj¹ ograniczeñ czasowych czy przestrzennych, mo¿na je wyko-rzystywaæ w zale¿noœci od potrzeb w pe³nym zakresie, czerpi¹c z w³asnychdoœwiadczeñ, jak i z doœwiadczeñ innych osób, a nadto ze wskazañ szcze-gó³owych pedagogiki, psychologii, teologii i filozofii, zw³aszcza realistyczneji rozumnej, tj. filozofii chrzeœcijañskiej. U¿ycie danej metody zale¿y od sytu-acji i predyspozycji osoby pomagaj¹cej i osoby potrzebuj¹cej pomocy.Wyró¿niamy dwa g³ówne typy metod pracy socjalnej przy przygotowaniucz³owieka do akceptacji ¿ycia w³asnego i akceptacji ¿ycia innych osób: metody prze¿yciowe – oddzia³ywanie na sferê emocjonaln¹, zaanga¿o-wanie emocjonalne w akty religijne (wzbudzenie ¿arliwoœci religijnej, wspól-notowe uczestnictwo w obrzêdach religijnych dla wzmocnienia kultury ¿y-cia); metody poznawcze – intelektualne wyjaœnienie faktu ¿ycia ludzkiegojako fenomenu we wszechœwiecie, prezentowanie ka¿demu podopiecznemulisty jego osobistych, jednostkowych dokonañ ¿yciowych (pozytywna retro-spektywa ¿yciowa, pozytywne spojrzenie na w³asne ¿ycie jako wartoœæ, two-rzenie tzw. pozytywnych bilansów ¿yciowych dla ka¿dego podopiecznegoz osobna, anga¿owanie w ró¿ne pro¿yciowe inicjatywy lokalne).Do œrodków pomocniczych nale¿¹: dialog z potrzebuj¹cym, obecnoœæ bli-skich przy cz³owieku w chwilach trudnych, nieizolowanie cz³owieka odbliskich, udzielanie wszelkiej, elementarnej pomocy, dbanie o fizyczny i psy-chiczny dobrostan osoby potrzebuj¹cej. Wskazane s¹ edukacyjne pogadankii prezentacje w szko³ach, w rodzinie o ¿yciu ludzkim jako fenomenie od natu-ralnego poczêcia do naturalnej œmierci (lekcje przysposobienia do ¿ycia w ro-dzinie, niepermisywna edukacja pro-life typu prorodzinnego, personalistycz-nego).Pedagogika religijna, pedagogika kultury, pedagogika spo³eczna, pedago-gika ¿ycia, psychologia ¿ycia, socjologia ¿ycia, filozofia ¿ycia, stworzy³y teo-riê przygotowania siebie oraz innych do ¿ycia (teoria relacji interpersonal-nych w kontekœcie akceptacji ¿ycia ludzkiego). Szeroko rozumiana tematyka¿ycia ludzkiego poruszana przez sztukê zajmuje miejsce w historii sztuki,pomagaj¹c zrozumieæ ¿ycie. Teologia wyodrêbnia specjalny dzia³ zwany teo-logi¹ kultury, która bada m.in. przejawy ¿ycia ludzkiego w kulturze w kon-tekœcie transcendentnym. Kultura chrzeœcijañska sublimuje temat ¿ycia;sztuki plastyczne, literatura piêkna, muzyka, teatr, film pomagaj¹ cz³owie-kowi stopniowo uduchowiæ temat ¿ycia, pog³êbiæ spojrzenie na ludzk¹ egzy-20stencjê i pogodziæ siê z przemijaniem. Elementy symboliki sztuki mog¹ byæwykorzystywane podczas pracy socjalnej, w edukacji w ró¿nych sytuacjach¿yciowych w zale¿noœci od stanu osoby potrzebuj¹cej (podopiecznego, wycho-wanka, socjalizanta). Praca socjalna powinna uwzglêdniaæ ca³oœciowo religij-ny, filozoficzny, psychologiczny, pedagogiczny, socjologiczny aspekt ¿ycia lu-dzkiego, a nie tylko biomedyczny punkt widzenia, cz³owiek bowiem jestosob¹ jako ca³oœæ (osoba) i wymaga ca³oœciowego, personalistycznego podej-œcia równie¿ odnoœnie do procesu wzrastania w ¿ycie oraz indywidualnejakceptacji ludzkiej realnoœci w ¿yciu. Religioznawstwo, etnologia oraz antro-pologia kultury dostarczaj¹ opisów konkretnych zachowañ ludzkich (wital-nych) w obliczu inicjacji do ¿ycia (ró¿ne „ryty przejœcia”) w poszczególnychcywilizacjach, kulturach, religiach.Pracownicy socjalni, pedagodzy, opiekunowie, wychowawcy, lekarze, pie-lêgniarki, wolontariusze, duchowni (kap³ani i siostry zakonne), œwieccycz³onkowie wyspecjalizowanych organizacji religijnych i laickich – stanowi¹potencja³ w procesie przygotowania osób do akceptacji ¿ycia i pomocy w ¿y-ciu. Ka¿dy cz³owiek mo¿e byæ osob¹ potrzebuj¹c¹ pomocy duchowej, wspar-cia spo³ecznego w obliczu trudnoœci ¿ycia. Relacje pomiêdzy opiekunamia podopiecznymi ([re]socjalizatorami a [re]socjalizantami, wychowawcamia wychowankami, nauczycielami a uczniami) zale¿¹ od kultury i stopniaspo³ecznego uœwiadomienia sobie, ¿e ¿ycie ludzkie jest samo w sobie warto-œciowe i ka¿dy cz³owiek nosi w sobie godnoœæ z natury (prawo