Sprawozdanie z konferencji „Transfer wiedzy do praktyki rolniczej – polskie i niemieckie doświadczenia”, która odbyła się w Warszawie w dniu 16 kwietnia 2012 roku

Andrzej Parzonko

Tomasz Kondraszuk

Directory of Open Access Journals

TOMASZ KONDRASZUK, ANDRZEJ PARZONKO1TRANSFER WIEDZY DO PRAKTYKI ROLNICZEJ –POLSKIE I NIEMIECKIE DOŒWIADCZENIAW dniu 16 kwietnia 2012 roku w Szkole G³ównej Gospodarstwa Wiejskie-go w Warszawie odby³a siê konferencja „Transfer wiedzy do praktyki rolniczej– polskie i niemieckie doœwiadczenia”. Organizatorami konferencji, objêtejpatronatem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, byli pracownicy Wydzia³u NaukEkonomicznych SGGW (Katedra Ekonomiki i Organizacji Przedsiêbiorstw) orazInstytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki ¯ywnoœciowej. G³ównym celemkonferencji by³a wymiana pogl¹dów na temat funkcjonowania systemówtransferu wiedzy do praktyki rolniczej w Polsce i Niemczech (na przyk³adzierozwi¹zañ Kuratorium für Technik und Bauwesen in der Landwirtschaft –KTBL) oraz okreœlenie potrzeb i mo¿liwoœci dalszych dzia³añ w tym zakresie.W konferencji wziê³o udzia³ 120 osób z ró¿nych œrodowisk naukowychz KTBL w Darmstadt, doradztwa rolniczego oraz z szeroko rozumianej prak-tyki rolniczej. Konferencjê otworzy³ Rektor SGGW, prof. dr hab. Alojzy Szymañski.W swoim wyst¹pieniu przywita³ uczestników i wskaza³ na wa¿noœæ podejmo-wanego tematu. Zaznaczy³, ¿e tylko poprzez g³êbok¹ wspó³pracê nauki z prak-tyk¹ rolnicz¹ mo¿liwe s¹ obopólne korzyœci – praktyka dostaje nowatorskierozwi¹zania, a nauka otrzymuje od praktyki rolniczej inspiracjê i kolejne istot-ne problemy do rozwi¹zania.Pierwsz¹ sesjê prowadzi³ prof. dr hab. Bogdan Klepacki, Dziekan Wydzia-³u Nauk Ekonomicznych SGGW. W s³owie wstêpnym podkreœli³, ¿e ¿yjemyw czasach, które zosta³y zdominowane przez gromadzenie i wykorzystywanieinformacji, ¿e „…zmierzamy w kierunku gospodarki opartej na wiedzy i inno-wacjach. Wzmocnienie zdolnoœci innowacyjnej rolnictwa i szybki, oparty nawiedzy postêp technologiczny w warunkach globalizacji staje siê konieczno-1611 Autorzy s¹ pracownikami naukowyni Szko³y G³ównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie(e-mail: tomasz_kondraszuk@sggw.pl; andrzej_parzonko@sggw.pl).WIEŒ I ROLNICTWO, NR 21 (155) 2012œci¹. Wiedza staje siê fundamentalnym czynnikiem nadaj¹cym zasobom pro-dukcyjnym wartoœæ ekonomiczn¹ i determinuj¹c¹ ich u¿ytecznoœæ. Obecniedyfuzja wiedzy i transfer jej z nauki do praktyki przes¹dza o innowacyjnoœciposzczególnych bran¿ i szybkoœci ich rozwoju”. Pierwszy referat Aktualna sytuacja i strategie rozwoju polskiego rolnictwaw kontekœcie wyzwañ gospodarki opartej na wiedzy wyg³osi³a dr Zofia Krzy-¿anowska, Radca Generalny w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Zwró-ci³a uwagê, ¿e gospodarka oparta na wiedzy jest wyzwaniem nie tylko dla Pol-ski, ale te¿ dla ca³ej Europy. Wyzwanie to zosta³o sformu³owane w licznychdokumentach zarówno krajowych, jak i unijnych, na przyk³ad w KomunikacieKomisji „Europa 2020”, Strategia na rzecz inteligentnego zrównowa¿onegorozwoju sprzyjaj¹cego w³¹czeniu spo³ecznemu, COM (2010) 2020; we wnios-ku w sprawie