Grip, A. de

Nekkers, G.J.A.

Dutch

Research Papers in Economics

Limburgs arbeidsaanbod gestimuleerd  
Auteur(s): 
 
Nekkers, G. J.A. (auteur) 
Grip, A., de (auteur) 
Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt, Universiteit Maastricht.  
 
V  erschenen in: 
  ESB, 86e jaargang, nr. 4306, pagina 376, 27 april 2001 (datum)  
 
R ubriek: 
  Monitor  
 
T refwoord(en): 
  arbeidsmarkt  
Het stimuleren van het arbeidsaanbod in Limburg brengt diverse problemen met zich mee. Voor de rest van 
Nederland is de situatie nog problematischer.  
De toenemende krapte op een steeds groter aantal arbeidsmarktsegmenten heeft ertoe geleid dat de werving 
van personeel onder grote druk is komen te staan en openstaande vacatures structureel niet vervuld kunnen 
worden. Deze krapte zal naar verwachting de komende jaren, zelfs bij een enigszins afnemende economische 
groei, blijven bestaan. Er is momenteel dan ook veel aandacht voor beleidsinitiatieven die op de tekorten 
inspelen.  
Een aantal oplossingsrichtingen staat hoog op de politieke agenda. In dit artikel wordt gekeken naar de rol die het 
arbeidsaanbod speelt. Drie aanbodcategorieën worden daarbij onderscheiden: de niet-werkende werkzoekenden, de 
niet-participerenden en de grenspendelaars. Deze laatste categorie is vanzelfsprekend vooral van belang in de 
grensregio's.  
Binnen het project Regionale Arbeidsmarkt Informatie Limburg wordt de Limburgse arbeidsmarkt sinds 1997 
systematisch in kaart gebracht 
1. Om die reden richten wij onze aandacht op de provincie Limburg. Gelet op het 
landelijke karakter van de knelpuntproblematiek, beperkt de relevantie van het onderzoek zich echter niet tot die 
provincie.  
Reïntegratie  
Reïntegratie van niet-werkende werkzoekenden biedt een tweetal voordelen. Enerzijds kan het een bijdrage leveren 
aan het verlichten van de knelpunten in de personeelsvoorziening. Anderzijds versterkt het de (over het algemeen 
zwakke) sociaal-maatschappelijke positie van degenen die momenteel ongewild buiten het arbeidsproces staan. 
Gelet op het teruglopende aantal niet-werkende werkzoekenden zijn de mogelijkheden om, door het inzetten van 
deze groep, de knelpunten te verminderen de laatste jaren echter aanzienlijk verslechterd. Een extra belemmering 
daarbij vormt het feit dat ook de samenstelling van het werkzoekendenbestand een verslechtering te zien heeft 
gegeven. Een groot deel van de werkzoekenden is niet direct inzetbaar op de arbeidsmarkt. tabel 1 illustreert de 
opbouw van het werkzoekendenbestand in Limburg per april 2000 naar fase en naar een aantal 
achtergrondkenmerken.  
 
Tabel 1. Niet-werkende werkzoekenden per fase, naar achtergrondkenmerken, Limburg, april 2000 
 fase 1 fase 2 en 3 fase 4 totaal 
 
geslacht mannen 3900 7900 7800 19.600 
vrouwen 3400 7600 9100 20.100 
leeftijd 15-29 jaar 2900 3400 3000 9300 
30-54 jaar 4000 10.400 11.600 26.000 
55 jaar en ouder 400 1700 2400 4500 
opleidingsniveau basisonderwijs 500 2400 4700 7500 
lager 4000 8500 8500 21.000 
middelbaar 1900 3800 2800 9000 
hoger 200 400 300 1000 
wetenschappelijk 100 300 200 600 
totaal 7300 15.500 16.900 39.700 
 
