Hasło w "Słowniku metod, technik i form pracy socjalnej, opiekuńczej i terapeutycznej" ukazuje zastosowanie metod chrześcijańskich w opiece paliatywnej.The entry in "The dictionary of methods, techniques and forms in the social, caring and therapeutic work" presents how to use the Christian methods in palliative care

Tytko, Marek Mariusz

Jagiellonian Univeristy Repository

quatio rei et intellectus). Ka¿dy terapeuta powinien d¹¿yæ do poznaniarodzajów dóbr (grup wartoœci), ich obiektywnej hierarchii (obiektywnegoporz¹dku dóbr) oraz do poznania prawdy o wartoœciach (dobrach) i ich subiek-tywnym wyborze przez konkretn¹ osobê, aby móc w sposób w³aœciwy poma-gaæ pacjentowi (klientowi). Pedagogika kultury wartoœci (czyli pedagogikaaksjologiczna) aplikowana odpowiednio do terapii (zarówno psychoterapiiczy arteterapii, jak i terapii zajêciowej) wzmacnia skutecznoœæ jej metod podwarunkiem umiejêtnego stosowania.Opracowanie: Marek Mariusz TytkoBibliografia:Kiereœ B., Wychowania filozofia, [w:] Powszechna encyklopedia filozofii, t. 9, Lublin 2008.Kr¹piec M.A., Kiereœ H., Wartoœæ, [w:] Powszechna encyklopedia filozofii, t. 9, Lublin 2008.Kultura artystyczna w przestrzeni wychowania, red. B. ¯urakowski, Kraków 2011.Pedagogika kultury – wychowanie do wyboru wartoœci, red. B. ¯urakowski, Kraków 2003.Stró¿ewski W., Etyka afirmacji, Kraków 1961.Stró¿ewski W., Istnienie i wartoœæ, Kraków 1981.Stró¿ewski W., O wielkoœci. Szkice z filozofii cz³owieka, Kraków 2002.Stró¿ewski W., W krêgu wartoœci, Kraków 1992.Stró¿ewski W., Wokó³ piêkna. Szkice z estetyki, Kraków 1992.METODY CHRZEŒCIJAÑSKIE W OPIECE PALIATYWNEJ (ang. Christianmethods in palliative care). Opieka paliatywna (z ³ac. pallium – p³aszcz) toczêœæ medycyny paliatywnej (i specjalnoœæ lekarska) obejmuj¹ca opiekê nadnieuleczalnie chorymi (dotkniêtymi tzw. œmierteln¹ chorob¹ i znajduj¹cymisiê w okresie terminalnym, czyli dotkniêtymi postêpuj¹c¹ chorob¹ prze-wlek³¹ o niekorzystnym rokowaniu, niepoddaj¹c¹ siê leczeniu przyczynowe-mu). Przez opiekê paliatywn¹ rozumie siê tak¿e niemedyczn¹ opiekê(pos³ugê) nad chorymi terminalnie (np. psychologiczn¹, religijn¹, socjaln¹,pedagogiczn¹).Medycyna paliatywna nie jest w stanie wyleczyæ nieuleczalnej, ciê¿kiejchoroby (nie jest mo¿liwe leczenie przyczynowe), stara siê natomiast³agodziæ skutki choroby, np. uœmierzaæ ból, dusznoœci oraz wszelkie ostrei przewlek³e objawy chorób, nieœæ ulgê w cierpieniu (tzw. medycyna bez bólu,leczenie objawowe – symptom management). Leczenie paliatywne (palliativetreatmement) ³agodzi oznaki choroby lub je modyfikuje, maskuje objawy np.poprzez opioidy, ale nie prowadzi do wyzdrowienia chorej osoby. W dzia³aniaw zakresie opieki hospicyjnej anga¿uje siê Koœció³ (leprozoria dla trêdowa-tych zak³adane w œredniowieczu przez rycerstwo zakonu œw. £azarza,infirmerie, domy ulgi w cierpieniu).88Za twórcê pojêcia „opieka paliatywna” uwa¿any jest onkolog B. Mount,twórca pierwszego oddzia³u opieki paliatywnej w Montrealu (1973). Opiekapaliatywna zwana jest równie¿ opiek¹ hospicyjn¹ (od ³ac. hospes – goœæ –opieka goœcinna, nad chorymi). Za twórczyniê pierwszego nowoczesnego ho-spicjum i œwiatowego ruchu hospicyjnego uchodzi C. Saunders (1918–2005),za³o¿ycielka Hospicjum œw. Krzysztofa w Londynie, która przyby³a m.in.w 1978 r. do Polski z wyk³adami na temat opieki hospicyjnej i leczenia bólunowotworowego. Saunders jest wspó³twórczyni¹ klasycznego