Rozporz¹dzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiaj¹-cego „Horyzont 2020” – program ramowy w zakresie badañ naukowych i in-nowacji (2014–2020), COM(2011) 809; w Komunikacie Komisji do Parlamen-tu Europejskiego i Rady w sprawie Europejskiego Partnerstwa Innowacyjnegona rzecz wydajnego i zrównowa¿onego rolnictwa, COM(2012) 79; orazw „Strategii Rozwoju Kraju 2020”, najwa¿niejszym dokumencie w perspekty-wie œredniookresowej, okreœlaj¹cym cele strategiczne rozwoju kraju do 2020roku i kluczowych dla okreœlenia dzia³añ rozwojowych, w tym mo¿liwych dosfinansowania w ramach przysz³ej perspektywy finansowej UE na lata2014–2020. Dr Zofia Krzy¿anowska wskaza³a, ¿e w Polsce badania w obsza-rze rolnictwa, rozwoju wsi, rynków rolnych i rybo³ówstwa realizowane s¹:w 12 instytutach badawczych, nad którymi nadzór sprawuje Minister Rolni-ctwa i Rozwoju Wsi, na 47 wydzia³ach w 9 publicznych uczelniach nadzoro-wanych przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wy¿szego, w 10 instytutachnaukowych Polskiej Akademii Nauk, a tak¿e – w czêœci swoich zakresów dzia-³alnoœci – w 10 instytutach badawczych podleg³ych ministrom: gospodarki,œrodowiska i zdrowia. £¹cznie w tych placówkach naukowych pracuje oko³o18 tysiêcy naukowców, w tym: ponad 1500 profesorów, ponad 800 doktorówhabilitowanych i ponad 4000 pracowników ze stopniem doktora. Jest to wiêcznaczny potencja³ naukowy, który efektywnie powinien wspieraæ politykê rol-n¹ pañstwa. Dr Krzy¿anowska wskaza³a, ¿e Polska podziela stanowisko Komi-sji, w którym podkreœlono rolê badañ i innowacji jako kluczowych elementówprzygotowania Unii Europejskiej do odpowiedzi na przysz³e wyzwania. W pe³ni zasadna jest kontynuacja dialogu pañstw cz³onkowskich w sprawieuzgodnienia priorytetowych dzia³añ, polityk, strategii odnosz¹cych siê do uzy-skania w Unii innowacyjnej, zrównowa¿onej gospodarki. Inicjatywa w spra-wie europejskiego partnerstwa innowacyjnego na rzecz wydajnego i zrówno-wa¿onego rolnictwa powinna byæ wzmocniona integracj¹ ka¿dej polityki od-powiedzialnej za jego rozwój, w tym zw³aszcza polityki naukowej, edukacyj-nej i innowacyjnej, a tak¿e rozwoju obszarów wiejskich. Konieczne s¹ dzia³a-nia wspieraj¹ce transfer wiedzy z nauki do praktyki. Zdaniem Rz¹du RP przy-jêcie za³o¿enia, ¿e dŸwigni¹ dobrobytu krajów Unii Europejskiej stanie siê in-nowacyjna, zrównowa¿ona gospodarka, jest w pe³ni uzasadnione. Zbudowanie162163systemu transferu wiedzy musi uzyskaæ wsparcie finansowe Unii Europejskiej.Stworzenie sieci partnerstwa na rzecz innowacji w UE przyczyni siê do szyb-szej implementacji wyników badañ i innowacji. Dr Zofia Krzy¿anowska zwró-ci³a uwagê, ¿e nale¿y pozytywnie odnotowaæ wydzielenie w „Horyzoncie2020” kwoty 4, 7 mld euro na wyzwanie: Bezpieczeñstwo ¿ywnoœciowe, zró-wnowa¿one rolnictwo, badania morskie i biogospodarka, w którego ramachbêd¹ finansowane badania i innowacje. Zdaniem Polski  wskazana przez KEw Komunikacie wieloœæ i ró¿norodnoœæ  mechanizmów i inicjatyw, które sta-nowiæ bêd¹ Ÿród³o finansowania w ramach obecnego 7. Programu Ramowegooraz przede wszystkim „Horyzontu 2020”, wymaga dog³êbnej analizy pod k¹-tem potrzeb i stategicznych celów polskiej