Recenzja: Geschichtliche Grundbegriffe. Historisches Lexicon zur politisch-sozialen Sprache in Deutschland, hrsg. von O. Brunner, W. Conze, R. Koselleck, Bd. 4 Mi-Pre, Clett-Cota Verlag, Stuttgart 1978, ss. XII, 927

Russocki, Stanisław

Polish

Czasopismo Prawno-Historyczne

RECENZJE I NOTY RECENZYJNE 197 niu w 1367 r. Uniwersytetu w Pięciokościołach Autor nawiązuje do dziejów star-szej o 3 lata Wszechnicy w Krakowie, w związku z czym sięga do Codex diploma-ticus Universitatis Studii Generalis Cracoviensis i szeregu prac polskich historyków: J. Dąbrowskiego, K. Grzybowskiego, Z. Kaczmarczyka, Z. Kozłowskiej-Budkowej, K. Lepszego, K. Pieradzkiej, I. Zarębskiego, a zwłaszcza A. Vetulaniego. Badania z historii stosunków między państwem a Kościołem reprezentuje rozprawa o zna­czeniu wydanej w Konstancji bulli papieża Marcina V dla rozwoju prawa patronatu na Węgrzech (s. 77 - 110). Historii prawa miejskiego dotyczą prace o prawie miasta Kolozsivár za panowania Macieja Korwina (s. 111 - 140) oraz o urzędnikach tego miasta (s. 263 - 289). Natomiast ze studiów poświęconych historia Siedmiogrodu znaj­dujemy w zbiorze rozprawę o rozwoju tamtejszego prawa i jego kodyfikacji w XVII stuleciu (s. 141 - 171). Szereg prac traktuje o działalności węgierskich prawników i polityków czasów oświecenia i okresu reform, a to o walce Adama Kollára „contra Status et Ordines" za Marii Teresy (s. 173 - 208), podręczniku Jurisprudentia practica profesora aka­demii prawniczej w Eger Stefana Huszty (s. 209 - 228), aktywności politycznej i nau­kowej związanego z ruchem jakobińskim postępowego prawnika Józefa Hajnóczy (s. 229 - 244) i o zapomnianym profesorze nauki administracji w Peszcie Józefie Re-viczky (s. 245 - 282). W dalszych zaś jest mowa o antyfeudalnych koncepcjach Ste­fana Széchenyi (s. 291 - 305), poglądach na państwo burżuazyjne Franciszka Deáka (s. 307 - 359), polityce kościelnej tego samego męża stanu (s. 385 - 445), oraz o dzia­łalności Józefa (Eötvösa jako ministra i prawodawcy (s. 447 - 492). Znalazło się wreszcie w zbiorze miejsce na zamieszczenie pełnego tekstu roz­prawy Autora o karnoprawnej ochronie praw człowieka i obywatela na Węgrzech w okresie reform (s. 361 - 382), przedstawionej jako referat na międzynarodowej konferencji w Krakowie w październiku 1973 r., która u nas (z braku papieru) mogła ukazać się niestety tylko w streszczeniu pt. Bestrbungen zur Sicherung und zum strafrechtlichen Schutz der Menschen- und Bürgerrechte in Ungarn im Re­formzeitalter (Etudes d'histoire du droit pénal, Warszawa—Krakow 1976,, s. 57 - 62). Zamieszczone w omawianej książce prace przedrukowane zostały w zasadzie w ich dotychczasowym brzmieniu, ale do niektórych z nich wprowadził Autor pew­ne uzupełniania uwzględniające najnowszy stan badań. W małym tylko stopniu zaprezentowana zastała w zbiorze ważna dziedzina zainteresowań prof. Csizmadii, jaką stanowi historia administracji, co do której odesłano czytelnika do jego osob­nej syntezy pt. A magyar közigazgatás fejlödése a XVIII, századtól a tanácsrend-szer létrejöttéig (Rozwój administracji publicznej na Węgrzech od 18 w. do wpro­wadzenia systemu rad, Budapeszt 1976). Wszystkie prace opublikowane zostały w oryginalnej wersji węgierskiej, a na końcu tomu dodano zwięzłe streszczenie w języku rosyjskim, francuskim i niemieckim (s. 495 - 504). L.P. Geschichtliche Grundbegriffe. Historisches Lexicon zur politisch-sozialen Spra­che in Deutschland, hrsg. von O. B r u n n e r , W. C o n z e , R. K o s e l l e c k , Bd. 4 Mi-Pre, Clett-Cota Verlag, Stuttgart 1978, ss. XII, 927. Trudności redakcyjne spowodowały, że po dwu pierwszych toniach obejmują­cych litery od A do G (zob. CPH, XXXI, 2, s. 257) ukazuje się tom czwarty. Obejmuje on dziewiętnaście