Artykuł promuje Otwartą Platformę Edukacyjną EBIB, która tworzona jest dzięki wsparciu finansowemu, jakie w formie grantu otrzymało Stowarzyszenie EBIB. Wprowadza w zagadnienie e-learningu, wskazując zalety i wady kształcenia na odległość. Przedstawia jeden z trzech kursów dostępnych na platformie edukacyjnej - „Głęboki Internet (bazy danych) i możliwości jego przeszukiwania” oraz zachęca do korzystania z oferty edukacyjnej przygotowanej przez EBIB

Sójkowska, Iwona

Lodz University of Technology Repository

* Biuletyn EBIB, nr 9 (145)/2013,  Wykluczenie informacyjneArtykułIwona SójkowskaBiblioteka Politechniki ŁódzkiejStowarzyszenie EBIBiwona.sojkowska@ebib.pl Otwarta Platforma Edukacyjna EBIB — Kurs „Głęboki Internet (bazy danych) i możliwości jego przeszukiwania”Streszczenie: Artykuł promuje Otwartą Platformę Edukacyjną EBIB, która tworzona jest dzięki wspar­ciu finansowemu, jakie w formie grantu otrzymało Stowarzyszenie EBIB. Wprowadza w zagadnienie e-learningu, wskazując zalety i wady kształcenia na odległość. Przedstawia jeden z trzech kursów do­stępnych na platformie edukacyjnej — „Głęboki Internet (bazy danych) i możliwości jego przeszukiwa­nia” oraz zachęca do korzystania z oferty edukacyjnej przygotowanej przez EBIB.Słowa kluczowe: Otwarta Platforma Edukacyjna EBIB, e-learning, information literacyJednym ze sposobów przełamywania barier informacyjnych i walki z wykluczeniem informacyjnym jest doskonalenie umiejętności bibliotekarzy z zakresu information li­teracy. Ta grupa zawodowa z natury rzeczy odpowiedzialna za udzielanie informacji, wskazywanie zasobów wiedzy,  powinna znać źródła informacji,  aby kompetentnie obsługiwać czytelników, zarówno tych odwiedzających biblioteki publiczne, jak i tych  korzystających z usług bibliotek naukowych. Doświadczenie zawodowe podpowiada bibliotekarzom, jakich informacji oczekują ich czytelnicy, pozostaje zatem doskonale­nie znajomości i umiejętności korzystania ze źródeł informacji i wiedzy, które należy następnie  przekazać  zainteresowanym  czytelnikom.  Dobrze  poinformowany/wy­kształcony bibliotekarz może być partnerem w relacjach z czytelnikiem. Aktywność bibliotekarzy i chęć permanentnego kształcenia stały się przyczynkiem do utworzenia Otwartej  Platformy Edukacyjnej  EBIB,  na której  zamieszczono dotych­czas trzy kursy oraz poradnik z zakresu prawa autorskiego.E-learning jako forma kształceniaAnalizując edukacyjną ofertę EBIB, warto rozpocząć od zdefiniowania zjawiska, jakim jest e-learning. Spośród obszernej literatury przedmiotu i definicji tam zamieszczo­nych najpełniejsze wydaje się określenie e-learningu jako jednej z form kształcenia wykorzystującej wszelkie dostępne media elektroniczne, w tym sieci komputerowe, przekazy satelitarne, telewizyjne i radiowe1. Terminologia e-learningowa w zakresie zajęć dydaktycznych operuje pojęciem kurs, który z uwagi na zastosowanie nowo­czesnych technologii oferuje treści multimedialne, aktywizuje do ćwiczeń, a także wy­posażony jest w mechanizmy weryfikacji zdobytych umiejętności np. zadania, testy,  quizy. 1 SZABŁOWSKI, S. E-learning dla nauczycieli. Rzeszów: Wydaw. Oświat. FOSZE, 2009, s. 12.1* Biuletyn EBIB, nr 9 (145)/2013,  Wykluczenie informacyjneArtykułForma kształcenia na odległość w postaci kursów e-learningowych ma wiele zalet, które nabierają szczególnego znaczenia w kontekście kształcenia osób dorosłych, pracujących, podnoszących swoje kwalifikacje. Wśród zalet warto wymienić:• nieograniczony czasowo dostęp do materiałów dydaktycznych,• nieograniczoną liczbę uczestników,• indywidualny tryb uczenia się,• atrakcyjny i wygodny sposób prezentacji wiedzy,• możliwość szybkiej aktualizacji treści, modyfikacji programów.Jedną z  najważniejszych  zalet  nauczania na odległość  jest  swoboda uczenia  się w dogodnym dla siebie czasie. Jednakże ceną tej swobody jest konieczność samo­dzielnego organizowania czasu nauki. Kursy e-learningowe