polityki w zakresie badañ i innowa-cji, wynikaj¹cych ze specyfiki i potencja³u narodowych dziedzin i sektorówgospodarki z punktu widzenia rozwoju biogospodarki w Polsce. Nasz kraj po-piera propozycjê utworzenia kolejnej wspólnoty wiedzy i innowacji„Food4future” w ramach Europejskiego Instytutu Innowacji Technologii, któ-ra zajê³aby siê tak¿e kwestiami dotycz¹cymi biogospodarki. Podjêcie propo-nowanych przez KE  strategii dzia³añ mo¿e przynieœæ pozytywne rezultatyw postaci zwiêkszonego udzia³u polskich zespo³ów badawczych w inicjaty-wach i projektach finansowanych przez UE w ramach 7. Programu Ramowe-go oraz „Horyzontu 2020”. Równie¿ finansowanie w ramach PROW2014–2020 uzale¿nione bêdzie od realizacji wskazanych 6 priorytetów, w tympriorytetu 1. Transfer wiedzy i innowacji. Komisja Europejska zaproponowa³a utworzenie w ramach PROW Europej-skiego Partnerstwa na rzecz Innowacji. Europejskie partnerstwo innowacyjnebêdzie obejmowa³o wiele etapów – od podstawowego procesu badawczegoi upowszechniania wyników badañ po opracowywanie produktów i technikoraz ich wprowadzenie do procesu produkcyjnego. Wa¿n¹ rolê odegraj¹ te¿procesy certyfikacji potwierdzaj¹ce zwiêkszon¹ wartoœæ dodan¹ produktówbêd¹cych wynikiem badañ. Utworzenie sieci europejskiego partnerstwa inno-wacyjnego jest przewidywane na 2012 rok. Zapewni to wczesne informowaniezaanga¿owanych i zainteresowanych podmiotów o mo¿liwoœciach w zakresiedzia³alnoœci innowacyjnej. U³atwi te¿ proces przek³adania priorytetów na kon-kretne dzia³ania innowacyjne w terenie. Dr Krzy¿anowska na koniec podkreœ-li³a, ¿e rozpoczynaj¹ca siê konferencja „Transfer wiedzy do praktyki rolniczej– polskie i niemieckie doœwiadczenia” wpisuje siê bardzo dobrze w tê wa¿n¹dyskusjê nad doskonaleniem form wdra¿ania innowacji do praktyki rolniczej.Stanowi te¿ doskona³¹ okazjê do wymiany doœwiadczeñ miêdzy partnerami.Drugi referat wyg³osi³ prof. dr hab. Andrzej Kowalski, dyrektor InstytutuEkonomiki Rolnictwa i Gospodarki ¯ywnoœciowej w Warszawie. Temat refe-ratu brzmia³: Funkcjonowanie instytutów badawczych, kierunki podnoszeniaefektywnoœci transferu wiedzy do praktyki rolniczej. W swoim wyst¹pieniumówca zaznaczy³, ¿e coraz bardziej powszechna staje siê œwiadomoœæ, ¿ewspó³czesne przedsiêbiorstwa, aby mog³y siê rozwijaæ, musz¹ sprostaæ dwómnajwa¿niejszym wyzwaniom, jakim s¹ globalizacja i szybki, oparty na wiedzypostêp technologii. Te dwa wyzwania wzajemnie siê przenikaj¹, poniewa¿ roz-wój nowych technologii opartych na wiedzy pozwoli³ przyspieszyæ tempo glo-balizacji, a globalizacja spotêgowa³a rozwój technologii poprzez dyfuzjê u¿y-tecznej gospodarczo wiedzy. Autor w swoim wyst¹pieniu zwraca³ uwagê napotrzebê podejmowania badañ wynikaj¹cych z przes³anek globalnych, takichjak aspekt demograficzny (do 2050 roku liczba ludnoœci œwiata bêdzie istotniewzrasta³a, wzrost ten bêdzie jednak g³êboko nierównomierny) oraz nierówno-mierny rozwój gospodarek œwiata (czas bogacenia siê i rosn¹cych mo¿liwoœcijest tak¿e czasem ogromnych nierównoœci; niektórym krajom, na przyk³adChinom i Indiom, znakomicie uda³o siê wydostaæ z biedy spory odsetek ludno-œci i to w bardzo krótkim czasie; w wielu rejonach