podrêcznikachrzeœcijañskiej opieki paliatywnej.Zak³adanie hospicjów jest w cywilizacji zachodnioeuropejskiej jednymz przejawów chrzeœcijañskiej mi³oœci bliŸniego. W Polsce nowoczesne metodyopieki hospicyjne wi¹¿¹ siê z Synodalnym Zespo³em Studyjnym koœcio³a pw.Matki Bo¿ej Królowej Polski, tzw. Arki Pana, w Krakowie-Nowej Hucie(Bieñczycach), gdzie z inicjatywy proboszcza ks. J. Gorzelanego i red.H. Bortnowskiej przy udziale lekarzy z krakowskiego Instytutu Onkologiii Szpitala im. ¯eromskiego (ordynatora S. Kownackiego) powsta³a w 1976 r.grupa wolontariuszy i gdzie po spotkaniu z C. Saunders na fali „Solidar-noœci” powo³ano w 1981 r. Towarzystwo Przyjació³ Chorych Hospicjum(z pierwsz¹ prezes J. Kujawsk¹ Tenner), które zbudowa³o pierwszy w Polscenowoczesny dom opieki dla chorych. Do wybitnych medyków chrzeœcijañ-skich dzia³aj¹cych w Towarzystwie Przyjació³ Chorych Hospicjum zaliczanyjest m.in. J. Deszcz.Kolejne hospicja powstawa³y w Gdañsku (to za³o¿one w 1984 r. przez ks.E. Dutkiewicza Hospicjum Domowe Pallotinum, obecnie znane z akcji „Ho-spicjum to te¿ ¿ycie”), w Poznaniu (za³o¿one w 1985 r. przez ks. R. Miko³aj-czaka hospicjum domowe przy koœciele pw. œw. Jana Kantego, powo³anaw 1987 r. pierwsza grupa domowej opieki paliatywnej z poradni¹ dzia³aj¹c¹przy Klinice Onkologii Akademii Medycznej – obecnie Hospicjum Palium).Dynamiczny rozwój hospicjów w Polsce przypada na ostatni¹ dekadê XX w.Na pocz¹tku XXI w. istnieje w Polsce ok. pó³ tysi¹ca hospicjów, w tym7 zwi¹zanych jest z akademiami / uniwersytetami medycznymi. Istniej¹ponadto 3 katedry opieki paliatywnej / medycyny paliatywnej (stan na2011 r.), a na niwie naukowej dzia³a Polskie Towarzystwo Medycyny Palia-tywnej (za³o¿one w 2002 r.).Chrzeœcijañskie metody opieki paliatywnej odnosiæ siê mog¹ do ka¿degochorego terminalnie, przewlekle, przebywaj¹cego w domu, szpitalu czyhospicjum. W Polsce obecnie korzysta z hospicjów domowych ok. 90 tys.przewlekle chorych (g³ównie na nowotwory), a powinno korzystaæ ponad200 tys. (hospicjów jest za ma³o). Metody chrzeœcijañskie wykorzystuj¹medycynê w opiece paliatywnej, ale nie zastêpuj¹ stricte medycznychdzia³añ opieki paliatywnej ukierunkowanych np. na uœmierzenie bólu i prze-d³u¿enie ¿ycia, s¹ jednak komplementarne wobec nich, przyczyniaj¹c siê89(duchowo, psychosocjalnie, psychosomatycznie, somatycznie) do polepszeniajakoœci ¿ycia chorych terminalnie. Chorzy nie przestaj¹ byæ ludŸmi obdarzo-nymi pe³ni¹ cz³owieczeñstwa, mimo ograniczaj¹cej ich witalnoœæ choroby(przewlek³a, postêpuj¹ca, zagra¿aj¹ca ¿yciu choroba – PPZ¯Ch). Terapiapaliatywna ma na celu przed³u¿enie ¿ycia choremu, dlatego ukierunkowujesiê tak¿e na wczesne rozpoznanie objawów bólu i ich uœmierzanie opioidamiw celu zapobiegania tzw. chronizacji bólu w oœrodkowym uk³adzie nerwo-wym i hiperkalcemii.Wielodyscyplinarne grupy wykwalifikowanych specjalistów (lekarsko-pielêg-niarsko-rehabilitacyjno-socjalno-psychologiczno-duszpastersko-pedagogiczne)wykorzystuj¹ w opiece paliatywnej (ka¿dy specjalista we w³asnym zakresie)metody w³aœciwe dla danej dziedziny wiedzy. Chrzeœcijañska metoda pracysocjalnej z chorymi terminalnie jest interdyscyplinarna, racjonalna, reali-styczna, kieruje siê przy tym nadrzêdnym nakazem mi³oœci bliŸniego. Wyko-rzystuje jednak w szczególnoœci wspomagaj¹ce proces pomocy chorym meto-dy psychoterapeutyczne i religijne (psychologia religii). Do pomocniczychœrodków stosowanych