nie są pozbawione także wad. Przede wszystkim brakuje bez­pośredniego kontaktu uczestnika kursu z nauczycielem czy z innymi uczestnikami. Do dyspozycji pozostaje jedynie forma zdalnej komunikacji. Warto podkreślić, że wie­le spośród oferowanych kursów pozbawionych jest opieki nauczyciela. Są to typowe kursy samokształceniowe, wymagające od uczestników samodyscypliny. Abstrahując od zalet  i  wad,  warto  skupić się na różnicach pomiędzy tradycyjnym a elektronicznym nauczaniem. Należą do nich:• organizacja czasu — w e-learningu uczestnik samodzielnie określa ramy cza­sowe poświęcone na opanowanie materiału,• odpowiedzialność — w e-learningu odpowiedzialność za efekty znajduje się po stronie uczestnika,• planowanie — w e-learningu uczestnik sam planuje rozkład zajęć,• umiejętność wyszukiwania — w e-learningu uczestnicy mają dostęp do ogrom­nej ilości zasobów elektronicznych, • ocena jakości materiałów — w e-learningu uczestnicy powinni sami ocenić ja­kość źródeł, do których są kierowani/z których korzystają,• kontakt z innymi uczestnikami i nauczycielem — w e-learningu jest to zazwy­czaj kontakt kanałami elektronicznymi, • umiejętność czytania — w e-learningu umiejętność czytania ze zrozumieniem jest kluczowa dla uczestnika,• pisanie — w e-learningu konieczna jest umiejętność sprawnego posługiwania się komputerem,• samoocena — w e-learningu brakuje możliwości odniesienia się i porównania do osiągnięć innych uczestników kursu2,• koszt — w e-learningu uczestnik zazwyczaj nie jest obciążony kosztami, a jeśli nawet kursy są płatne, to ich cena pozostaje konkurencyjna w stosunku do tradycyjnych szkoleń.2 Oprac. na podst. CLARKE, A. E-learning nauka na odległość. Warszawa: Wydaw. Komun. i Łączn., 2007, s. 13–14.2* Biuletyn EBIB, nr 9 (145)/2013,  Wykluczenie informacyjneArtykułOtwarta Platforma Edukacyjna EBIBW 2013 r. Stowarzyszenie EBIB otrzymało grant z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego  na  utworzenie  Otwartej  Platformy  Edukacyjnej  EBIB (http://moodle.ebib/pl3), której celem jest rozwijanie umiejętności związanych z two­rzeniem elektronicznych zasobów wiedzy i korzystaniem z zasobów informacyjnych, w tym m.in. szukaniem źródeł informacji, krytyczną oceną, efektywnym wykorzysta­niem źródeł elektronicznych. Dzięki pozyskanym pieniądzom możliwe stało się utwo­rzenie trzech kursów e-learningowych, posadowionych na platformie Moodle:• „Redakcja publikacji elektronicznych”,• „Głęboki Internet (bazy danych) i możliwości jego przeszukiwania”,• „Wyszukiwanie informacji w otwartych zasobach Internetu”.Rys. 1. Otwarta Platforma Edukacyjna EBIB.Źródło: Otwarta Platforma Edukacyjna EBIB [on-line]. [Dostęp 11.11.2013]. Dostępny w World Wide  Web: http://moodle.ebib.pl/.Wspomniane kursy e-learningowe przeznaczone są przede wszystkim dla biblioteka­rzy,  kulturoznawców, specjalistów informacji  naukowej,  ale również dla wszystkich zainteresowanych korzystaniem z nowych technologii i nabyciem wiedzy z zakresu źródeł informacji, ich wykorzystania, oceny, gromadzenia i przetwarzania4. Kurs „Głęboki Internet (bazy danych) i możliwości jego przeszukiwania”Kurs „Głęboki Internet (bazy danych) i możliwości jego przeszukiwania” przybliża zja­wisko zasobów niewidocznych dla uniwersalnych wyszukiwarek typu Google. Wska­zuje rodzaje zasobów pomijanych przez roboty wyszukiwawcze (np. bazy danych) oraz znajdujących się na odległych stronach wyników wyszukiwania, narzędzia od­krywania  tych  zasobów (m.in.  wyszukiwarki  specjalistyczne,  katalogi  tematyczne), a także metody wyszukiwania ukrytych materiałów. 