Projektowanie uwzględniające mieszkańca/użytkownika. O (po)pandemicznej szansie na projektowanie mieszkań lepiej dostosowanych do wykonywania w nich pracy
The pandemic served as a field test for the (dys)functionality of inhabited spaces. The sudden lockdowns of 2020 required rapid adaptation to a reality where work and home life merged more completely than at any time since the Industrial Revolution. This experience heightened residents’ awareness of needs, thereby revealing two processes that we analyse as opportunities for improved design. On the one hand, the pandemic fostered enforced reflexivity, which is essential for design that addresses actual needs. On the other hand, it prompted a form of networked (digital) exhibitionism centred around domestic spaces. The study aims to analyse the implications of enforced reflexivity and networked exhibitionism for domestic spaces, particularly regarding working from home and the interaction between designers and users during the residential design process. The analysis focused on selected Polish studies of housing experiences during the pandemic in 2020. As the findings are intended to illustrate the two identified processes, they do not provide an exhaustive or comprehensive account. The study highlights that the pandemic played a key role in popularizing the processes of enforced reflexivity and networked exhibitionism. These processes offer designers a valuable opportunity to gain a deeper understanding of users’ needs and daily practices, which can contribute to the creation of more functional and user-oriented residential designs. However, the findings indicate that this remains only a potential opportunity for improving design, rather than a definitive catalyst for profound changes in design practices.Pandemia stała się w pewnym sensie polowym testem (nie)funkcjonalności zamieszkiwanych przestrzeni. Niespodziewany lockdown(y) 2020 r. wymagał szybkiej adaptacji do nowej sytuacji, w której praca i dom połączyły się najpełniej od czasów sprzed rewolucji przemysłowej. Doświadczenie to wpłynęło na większą świadomość własnych potrzeb mieszkańców/użytkowników, a tym samym ujawniło dwa procesy, które analizujemy jako źródło szans na lepsze projektowanie: jest to z jednej strony wymuszona refleksyjność użytkowników przestrzeni, niezbędna dla projektowania uwzględniającego rzeczywiste potrzeby, z drugiej – ukierunkowany na mieszkanie sieciowy (cyfrowy) ekshibicjonizm. Celem badań było zrozumienie, jakie znaczenie mają dwa procesy – wymuszona refleksyjność użytkowników przestrzeni i cyfrowy ekshibicjonizm – dla przestrzeni domowej, w szczególności w odniesieniu do pracy w domu i relacji projektanta/architekta z użytkownikiem w procesie projektowania mieszkania. Analizie poddano wybrane polskie badania doświadczeń zamieszkiwania podczas pandemii w 2020 r. Dobór badań zastanych nie miał charakteru wyczerpującego ani pełnego, lecz służył zilustrowaniu dwóch kluczowych procesów. Pandemia przyczyniła się do upowszechnienia wymuszonej refleksyjności użytkowników oraz cyfrowego ekshibicjonizmu. Doświadczenie pandemii pozwoliło potwierdzić diagnozowany od dekad, wciąż niezadowalający stan relacji między projektantem/architektem a użytkownikiem mieszkania. Istotnym i ważnym wnioskiem jest to, że łącznie doświadczenia pandemii i procesy urefleksyjniania i sieciowego ekshibicjonizmu stanowią unikalną dla projektantów szansę lepszego poznania potrzeb i codzienności użytkowników, a dzięki temu polepszenia jakości powstających projektów, które mogą trafniej odpowiadać na potrzeby użytkowników/mieszkańców – być bardziej funkcjonalne i bardziej elastyczne. Niestety wciąż jest to (zaledwie) szansa na lepsze projektowanie, a nie bodziec rzeczywistych zmian