œwiata sytuacja wygl¹daznacznie gorzej – w ka¿dej minucie dziesiêcioro dzieci umiera z g³odu). Autorpodkreœli³, ¿e polskie instytuty badawcze zajmuj¹ce siê problematyk¹ sektorarolno-¿ywnoœciowego podejmuj¹ wa¿ne i aktualne badania, których wynikitrafiaj¹ do odbiorców. Jednak, jak zawsze, mo¿na to robiæ lepiej.Trzeci referat wyg³osi³ dr Tomasz Kondraszuk, adiunkt w Katedrze Ekono-miki i Organizacji Przedsiêbiorstw SGGW. Temat referatu brzmia³: Rachunekkosztów jako element ekonomizacji badañ naukowych. Autor w swoim wyst¹-pieniu podkreœli³, ¿e popyt na wiedzê jest ogromny. Rolnicy potrzebuj¹ kon-kretnych parametrów do oceny efektywnoœci swoich dzia³añ, a tak¿e do po-dejmowania decyzji na przysz³oœæ. Doradztwo oczekuje wsparcia od naukii bie¿¹cych informacji na temat nowych technologii. ARiMR ocenia i warto-œciuje dzia³ania rolników. MRiRW na potrzeby kszta³towania polityki rolnejoraz nauka i dydaktyka oczekuj¹ szczegó³owych parametrów. Dr Kondraszukpodkreœli³, ¿e wymienieni odbiorcy oczekuj¹ kompleksowej informacji – odinformacji iloœciowej (technologicznej) do informacji kosztowej. To ekonomi-ka bowiem dostarcza modele decyzyjne ró¿nych dzia³añ mo¿liwych do zasto-sowania ze wzglêdów technologicznych, organizacyjnych, instytucjonalnychi prawnych. Mówi³ on, ¿e wed³ug E. Reischa i J. Zeddiesa: „Modele decyzyj-ne sk³adaj¹ siê zawsze z dwóch komponentów: stosunków technicznych pro-cesów wytwarzania oraz ekonomicznych i ekologicznych warunków postawie-nia celu i jego osi¹gniêcia. Powa¿na (prawdziwa) ekonomika zak³ada pe³enprofesjonalizm i fachowoœæ w obu tych dziedzinach”. Normy i normatywyiloœciowe s¹ podstaw¹ obliczeñ kosztów i przychodów. W zakresie kosztówautor wyró¿ni³ ich podzia³ w zale¿noœci od zakresu podejmowanych decyzji,okresu (horyzontu) planowania, ale tak¿e w zale¿noœci od informacji, jakimidysponuje decydent. W tym ostatnim przypadku nale¿y wyró¿niæ koszty sta³e,które nie podlegaj¹ zmianie ze wzglêdu na brak informacji o mo¿liwoœciachich redukcji i alternatywnych sposobach postêpowania. Przy pe³nym dostêpiedo informacji wszystkie koszty na etapie planowania staj¹ siê zmienne. Autorw swoim wyst¹pieniu odwo³ywa³ siê do sposobu transferu wiedzy realizowa-nego przez KTBL (Das Kuratorium für Technik und Bauwesen in der Landwir-tschaft). Sam fakt, ¿e wymieniona instytucja funkcjonuje ponad 100 lat,œwiadczy o tym, ¿e musi to robiæ dobrze. Po przerwie kawowej realizowana by³a druga sesja konferencji. Przewodni-czy³ jej prof. dr hab. Wojciech Ziêtara. Pierwszym referentem by³ dr Heinrich164165de Baey-Ernsten, Prezes Zarz¹du KTBL, który przedstawi³ cele i zadania orazinstytucjonalne aspekty funkcjonowania tej instytucji. Podkreœli³, ¿e do g³ó-wnych jej zadañ nale¿¹: gromadzenie i porz¹dkowanie danych dotycz¹cychszeroko rozumianych kalkulacji niezbêdnych do podejmowania trafnych de-cyzji w gospodarstwach rolniczych; gromadzenie i opis parametrówtechniczno-ekonomicznych dotycz¹cych ró¿nych rozwi¹zañ technicznych(maszyny, urz¹dzenia, narzêdzia) mo¿liwych do zastosowania w gospodar-stwach rolniczych; opis i ocena ekonomiczno-organizacyjna nowych technolo-gii produkcji; tworzenie platformy dyskusyjnej dla