następujących podstawowych haseł-pojęć: militaryzm (ss. 48), stan średni (45), nowoczesność, modernizacja (40), monarchia (82), natura (30), prawo natury ,(70), neutralność (56), nihilizm (42), publiczny, publiczność (56), 1 9 8 R E C E N Z J E I NOTY RECENZYJNE opozycja (50), organ, ciało polityczne, organizacja (104), pedagogika (26), parlament, parlamentaryzm, rządy parlamentarne (28), partia (59), partykularyzm (32), pacy­fizm (22), polityka (86), policja (24) oraz prasa (29). Podobnie jak i poprzednio każdy artykuł ujęty został w sposób dynamiczny, tzn. ukazuje o ile zachodzi po temu potrzeba, antyczne, grecko-rzymskie antecedencje danego pojęcia, proces jego za­korzeniania się w niemiecczyźnie, wreszcie dalszą jego ewolucję semantyczną na tym ostatnim gruncie aż po próg XX w. Krótkie z reguły wstępne wywody filo­logiczne uzupełnia znacznie obszerniejszy wywód semantyczno-historyczny. Wyszłym spod pióra różnych specjalistów hasłom komitet redakcyjny stara się nadać moż­liwie jednorodną postać. Nie zawsze jednak się to udaje, chyba że samo dzieło traktować jako odzwierciedlenie współczesnego stanu świadomości niemieckiej, w której ciągle jeszcze monarchia zajmowałaby trzy razy więcej miejsca niż par­lamentaryzm. S.R. Injormationes. Biuletyn Papieskiego Instytutu Studiów Kościelnych. Rzym—War­szawa, nr 1, 1976, ss. 100; nr 2, 1980, ss. 128. Z inicjatywy ks. kardynała Stefana Wyszyńskiego została zorganizowana w 1963 r. nowa polska placówka naukowa w Rzymie — Papieski Instytut Studiów Kościel­nych. W 1976 r. otworzono oddział Instytutu w Warszawie (Rakowiecka 61), pełniący funkcje informacyjne oraz udostępniania mikrofilmów watykańskich zbiorów ar­chiwalnych. Działalność Instytutu koncentruje się na odzyskiwaniu polskich archi­waliów rozproszonych po świecia oraz na gromadzeniu mikrofilmów poloników w zbiorach watykańskich. Dzięki tym zabiegom organizacyjnym i naukowym polscy hi­storycy uzyskują wgląd do ogromnego zasobu archiwalnego, którego eksploracja wymaga gruntownego przygotowania, a przede wszystkim długotrwałego pobytu w Rzymie. W pierwszym numerze Biuletynu przedstawiono schemat układu materiałów w Archiwum Watykańskim, stan kwerendy Instytutu w tych zbiorach oraz wykaz zgromadzonych mikrofilmów. Do końca 1979 r. w oddziale Instytutu w Warszawie zdołano zdeponować imponującą liczbę 800 tys. klatek mikrofilmu, na których znajdują się przede wszystkim akta nuncjatury w Polsce (ok. 362 tys. klatek), a także w Wiedniu (ok. 47 tys. klatek), fragmenty archiwum Sekretariatu Stanu (17 tys. klatek), akt Kongregacji dla Nadzwyczajnych Spraw Kościelnych (1600 kla­tek) i wielu innych zespołów z okresu do 1914 r. Biuletyn zawiera krótkie artykuły źródłoznawcze, publikuje źródła, recenzje i sprawozdania oraz informacje o pracach Instytutu. Działalność tej nowej pla­cówki, a szczególnie uruchomienie punktu informacyjnego w Warszawie, zasługuje na duże uznanie i stwarza nadzieję na znaczne wzbogacenie warsztatów badaw­czych polskich historyków. J.W. Repertorium bibliographicum institutorum et sodalitatum iuris historiae. Ed. R. P e e n s t r a, Leiden 1980, E. J. Brill, wyd. 2, ss. XXXII+248. Drugie, uzupełnione i poprawione wydanie Repertorium ukazało się z kilkulet­nim opóźnieniem. I tym razem jest ono dziełem niestrudzonego organizatora nauki, 

Geschichtliche Grundbegriffe. Historisches Lexicon zur politisch-sozialen Sprache in Deutschland, Hrsg. O. Brunner, W. Conze, R. Koselleck

https://pressto.amu.edu.pl/index.php/cph/article/download/47789/38689

Geschichtliche Grundbegriffe. Historisches Lexicon zur politisch-sozialen Sprache in Deutschland, Hrsg. O. Brunner, W. Conze, R. Koselleck

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Czasopismo Prawno-Historyczne