naturalne),równie¿ cz³owiek z niepe³n¹ sprawnoœci¹, chory, cierpi¹cy, „zagubiony” w ¿y-ciu, znajduj¹cy siê na marginesie. Rodzaje przedmiotu (podzia³ przedmioto-wy rzeczy: sztuka ¿ycia – sztuka przygotowania siebie i innych do ¿ycia)dzieli siê kulturowo, wed³ug obyczajów charakterystycznych dla „rytów przej-œcia” (miêdzy poszczególnymi etapami ¿ycia) w przypadku poszczególnychreligii (religia chrzeœcijañska, buddyjska, hinduistyczna, islamska, judaisty-czna, religie animistyczne). Religie wypracowa³y, ka¿da osobno, w³asne rytyprzejœcia, np. w chrzeœcijañstwie metodami akceptacji ¿ycia s¹ ryty przejœciaw formie sakramentów œwiêtych: chrztu, pokuty, pierwszej komunii, bierz-mowania, kap³añstwa, ma³¿eñstwa, namaszczenia chorych.Sztukê ¿ycia mo¿na podzieliæ w zale¿noœci od poszczególnych kultur naro-dowych, bo ka¿dy naród ma swoj¹ specyfikê, choæ wiele zwyczajów jest wspól-nych ró¿nym narodom, (np. narodowe zwyczaje dotycz¹ce czczenia ¿ycialudzkiego w rodzinach, typu: urodziny, imieniny, jubileusze ma³¿eñskie,rocznice etc., tj. kultura biesiadna). Sztukê ¿ycia podzieliæ mo¿na równie¿w zale¿noœci od krêgu cywilizacji (majañska, aztecka, chiñska, indyjska, sta-roegipska, sumeryjska, mezopotamska, babiloñska, ¿ydowska, bizantyñska– wschodniochrzeœcijañska, grecka, rzymska, ³aciñska – zachodniochrzeœ-cijañska, turañska, muzu³mañska); ¿ycie ludzkie ujmowano bowiem w ró¿-nych jego aspektach kulturowych, w ramach norm i zwyczajów danej kultu-21ry, religii czy cywilizacji stosowano rozmaite formy przystosowania do ¿yciai jego afirmacji (np. teoria cywilizacji Feliksa Konecznego).Zob. tak¿e: Ars moriendi – metody pracy socjalnej do akceptacjiœmierci.Opracowanie: Marek Mariusz TytkoBibliografia:Albisetti V., Podró¿ ¿ycia. Jak rozpoznaæ i doceniæ pozytywne strony ¿ycia, Kielce 1999.Bukowski J., Filozofowie o godnym ¿yciu, Kraków 2000.Kotarbiñski T., Medytacje o ¿yciu godziwym, Warszawa 1985.Kr¹piec M.A., Cz³owiek jako osoba, Lublin 2005.O ¿yciu – o œmierci, wybra³ T. Gadacz, Kraków 1995.Szuman S., Afirmacja ¿ycia, Lwów 1938.Szuman S., Powa¿ne i pogodne zagadnienia afirmacji ¿ycia, wyd. J. Nawrocki, Katowice 1947.Tokarczyk R.A., Prawa narodzin, ¿ycia i œmierci, Kraków 2000.Toynbee A. J., Ikeda D., Wybierz ¿ycie. Dialog o ludzkiej przysz³oœci, oprac. R.L. Gage, Warsza-wa 1999.AUTORYTET (³ac. auctoritas, ang. authority). Pojêcie oznaczaj¹ce uznaniepowagi, wp³ywu, znaczenia. Autorytetem mo¿e byæ obdarzony cz³owiek, in-stytucja, doktryna czy pismo ciesz¹ce siê w jakiejœ dziedzinie lub opinii pew-nych ludzi szczególn¹ powag¹. W literaturze pedagogicznej pojêcie to defi-niowane jest jako wp³yw, wzór, zaufanie, godnoœæ i szacunek dla posiada-nych przez kogoœ walorów osobowych.Termin autorytet ujmuje siê dwojako. Po pierwsze, kojarzy siê z nim pew-ne wartoœci, takie jak: zachowanie, wartoœciowanie, stosunek do otoczeniai formy myœlenia. Po drugie, wyra¿a on uznanie i podporz¹dkowanie repre-zentuj¹cemu okreœlone wartoœci. Wynika z tego, ¿e chc¹c okreœliæ autorytetdanej osoby, jesteœmy zmuszeni do przyjêcia postawy drugiej strony, którapodlega wp³ywowi tej pierwszej. Tak wiêc si³a autorytetu zale¿y od stopniajej wp³ywu.Pojêcie autorytetu postrzegane jest w dwóch znaczeniach, w znaczeniuwiedzy, kompetencji, doœwiadczenia oraz w znaczeniu w³adzy, prawa kontro-lowania, prawa wskazywania, mocy karania. Aby poj¹æ istotê samego pojê-cia autorytetu, nale¿y uwzglêdniæ, czy zgodnie z zasad¹ „mieæ” autorytet siêposiada, czy te¿ zgodnie z zasad¹ „byæ” autorytetem siê jest. Na tej podsta-wie wyró¿nia siê dwa odmienne znaczenia tego terminu: autorytet racjonal-ny, zgodny z zasad¹ „byæ”, sprzyjaj¹cy rozwojowi jednostki i opieraj¹cy siêna jej kompetencji, oraz irracjonalny, zgodny z zasad¹ „mieæ”, okreœlaj¹cypotrzebê dominacji, przewagi nad innymi jednostkami.Autorytet jest pojêciem czêsto mylonym z pojêciem „przywództwo”.22

Ars vivendi : methods of social work towards acceptance of life

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Jagiellonian Univeristy Repository