نتایج سه‌سالۀ پایش عناصر غذایی برگ درختان بلوط ایرانی (Quercus brantii Lindl.) در جنگل‌های دچار زوال

Abstract

مقدمه: پایش عناصر غذایی برگ درختان به‌منظور شناخت چگونگی تغییرات آنها در پاسخ فیزیولوژیک درختان به تنش‌های محیطی انجام می‌گیرد. در پژوهش پیش‌ رو وضعیت عناصر غذایی برگ درختان بلوط ایرانی (Quercus brantii Lindl.) درگیر خشکیدگی تاجی طی سال‌های 1398 تا 1400 پایش شد.مواد و روش‌ها: دو رویشگاه در دامنه‌های شمالی و جنوبی در منطقۀ مله‌سیاه انتخاب و در هر رویشگاه پنج درخت سالم و پنج درخت درگیر خشکیدگی مشخص شد. از هر درخت 20 برگ بالغ و سالم جدا و برای اندازه‌گیری غلظت عناصر نیتروژن، فسفر، پتاسیم، کلسیم و منیزیم به آزمایشگاه منتقل شد. نمونه‌برداری برگ طی سه سال و در مردادماه انجام گرفت. در سمت جنوبی تاج هر درخت چاله‌ای حفر شد و در دو افق، نمونه‌برداری خاک برای اندازه‌گیری رطوبت انجام گرفت. نمونه‌برداری خاک طی سه سال در ماه‌های فصل رویش صورت گرفت.یافته‌ها: نتایج نشان داد که مقدار نیتروژن برگ در سال 1398 بیشترین (48/1 درصد) و در سال 1399 کمترین (1 درصد) بود و نیز در درختان سالم بیشتر (30/1 درصد) از درختان سرخشکیده (22/1 درصد) بود. مقدار فسفر برگ در تمام سال‌های نمونه‌برداری در رویشگاه شمالی بیشتر بود. مقدار پتاسیم برگ در سال 1398 بیشترین (22/2 درصد) و در سال 1399 (58/0 درصد) کمترین بود. مقدار کلسیم و منیزیم برگ در سال 1398 بیشترین (به‌ترتیب 8/1 و 36/2 درصد) و در سال 1400 کمترین (به‌ترتیب 57/0 و 69/0 درصد) بود. مقدار کلسیم برگ در رویشگاه شمالی (29/1 درصد) بیشتر از رویشگاه جنوبی (99/0 درصد) بود. بیشترین مقدار کلسیم برگ در رویشگاه شمالی در درختان سرخشکیده (465/1 درصد) و در رویشگاه جنوبی در درختان سالم (241/1 درصد) بود. نتایج نشان داد که مقدار رطوبت خاک در تمام سال‌های نمونه‌برداری در سایت شمالی بیشتر بود. رطوبت خاک نیز با تغییرات سالیانه همراه بود که بر تغییرات مقدار عناصر برگ در سال‌های مختلف تأثیر گذاشت.نتیجه‌گیری: با توجه به تفاوت رویشگاه‌ها از نظر مقدار رطوبت خاک، اسیدیته و شوری خاک و نیز تغییرات زمانی غلظت عناصر برگ که در واقع ناشی از تغییرات اقلیمی است، نتیجه‌گیری شد که خشکیدگی تاج درختان بلوط ایرانی با سازوکارهای فیزیولوژیکی درون آنها در جذب آب و عناصر غذایی ارتباط دارد