ekspertów, doradców i rol-ników; dostarczanie politykom parametrów niezbêdnych do merytorycznegookreœlania kierunków dzia³añ dotycz¹cych krajowej i wspólnotowej politykirolnej; ocena i upowszechnianie przyjêtych rozwi¹zañ prawnych. Z przedsta-wionych zadañ realizowanych przez tê instytucjê wynika, ¿e grupa odbiorcówinformacji gromadzonych przez KTBL jest liczna. Do najwa¿niejszych, zda-niem prezesa KTBL, nale¿¹: politycy zajmuj¹cy siê problematyk¹ roln¹, nau-kowcy, którym s¹ potrzebne dane na przyk³ad do budowy modeli rozwoju go-spodarstw rolniczych,  jednostki oceniaj¹ce projekty realizowane w gospodar-stwach rolniczych, firmy ubezpieczeniowe, doradcy rolniczy oraz rolnicyi szeroko rozumiane szkolnictwo. Dr Heinrich de Baey-Ernsten zaznaczy³, ¿epomimo dostarczania parametrów (informacji) dla polityków zajmuj¹cych siêproblematyk¹ rolnictwa KTBL jest w pe³ni niezale¿n¹ instytucj¹. Doda³, ¿etylko niezale¿na instytucja mo¿e dostarczaæ w³aœciwych parametrów wyko-rzystywanych w praktyce. Mimo niezale¿noœci KTBL, wiêkszoœæ œrodkówz bud¿etu przeznaczonych na jej funkcjonowanie pochodzi z MinisterstwaRolnictwa Niemiec. W 2011 roku by³o to 76% z ³¹cznych (rocznych) wp³y-wów, wynosz¹cych 6,8 mln euro.Drugim referentem w tej sesji by³ dr Martin Kunisch, Wiceprezes Zarz¹-du KTBL, który zaprezentowa³ referat Naukowo-badawcze aspekty funkcjo-nowania KTBL. W swoim wyst¹pieniu zwróci³ uwagê na to, ¿e normy i nor-matywy udostêpniane przez KTBL, dotycz¹ce planowania w gospodarstwierolniczym, dotycz¹ ró¿nych poziomów funkcjonowania tego gospodarstwa.Dr Martin Kunisch wymieni³ i pokaza³ parametry (opracowane przez KTBL)niezbêdne do planowania na poziomie: organizacji i zarz¹dzania gospodar-stwem rolniczym, okreœlonych ga³êzi produkcyjnych, okreœlonych dzia³alno-œci produkcyjnych oraz zabiegów technologicznych z wykorzystaniem ró¿-nych maszyn, narzêdzi i urz¹dzeñ technicznych. Na wskazanych poziomachgospodarstwa rolniczego generowane parametry mocny akcent k³ad¹ na na-k³ady pracy oraz koszty okreœlonych dzia³añ. Autor podkreœla³ wa¿noœæ me-todyki okreœlania norm i normatywów produkcji rolniczej, wyznaczania ko-lejnych parametrów pomocnych w podejmowaniu decyzji na poziomie go-spodarstwa rolniczego oraz mocno akcentowa³ jakoœæ przedstawionych normi normatywów. W kolejnych latach, w ramach dzia³añ KTBL, planowane jestjeszcze pe³niejsze dostosowywanie gromadzonych parametrów do warun-ków konkretnego gospodarstwa (np. dostosowanie parametrów do kszta³tupola w gospodarstwie). Trzeci referat wyg³osi³ ponownie dr Heinrich de Baey-Ernsten, Prezes Za-rz¹du KTBL. Temat wyst¹pienia brzmia³: Praktyczne aspekty funkcjonowa-nia KTBL z punktu widzenia u¿ytkowników. Autor przedstawi³ realizowanetematy grup roboczych ekspertów KTBL na przestrzeni ostatnich 10 lat. Po-kaza³ potrzebê szybkiego reagowania na zapotrzebowanie na okreœlone para-metry w danym czasie na przyk³adzie zagadnienia realizowanego przez jed-n¹ z grup roboczych, a dotycz¹cego skutków intensywnej produkcji zwierzê-cej. Grupa robocza mia³ siê odnieœæ do przepisów zaproponowanych przezKomisjê Europejsk¹ do spraw Rolnictwa, definiuj¹c¹ parametry wyznaczaj¹-ce intensywn¹ produkcjê