zw³aszcza wobec osób przytomnych (daj¹cych oznakiœwiadomoœci) zalicza siê œrodki: werbalne (s³owne) – odpowiednie mówienie z mi³oœci¹ do chorych, pocie-szanie ich (konsolacja), wzmacnianie ich ducha, zachowanie stosownego mil-czenia (silencium); audialne (s³uchowe) – cierpliwe s³uchanie (wys³uchiwanie) chorych (na-stawienie na chorego, na wychwycenie wszelkich jego potrzeb), ale tak¿e,o ile to mo¿liwe, emisja spokojnej, mi³ej dla ucha muzyki, dobieranej doindywidualnych upodobañ chorych (indywidualna muzykoterapia, aby odda-liæ uwagê od choroby i nakierowaæ j¹ np. na sztukê); haptyczne (dotykowe) – fizyczny kontakt z chorymi (trzymanie za rêkê,g³askanie po g³owie, uca³owanie przez bliskich, nieustanne trwanie przychorych, nawet jeœli s¹ nieprzytomni); optyczne, wizualne (wzrokowe) – aran¿owanie mi³ego dla osób chorych,wyciszonego i stonowanego wystroju wnêtrza, z motywik¹ religijn¹, np.krucyfiksem zawieszonym nad ³ó¿kiem, obrazami Matki Bo¿ej UzdrowieniaChorych, œw. £azarza itp.; smakowo-zapachowe – o ile to mo¿liwe d¹¿enie do zachowania szczegól-nej czystoœci, sterylnoœci, doklimatyzowania pomieszczeñ i do permanentnejdba³oœci o higienê osobist¹ chorego, wysok¹ jakoœæ od¿ywiania, jeœli choryprzyjmuje pokarm itp.Chodzi o ca³oœciowe stworzenie odpowiednich warunków zewnêtrznychdla chorego (swoisty komfort prze¿ywania choroby). Niezwykle istotne jestwspó³poznanie i wspó³prze¿ywanie choroby (empatia) przez zespó³ opie-kuj¹cy siê chorymi w kontakcie bezpoœrednim (twarz¹ w twarz). Kap³ani,90udzielaj¹c m.in. sakramentu chorych oraz wiatyku, wzmacniaj¹ pacjentówduchowo.Maj¹c¹ interdyscyplinarny charakter czêœæ nauk humanistycznych, spo-³ecznych, teologicznych zajmuj¹cych siê zagadnieniem opieki nad nieuleczal-nie chorymi (dotkniêtymi tzw. „œmierteln¹ chorob¹” i znajduj¹cymi siêw stadium terminalnym) nazwaæ mo¿na paliatywistyk¹ (wchodz¹ w jejsk³ad: teologia paliatywna, filozofia paliatywna, pedagogika paliatywna,psychologia paliatywna, socjologia paliatywna, etnologia paliatywna i in.).Teologia paliatywna bada mo¿liwoœci niesienia duchowej pomocy chorymterminalnie w kontekœcie religijnym (transcendentnym). Filozofia paliatyw-na (zw³aszcza etyka paliatywna) bada sposoby moralnego postêpowaniaz chorym terminalnie. Socjologia paliatywna bada relacje w grupie, zachowa-nia w grupie spo³ecznej chorego terminalnie (np. w rodzinie czy w grupiepracowników i wolontariuszy w hospicjum). Psychologia paliatywna badasposoby funkcjonowania psychiki chorych terminalnie i mo¿liwoœci udziela-nia im pomocy psychologicznej. Pedagogika paliatywna zajmuje siê sposoba-mi niesienia doraŸnej pomocy choremu (mo¿liwoœci sprawowania opieki nadterminalnie chorym w kontekœcie kulturowym i wychowawczym). Etnologiapaliatywna bada porównawczo sposoby zachowañ (obyczaje i zwyczajew danej kulturze) w zwi¹zku z opiek¹ paliatywn¹ (rytua³y, obrzêdy œwieckiei religijne, sposoby zachowañ determinowane cywilizacyjnie, kulturowo,religijnie, narodowo, etnicznie, jêzykowo etc.).Osobami uczestnicz¹cymi w relacjach w zwi¹zku z opiek¹ paliatywn¹ s¹:osoba cierpi¹ca (pacjent, od ³ac. patiens – cierpi¹cy), jego bliscy (rodzina,przyjaciele) zaanga¿owani w pomoc, lekarze opieki paliatywnej, pielêgniarkiopieki paliatywnej, osoby duchowne (siostry zakonne i kap³ani duszpasterze)opiekuj¹ce siê duchowo pacjentami terminalnie chorymi, psychologowie,psychoterapeuci, pracownicy socjalni, rehabilitanci, wszyscy