Bron: Arbeidsvoorziening Limburg/ROA 
 
Uit de tabel komt naar voren dat het aandeel werkzoekenden dat is ingedeeld in fase 1 slechts achttien procent 
bedraagt. Fase 1-werkzoekenden kunnen relatief snel naar de arbeidsmarkt geleid worden. Van de werkzoekenden 
die zijn ingedeeld in de fasen 2 en 3 is een groot deel relatief jong en laag opgeleid. Aanbodversterking, bijvoorbeeld 
door middel van sollicitatietrainingen dan wel korte of langdurige scholingstrajecten, is hier een voor de hand 
liggend instrument. Met name voor jongere werkzoekenden, die nog aan het begin staan van hun arbeidsloopbaan, 
zouden dergelijke scholingsinvesteringen langere tijd hun vruchten kunnen afwerpen. Uit nadere analyses van de 
cijfers blijkt dat ruim 8000 van de niet-werkende werkzoekenden in fase 2 en 3 een opleidingsachtergrond hebben 
waarvoor naar verwachting de vraag het aanbod van direct-bemiddelbare werkzoekenden overtreft. Voor hen zal de 
aandacht derhalve met name moeten uitgaan naar bijscholing 
2. Bezien vanuit een macro-doelmatigheidsperspectief 
zal omscholing zich vooral moeten richten op mensen die afkomstig zijn uit segmenten met een aanbodoverschot. 
Voor fase 4-werkzoekenden is inzet van meer arbeidsmarktgerichte instrumenten mogelijk.  
Werkbereidheid  
Naast de inzetbaarheid van niet-werkende werkzoekenden is het belangrijk te letten op de werkbereidheid van deze 
groep. Wanneer werkzoekenden niet bereid zijn een baan te aanvaarden omdat het loon dat men kan gaan verdienen 
slechts marginaal boven het uitkeringsniveau ligt of men wordt geconfronteerd met de armoedeval, kan een 
oplossing gevonden worden in het gericht inzetten van fiscale instrumenten zoals loonkostensubsidies voor 
werkgevers, bijvoorbeeld de Specifieke Afdrachtskorting SPAK, dan wel toeslagen voor werknemers zoals de 
arbeidskorting die dit jaar wordt ingevoerd. Ligt daarentegen de oorzaak in 'onwil' van werkzoekenden om serieus 
naar werk op zoek te gaan, dan kan gebruik worden gemaakt van het opleggen of aanscherpen van 
arbeidsverplichtingen of het opleggen van uitkeringsgerelateerde sancties. Onderzoek toont aan dat de 
werkhervattingskans twee maal zo groot is indien van sancties gebruik wordt gemaakt 
3. Overigens blijkt de dreiging 
van sancties vaak zo groot te zijn dat deze vrijwel niet hoeven te worden toegepast.  
Participatiebevordering  
Naast het reïntegreren van werkzoekenden kan knelpuntreductie gezocht worden in het bevorderen van de 
participatie van de zogenaamde stille reserve. tabel 2 geeft inzicht in de omvang van de non-participatie in Limburg, 
verbijzonderd naar geslacht en enkele onderscheiden categorieën. Van de potentiële vrouwelijke beroepsbevolking 
blijkt slechts 57 procent actief op de arbeidsmarkt. Verdere uitsplitsing van de stille reserve naar categorie geeft 
inzicht in de werkbereidheid van deze groep. Binnen de groep niet-participerenden blijken zich nogal wat personen 
(zowel mannen als vrouwen) te bevinden die niet, of hooguit twaalf uur per week, willen werken. Wordt de stille 
reserve van 142.500 personen omgerekend naar voltijdsequivalenten, dan blijkt de reserve dan ook aanzienlijk 
kleiner. Daarnaast is er een aanzienlijke groep die al met pensioen of in de vut is of die arbeidsgehandicapt is.  
 
Tabel 2. Omvang potentiële beroepsbevolking en non-participatie naar geslacht en categorie (excl. scholieren 
en studenten), Limburg, 1998-1999 
 mannen vrouwen totaal basis-/lager 
onderwijs (%) 
 
potentiële beroepsbevolking 350.500 338.500 689.000 41 
waarvan: 
niet-participerend 56.000 147.500 203.500 
wil betaald werk meer dan 12 uur per week 8000 21.000 29.000 56 
kan op korte termijn beginnena 4500 9500 14.000 - 
kan niet op korte termijn beginnen 3500 11.500 15.000 - 
wil wel maar kan niet vanwege arbeidsongeschiktheid 5500 6000 11.500 69 
wil geen betaald werk meer dan 12 uur per week 25.500 117.000 142.500 63 
gepensioneerd/vut 17.000 3500 20.500 44 
 
a. Bij deze categorie zijn degenen die gedurende de laatste 4 weken actief naar een baan gezocht hebben buiten 
beschouwing gelaten. Zij behoren tot de werkloze beroepsbevolking. 
Bron: cbs/roa 
 