zwierzêc¹ (40 000 stanowisk dla ptaków w kurni-ku, 2000 stanowisk w chlewni dla tuczników, 750 stanowisk w chlewni dlamacior). Eksperci KTBL, po przeprowadzonych badaniach i uzyskanych wy-nikach, podwa¿aj¹ wskazane wytyczne. Dr Heinrich de Baey-Ernstenw swoim wyst¹pieniu podkreœli³ potrzebê umieszczania wiêkszoœci normi normatywów w Internecie. W Niemczech ponad 95% rolników ma dostêpdo Internetu. Po wyst¹pieniach referentów odby³a siê dyskusja, w której udzia³ wziêli:dr Karol Krajewski (SGGW), prof. dr hab. Stanis³aw Krasowicz (IUNiG Pu³a-wy), prof. dr hab. Wojciech Józwiak (IERiG¯), dr Józef ¯uk (SGGW), dr Mar-tin Kunisch (KTBL) oraz dr Heinrich de Baey-Ernsten (KTBL). Dyskutancipodkreœlali celowoœæ powo³ania odpowiednika KTBL w Polsce i deklarowaliwolê wspó³pracy.Podsumowania konferencji dokona³ prof. dr hab. Henryk Runowski, Kie-rownik Katedry Ekonomiki i Organizacji Przedsiêbiorstw SGGW. W swoimwyst¹pieniu podkreœli³ po pierwsze, ¿e istnieje pilna potrzeba gromadzenia,porz¹dkowania i udostêpniania informacji wspomagaj¹cej zarz¹dzanie go-spodarstwami rolniczymi w Polsce (informacji, technologicznej, organiza-cyjnej, ekonomicznej i prawnej). ¯yjemy bowiem w czasach, kiedy corazszybciej trzeba podejmowaæ coraz bardziej z³o¿one decyzje. Po drugie zau-wa¿y³, ¿e mamy do czynienia ze swoistym paradoksem polegaj¹cym na tym,¿e z jednej strony mamy do czynienia z zalewem informacji, z drugiej zaœz brakiem dostêpu do informacji dostosowanej do konkretnych potrzeb, sy-tuacji i decyzji. Wynika z tego koniecznoœæ gromadzenia i udostêpniania in-formacji cechuj¹cych siê wysokim poziomem u¿ytecznoœci. DoœwiadczeniaKTBL wskazuj¹, ¿e dostarczenie takich informacji w odniesieniu do rolni-ctwa jest mo¿liwe i przynosi wymierne efekty. Z deklaracji uczestników za-bieraj¹cych g³os w dyskusji, jak równie¿ w rozmowach kuluarowych wyni-ka, ¿e istnieje wola wspó³pracy miêdzy polskimi instytutami badawczymiw celu wymiany myœli naukowej i efektywnego przekazania jej odbiorcom(rolnikom, doradcom, Ministerstwu Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz agendomp³atniczym ARiMR, ARR i ANR). Istnieje te¿ deklaracja wspó³pracy ze stro-ny niemieckiej instytucji, jak¹ jest Kuratorium für Technik und Bauwesen inder Landwirtschaft (KTBL), z polsk¹ nauk¹ i doradztwem. Wymiernymefektem tej wspó³pracy bêdzie podjêcie wspólnego projektu badawczego natemat systemu gromadzenia i udostêpniania informacji w rolnictwie oraz za-166167proponowania ram organizacyjno-prawnych instytucji dla tego sytemu nawzór niemieckiego KTBL. Profesor Runowski nakreœli³ równie¿ harmono-gram kolejnych dzia³añ niezbêdnych dla urzeczywistnienia tej inicjatywy.Na koniec serdecznie podziêkowa³ referentom, organizatorom oraz wszyst-kim uczestnikom bior¹cym udzia³ w konferencji, wyra¿aj¹c nadziejê na dal-sze wspólne spotkania poœwiêcone budowaniu „Polskiego KTBL”.

Transfer wiedzy do praktyki rolniczej. Polskie i niemieckie doświadczenia

https://kwartalnik.irwirpan.waw.pl/wir/article/download/392/382

Transfer wiedzy do praktyki rolniczej. Polskie i niemieckie doświadczenia

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Directory of Open Access Journals