pracownicy da-nego hospicjum, wolontariusze hospicyjni wspomagaj¹cy proces opieki nadterminalnie chorymi.Chrzeœcijañskie metody opieki paliatywnej obejmuj¹ zasadniczo dwie sfe-ry pozamedyczne: duchow¹ – pomoc religijna osób duchownych i œwieckich oraz pomocpsychologiczna psychologów chrzeœcijañskich; materialn¹ – pomoc socjalna zmierzaj¹ca do zapewnienia œrodków nie-zbêdnych dla prowadzenia opieki paliatywnej, np. chrzeœcijañskie fundacjedla hospicjów, pomoc Koœcio³a, prywatne donacje chrzeœcijan.Zob. tak¿e: Opieka paliatywna.Opracowanie: Marek Mariusz Tytko91Bibliografia:Cassell E.J., The nature od suffering and the goals of medicine, New York–Oxford 1994.Cz³owiek chory – aspekty biopsychospo³eczne, red. K. Janowski, t. 2, Lublin 2009.Frankl V.E., Homo patiens, Warszawa 1998.Kujawska-Tenner J. [et al.], Zwalczanie bólów nowotworowych, Warszawa 1994.Makselon J. ks., Psychologiczne aspekty cierpienia, Kraków 1992.Makselon J. ks., Spotkanie w sytuacji cierpienia, Kraków 1993.Opieka paliatywna, red. K. Buczkowski, M. Krajnik, Warszawa 2009.Weber T., Ocena terapii paliatywnej w opiece domowej, hospicjum i w szpitalu, Kraków 2008.Wordliczek J., Dobrogowski J., Leczenie bólu, Warszawa 2011.METODY WYCHOWANIA PATRIOTYCZNEGO W PRACY SOCJALNEJ (ang.methods of patriotic education in social work). Najogólniej mówi¹c, s¹ to me-tody kszta³towania w wychowankach mi³oœci do w³asnej ojczyzny, wykorzy-stywane w pracy z osobami wykluczonymi (lub niedostosowanymi) spo³ecz-nie. Wychowanie patriotyczne rozumiane jako kszta³towanie roztropnejtroski o dobro wspólne, jakim jest w³asna ojczyzna, nie mo¿e pomijaæ ludziwykluczonych spo³ecznie, poniewa¿ oni tak¿e jako spo³ecznoœæ nale¿¹ dowspólnego dobra, równie¿ s¹ czêœci¹ narodu. Pañstwo jako instrumentw rêku narodu suwerena powinno dbaæ o ka¿dego cz³onka swojej spo³ecz-noœci, nie powinno dopuszczaæ do wykluczenia kogokolwiek z dobra wspólne-go. Konstytucja III RP mówi w Preambule: „My – Naród Polski – wszyscyobywatele Rzeczypospolitej”, obejmuje zatem wszystkie grupy spo³eczne Na-rodu Polskiego, dotyczy wiêc na równi np. w³aœcicieli domów (mieszkañ)i bezdomnych, pracuj¹cych i bezrobotnych, ludzi wolnych i wiêŸniów,pe³nosprawnych i nie w pe³ni sprawnych, bogatych i ubogich, mê¿czyzn i ko-biet, wierz¹cych i niewierz¹cych, ludzi wykszta³conych i niewykszta³conych,chorych i zdrowych itd. Nikt nie mo¿e byæ dyskryminowany tak¿e w kszta³to-waniu w³asnego patriotyzmu (ka¿dy ma prawo byæ patriot¹, nikogo pod ja-kimkolwiek pretekstem nie mo¿na wykluczaæ z mi³oœci do ojczyzny). Mi³oœædo w³asnej ojczyzny nale¿y kszta³towaæ u ka¿dego obywatela III RP bezwyj¹tku, odpowiednimi dla jego wieku czy poziomu rozwoju umys³owego me-todami. Metody wychowania patriotycznego obejmuj¹ szerokie spektrumkszta³towania w³aœciwej, dojrza³ej i odpowiedzialnej postawy wobec w³asne-go narodu i wobec w³asnego pañstwa – rozumianych jako dobro wspólne –przy czym nale¿y rozró¿niæ dwie przeciwstawne sytuacje: pañstwo jako narzêdzie, instrument, œrodek w rêku narodu – to koncep-cja demokratyczna; naród jako narzêdzie, instrument, œrodek w rêku pañstwa – to koncep-cja totalitarna.Metody kszta³towania roztropnej troski o dobro wspólne obejmuj¹ rozmai-te aspekty ¿ycia obywateli – od ich dzieciñstwa poprzez m³odoœæ po do-92

Christian methods in palliative care

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Jagiellonian Univeristy Repository