3 Odwołanie do strony internetowej przedstawia wersję aktualną w dn. 30.11.2013 r.4 Informacje z wniosku o dofinansowanie zadania realizowanego ze środków pozostających w dyspo­zycji ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego do MKiDN opracowane­go przez B. Bednarek-Michalską i D. Sawicką. Sadurki: Stowarzyszenie EBIB, 2012. Na prawach rę­kopisu.3* Biuletyn EBIB, nr 9 (145)/2013,  Wykluczenie informacyjneArtykułKurs składa się z czterech modułów:1. Moduł: „Podstawowe informacje o głębokim Internecie” wprowadza w tematy­kę ukrytych zasobów. Przytacza definicje pojęcia „głęboki Internet”, wskazuje jego rozmiary. Tłumaczy mechanizmy wyszukiwania standardowych wyszuki­warek, wyjaśniając tym samym, dlaczego większość zasobów nie jest indek­sowana przez wyszukiwarki. Wiedza ta pozwala zrozumieć, dlaczego informa­cje odnalezione w standardowych wyszukiwarkach często nie spełniają wyma­gań jakościowych użytkownika Internetu.2. Moduł:  „Zasoby głębokiego Internetu”  omawia  typologię  ukrytych  zasobów. Zawiera wykaz godnych polecenia źródeł zarówno polskich, jak i zagranicz­nych: portali, serwisów internetowych, blogów, baz danych, serwisów czaso­pism i książek, bibliotek cyfrowych, archiwów i repozytoriów oraz katalogów zbiorów bibliotecznych.3. Moduł: „Narzędzia do eksploracji głębokiego Internetu” zwraca uwagę na do­datkowe funkcje uniwersalnych wyszukiwarek.  Charakteryzuje multiwyszuki­warki jako narzędzia wspomagające wyszukiwanie relewantnych dydaktyczno-naukowych materiałów. Ponadto wskazuje katalogi tematyczne typu  subject  gateways, z których warto korzystać, żeby dotrzeć do wysokiej jakości doku­mentów, a także wyszukiwarki zintegrowane służące do jednoczesnego prze­szukiwania wielu elektronicznych zasobów. Zwraca uwagę na wyszukiwarki konkretnych  typów  dokumentów,  np.  plików  tekstowych,  graficznych  czy dźwiękowych.4. Moduł: „Metody wyszukiwania zasobów głębokiego Internetu” omawia typolo­gie i strategie wyszukiwawcze. Wprowadza w specyfikę wyszukiwania, zaczy­nając od standardowej wyszukiwarki, która umiejętnie wykorzystana przekieru­je do stron zawierających bazy danych, katalogi itp. Ponadto podaje przykłady wyszukiwania z użyciem specjalistycznych narzędzi. Zwraca uwagę na zna­czenie bibliotek (zarówno w wymiarze wirtualnym, jak i stacjonarnym), których strony WWW są doskonałym punktem wyjścia do melioracji głębokich, warto­ściowych materiałów. Ostatnia część tego modułu poświęcona została ocenie elektronicznych zasobów. Omawia kryteria i elementy tej oceny.Ze względu na specyfikę kursu należy zwrócić uwagę na:• materiały (formę) — treści przygotowane zostały specjalnie na potrzeby pre­zentowanego kursu; zawierają odesłania do literatury cytowanej i uzupełniają­cej; oprócz tekstu w kursie zamieszczone zostały multimedia m.in. grafika i fil­my,• metody (sposoby przekazywania wiedzy) — kurs przewiduje nauczanie na od­ległość bez możliwości połączenia z zajęciami tradycyjnymi; ma charakter ma­teriałów szkoleniowych, z których każda zainteresowana osoba może w do­wolny sposób korzystać, np. może zapoznać się tylko z tymi treściami, które są przedmiotem jej zainteresowania,• ocena — uczestnicy kursu mogą przystąpić do testu, nie jest to jednak obliga­toryjne; prawidłowe zaliczenie testu oznacza dla uczestnika otrzymanie certyfi­katu ukończenia kursu,4* Biuletyn EBIB, nr 9 (145)/2013,  Wykluczenie informacyjneArtykuł• elastyczność — możliwość swobodnego wyboru miejsca, tempa i czasu na­uki5.Nie sposób w jednym kursie omówić całokształtu głębokiego Internetu. Niemniej jed­nak informacje  podane w kursie  są  doskonałym przewodnikiem wprowadzającym w teorię tego zagadnienia i podpowiadającym, jak i gdzie należy szukać, aby wyniki wyszukiwania spełniały jakościowe oczekiwania użytkownika Internetu. Do poszczególnych modułów (poza pierwszym — czysto teoretycznym) dołączone zostały przykładowe ćwiczenia, które uczestnicy kursu mogą wykonać,  nabywając w ten sposób sprawności w poruszaniu się po zasobach głębokiego Internetu. Zapro­ponowane w ćwiczeniach terminy wyszukiwawcze, źródła i narzędzia można zastąpić innymi — wówczas skala umiejętności uczestników kursu znacznie się zwiększy.Uzupełnieniem treści zawartych w poszczególnych modułach jest