Kwaśniewski, Andrzej

Repozytorium Instytucjonalne KUL (Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II)

   ks. Andrzej Kwaśniewski Archiwum Diecezjalne w Kielcach  Dziewięć skarbów Kościoła Kieleckiego Stan badań nad zbiorem rubrycel i schematyzmów Archiwum Diecezjalnego w Kielcach  Streszczenie referatu  W Archiwum Diecezjalnym w Kielcach (rok założenia 1939) znajduje się kolekcja rubrycel i schematyzmów diecezjalnych i zakonnych. Kolekcja kielecka należy do największych w Polsce. Wyjaśnieniem przyczyny powstania tego zbioru jest ciągłość władzy diecezjalnej w Kielcach od 1807 roku oraz dobra tradycja gromadzenia i archiwizowania wytworzona w Konsystorzu Generalnym Kieleckim. Tradycję tę wykreowali kapłani poprzez systematyczną pracę dla diecezji. Wśród zasłużonych dla archiwistyki kieleckiej należy wymienić śp. ks. Władysława Siarkowskiego, światłego urzędnika diecezji kieleckiej; ponadto innych archiwariuszy diecezjalnych: ks. dr. Józefa Zdanowskiego, ks. mgr. Franciszka Mazurka i ks. mgr. Tomasza Wróbla. Badane druki były przesyłane do Kielc z rozległego terytorium dawnej Polski: od Poznania do Mohylewa, od Wilna do Lwowa i Kamieńca Podolskiego; a także z terytoriów nie-polskich – np. z Tyraspola i Saratowa. Przesyłanie przez granice zaborów kalendarzy i katalogów diecezji i zakonów polskich jest świadectwem świadomości narodowej i wyznacza zasięg Polskiego Kościoła, który był tam gdzie znajdował się naród polski – od Poznania i Gniezna do Kamczatki. Zapewne istnienie tego zbioru związane jest z funkcjonowaniem w Kielcach od XII wieku biblioteki i archiwum kapitulnego oraz od 1727 roku biblioteki seminaryjnej. Instytucje te tworzyły przez wieki eklezjalną atmosferę miasta i regionu kieleckiego. Zachowanie ogromnego zbioru rubrycel jest świadectwem tradycji kultury teologicznej w Kielcach. Kolekcja rubrycel i schematyzmów składa się w większości z druków wyprodukowanych w XIX i XX wieku. Nieliczne pochodzą z XVIII wieku. W ramach badań z dziedziny archiwistyki i bibliologii historycznej podjętych w ostatnim czasie skatalogowano dwa zbiory: rubrycele cysterskie (XVIII/XIX w.) oraz rubrycele diecezji kieleckiej z lat 1808-1818. Katalogi zostały opublikowane w czasopismach naukowych. Katalog druków cysterskich jest dostępny w internecie (Katalog rubrycel i schematyzmów polskich cystersów). Ponadto temat Rubrycele i schematyzmy diecezji kieleckiej (1808-1818) został przedstawiony, jako referat na sesji zatytułowanej Źródła i archiwa zwierciadłem historii. Sesja została zorganizowana w dniu 25 października 2013 roku w Skarżysku-Kamiennej przez Oddział Polskiego Towarzystwa Historycznego w Skarżysku-Kamiennej i Miejskie Centrum Kultury. Opracowane druki składają się z kalendarza – rubryceli oraz katalogu – schematyzmu. Rubrycela to kalendarz liturgiczny stanowiący cenne źródło do badań nad służbą Bożą u polskich cystersów oraz w pierwszej diecezji kieleckiej z lat 1807-1818. Katalogi klasztorów cysterskich i parafii diecezji kieleckiej zawierają pełną obsadę oraz informacje o zakonnikach i duchowieństwie. Pozwala to na ustalenie np. listy proboszczów danej parafii.  2  Watro zaznaczyć, że diecezja kielecka wydała pierwszy, pełny spis duchowieństwa (schematyzm) dołączony do rubryceli na rok 1809. Diecezja krakowska, jako macierzysta dla kieleckiej zdobyła się na podobne osiągnięcie dopiero w roku 1812. Rubrycela kielecka (wydawana łącznie ze schematyzmem) w latach 1808-1813 była drukowana z funduszu zapisanego w testamencie przez ks. Jana Duwalla (biskupa nominata tarnowskiego). Kapłani kieleccy otrzymywali rubrycelę za darmo, ale ze zobowiązaniem odprawienia jednej mszy za duszę śp. ks. Jana Duwalla – „MeminerintpraesbyteridioecesisKielcensis quod pro anima JoannisDuwallnominatiepiscopiTarnoviensisfundatorisDirectoriiOfficiiDivinimissauna a quolibetpraesbyteroabsolvenda […]”.  W trakcie badań odkryte zostały druki nieznane Estreicherowi i nieodnotowane w wielotomowej Bibliografii Polskiej. Spośród rubrycel cysterskich odkryto siedem nieznanych druków (pięć starodruków oraz dwa druki dzięwiętnastowieczne). Jeśli chodzi o rubrycele diecezji kieleckiej w Archiwum Diecezjalnym w Kielcach zachowały się dwa druki nienotowane u Estreichera. Nienotowane u Estreichera rubrycele diecezji kieleckiej zachowane w Archiwum Diecezjalnym w Kielcach to druki na lata: 1811 i 1813; jeśli chodzi o cystersów są to odpowiednio rubrycele na lata: 1788, 1789, 1790, 1792, 1798, 1803, 1805. Zdjęcia kart tytułowych zamieszczono poniżej. Druki nieznane Estreicherowi to praktycznie druki nieznane nauce polskiej. Opublikowanie artykułów spowodowało zainteresowane naukowe badaczy, którzy otrzymali informacje na temat dziewięciu unikalnych skarbów Kościoła Kieleckiego.  Obecnie przygotowywany jest artykuł Rubrycele i schematyzmy diecezji krakowskiej z lat 1801-1879, który zostanie opublikowany w „Świętokrzyskich Studiach Archiwalno-Historycznych”. W dniach 23-25 maja 2014 roku w Archiwum Diecezjalnym w Kielcach przewidziane jest ogólnopolskie sympozjum na temat rubrycel i schematyzmów. Wówczas z zasobu Archiwum Diecezjalnego w Kielcach zostaną opracowane i przedstawione, jako referaty zbiory druków diecezji kieleckiej, łuckiej i mohylewskiej.  Literatura: A. Kwaśniewski, Katalog rubrycel i schematyzmów polskich cystersów, znajdujących się w księgozbiorze podręcznym Archiwum Diecezjalnego w Kielcach (1788-1816), „HereditasMonasteriorum” 1 (2012), s. 189-205. [Artykuł dostępny na stronie internetowej.] A. Kwaśniewski, Rubrycele i schematyzmy diecezji kieleckiej (1808-1818), „Rocznik Oddziału Polskiego Towarzystwa Historycznego w Skażysku-Kamiennej. Z dziejów regionu i miasta”, 4 (2013), s. 57-77.                 3  Zdjęcia nienotowanych rubrycel i elenchusów.  Archiwum Diecezjalne w Kielcach (dalej ADK), Rubrycela diecezji kieleckiej na rok 1811.   4   ADK, Rubrycela diecezji kieleckiej na rok 1811, [strony ze spisem wikariuszy katedralnych, seminarium oraz dekanatu kieleckiego].         5   ADK, Rubrycela diecezji kieleckiej na rok 1813    6    ADK, Rubrycela cystersów polskich na rok 1788.   7    ADK, Rubrycela cystersów polskich na rok 1789.   8     ADK, Rubrycela cystersów polskich na rok 1789, [klasztor w Jędrzejowie].  9      ADK, Rubrycela cystersów polskich na rok 1791. 10      ADK, Rubrycela cystersów polskich na rok 1793. 11   ADK, Rubrycela cystersów polskich na rok 1799.   12     ADK, Rubrycela cystersów polskich na rok 1803.  13      ADK, Rubrycela cystersów polskich na rok 1805. 

Dziewięć skarbów Kościoła Kieleckiego. Stan badań nad zbiorem rubrycel i schematyzmów Archiwum Diecezjalnego w Kielcach

https://repozytorium.kul.pl/bitstreams/840941cc-0e50-43ae-be41-64106eeaf9e8/download

Dziewięć skarbów Kościoła Kieleckiego. Stan badań nad zbiorem rubrycel i schematyzmów Archiwum Diecezjalnego w Kielcach

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Instytucjonalne KUL (Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II)