bibliografia, która zawiera wykaz literatury wykorzystanej do tworzenia kursu oraz zalecanej — doty­czącej głębokiego Internetu. Cytowana literatura w większości należy do zasobów open access. Warto zapoznać się z nią, jeśli informacje zawarte w kursie okażą się niewystarczające.Kurs pozwala nabyć umiejętności z zakresu information literacy niezależnie od wie­ku, wykształcenia czy miejsca zamieszkania. Szczególnie w przypadku bibliotekarzy (również z małych bibliotek wiejskich) — kształtowanie kompetencji cyfrowych stwa­rza szansę dalszej dystrybucji informacji i wiedzy dostępnej on-line wśród osób za­grożonych wykluczeniem cyfrowym, dla których lokalna biblioteka jest jedynym łącz­nikiem z nowoczesną rzeczywistością. Bibliotekarze we współczesnym świecie sta­nowią główne ogniwo w budowaniu kompetencji cyfrowych. W społeczeństwie infor­macyjnym przekazują nie tylko informacje, ale także wiedzę, jak tę informację pozy­skać. Dlatego stała edukacja tej grupy zawodowej stanowi podstawę edukacji me­dialnej i kulturalnej społeczeństwa6. Otwarta Platforma Edukacyjna EBIB wpisuje się w ideę open access, w krzewienie której  Elektroniczna Biblioteka EBIB włączyła się od początku swojej  działalności, wspierając ruch otwartego dostępu. Zgodnie z ideą otwartości, kursy są ogólnodo­stępne i bezpłatne. Jedynym wymogiem dla uczestników jest konieczność założenia konta i logowania się do kursów. Pozwoli to także organizatorowi — Stowarzyszeniu EBIB przygotować certyfikaty uczestnictwa dla osób, które zdecydują się zakończyć kursy, poprawnie rozwiązując testy. 5 Oprac. na podst. CLARKE, A. E-learning nauka na odległość. Warszawa: Wydaw. Komunik. i Łączn., 2007, s. 25.6 Informacje z wniosku o dofinansowanie zadania realizowanego ze środków pozostających w dyspo­zycji ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego do MKiDN opracowane­go przez B. Bednarek-Michalską i D. Sawicką. Sadurki: Stowarzyszenie EBIB, 2012. Na prawach rę­kopisu. 5* Biuletyn EBIB, nr 9 (145)/2013,  Wykluczenie informacyjneArtykułW imieniu organizatorów zapraszam do zapoznania się z ofertą edukacyjną EBIB, do samokształcenia i zdobywania certyfikatów potwierdzających rozwijanie umiejętności informacyjnych i publikacyjnych.Bibliografia:1. CLARKE, A. E-learning nauka na odległość. Warszawa: Wydaw. Komun. i Łączn., 2007. ISBN 978-83-206-1615-6.2. E-learning — nowe aspekty: materiały z II ogólnopolskiej konferencji, Warszawa 14–15 wrze­śnia 2010 r. Warszawa: Wydaw. SBP, 2011. ISBN 978-83-614-6464-8.3. PLEBAŃSKA, M. E-learning. Tajniki edukacji na odległość. Warszawa: Wydaw. C.H. Beck, 2011. ISBN 978-83-255-1920-9.4. SÓJKOWSKA, I., GROCHOLSKA B., Elektroniczna Biblioteka EBIB — informacyjno-publika­cyjny i edukacyjny portal bibliotekarzy. W: Materiali Patoi Miznarodnoi Naukovo-Prakticnoi  Konferencii „Sucasni Problemi Dialnosti Biblioteki v Umovah Informaciinogo Suspilstva”. Lviv: Videv. Lviv. Politeh., 2013, s. 64–74.5. SZABŁOWSKI, S. E-learning dla nauczycieli. Rzeszów: Wydaw. Oświat. FOSZE, 2009. ISBN 978-83-758-6012-2.6. Wniosek o dofinansowanie zadania realizowanego ze środków pozostających w dyspozycji  ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego do MkiDN opracowa­ny przez B. Bednarek-Michalską i D. Sawicką. Sadurki: Stowarzyszenie EBIB, 2012. Na pra­wach rękopisu. 7. WOŹNIAK, J. E-learning w biznesie i edukacji. Warszawa: Wydaw. Akad. i Prof., 2009. ISBN 978-83-764-4031-6.Sójkowska, I. Otwarta Platforma Edukacyjna EBIB – Kurs „Głęboki Internet i możliwości jego przeszu­kiwania”. Biuletyn EBIB [on-line] 2013, nr 9 (145), Wykluczenie informacyjne [Dostęp 20.12.2013]. Do­stępny w World Wide Web: http://open.ebib.pl/ojs/index.php/ebib/article/view/135. ISSN 1507-7187. 6

Otwarta Platforma Edukacyjna EBIB - Kurs Głęboki Internet (bazy danych) i możliwości jego przeszukiwania

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Lodz University of Technology Repository