 
Opleidingsniveau  
In tabel 2 wordt tevens voor elke categorie niet-participerenden aangegeven welk percentage slechts een opleiding 
heeft op maximaal vmbo-niveau. Dit is belangrijke informatie. De knelpunten op de arbeidsmarkt zijn immers 
dringender naarmate het opleidingsniveau hoger is. Dit geldt zowel voor de provincie Limburg als landelijk. Het 
percentage laag opgeleiden blijkt voor elke categorie niet-participerenden hoger te liggen dan voor de totale 
potentiële beroepsbevolking. Bij degenen die niet of hooguit twaalf uur per week zouden willen werken ligt dit 
percentage op 63 procent.  
Vrouwen  
In Limburg zijn er 21.000 vrouwen die momenteel niet op de arbeidsmarkt participeren, maar wel méér dan twaalf 
uur per week zouden willen werken. Wel dient daarbij opgemerkt te worden dat 55 procent van hen niet op korte 
termijn voor de arbeidsmarkt beschikbaar is. Daarnaast zijn er maar liefst 117.000 vrouwen die niet of hooguit 
twaalf uur per week willen werken. Binnen deze groep hebben 41.000 vrouwen een opleidingsachtergrond in de 
zorg, waarvan 25.500 op vmbo-niveau en 15.500 op mbo-niveau. Met name knelpunten in lagere (deeltijd)functies 
in de zorgsector zouden door de inzet van deze vrouwen verlicht kunnen worden. Het arbeidsaanbod van deze 
vrouwen zou gestimuleerd kunnen worden door het uitbreiden van de capaciteit van de gesubsidieerde kinderopvang 
4.  
Pensioen of vut  
Daarnaast is er een aanzienlijke groep mannen die gepensioneerd of in de vut is. Binnen de stille reserve heeft deze 
groep, opmerkelijk genoeg, relatief het beste opleidingsniveau. Van hen mag echter niet verwacht worden dat zij 
snel bereid zullen zijn opnieuw op de arbeidsmarkt in te treden, temeer omdat het opnieuw gaan werken financieel 
weinig aantrekkelijk is. Een belangrijk middel om deze groep niet verder te laten aangroeien, is het minder gunstig 
maken van de fiscale behandeling van vut-premies. Op korte termijn mag van deze categorie niet-participerenden 
echter geen belangrijke bijdrage aan het verminderen van de knelpunten op de arbeidsmarkt worden verwacht.  
Grenspendel bevorderen  
In deze paragraaf wordt ten slotte ingegaan op de mogelijkheden van het stimuleren van het buitenlandse 
arbeidsaanbod via grenspendel vanuit België en Duitsland. Hierbij beperken we ons tot de niet-werkende 
werkzoekenden. Arbeidsmigratie blijft buiten beschouwing, hoewel ook deze een bijdrage kan leveren aan het 
verminderen van de knelpunten op specifieke deelsegmenten van de arbeidsmarkt.  
Uit de Statistiek grensarbeid van het CBS komt naar voren dat grenspendel slechts een bescheiden bijdrage levert 
aan het arbeidsaanbod in Limburg. Zo was er in 1999 een positief pendelsaldo met België van 5690 personen, 
oftewel 1,2 procent van de Limburgse werkgelegenheid. Daar stond echter een negatief pendelsaldo van 7660 
personen met Duitsland tegenover, zodat Limburg in netto-termen arbeidskrachten aan het buitenland verloor. 
Niettemin zou door extra inspanningen, gericht op buitenlandse werkzoekenden, het aantal inkomende grenspendelaars in de toekomst vergroot kunnen worden. Cruciaal daarbij is wél dat hiervoor in Duitsland en België 
voldoende onbenut arbeidspotentieel voorhanden is en dat dit aanbod aan de nodige 'kwaliteitseisen' voldoet.  
Er blijkt met name een aanzienlijk potentieel aan Duitse werkzoekenden beschikbaar te zijn. Wanneer alleen wordt 
gekeken naar de zes arbeidsmarktrayons die direct aan de provincie Limburg grenzen, dan bedraagt het aantal 
werkzoekenden ruim 150.000 personen 
5. Hierbij past echter een aantal kanttekeningen: ten eerste zullen 
buitenlandse werkzoekenden vooral op zoek gaan naar werk in Limburg, wanneer in hun eigen regio relatief weinig 
vacatures zijn. Dit laatste lijkt met name in Duitsland het geval te zijn. In België daarentegen, worden ook de eerste 
tekenen van krapte zichtbaar. Ten tweede kent een groot deel van de werkzoekenden aan de andere kant van de 
grens eenzelfde soort belemmeringen als de Limburgse werkzoekenden. Zo ligt het percentage langdurig 
werkzoekenden globaal tussen 35 en vijftig procent. Bovendien zijn veel werkzoekenden 55 jaar of ouder. Ten derde 
moet niet slechts worden gekeken naar de achtergrondkenmerken van de werkzoekenden. Een daadwerkelijke 
bereidheid tot grenspendel valt daaruit immers niet af te leiden. In de praktijk zullen de mogelijkheden om door 
middel van grenspendel knelpunten op de Limburgse arbeidsmarkt te verlichten, beperkter zijn dan de cijfers 
suggereren. De belemmeringen variëren van gebrekkige informatie over de Euregionale arbeidsmarkt, verschillen in 
sociaal-fiscale regelgeving en lonen, tot taal- en cultuurverschillen. Al met al mag van het bevorderen van de 
grenspendel met het oog op knelpuntreductie niet al te veel verwacht worden.  
Conclusies  
In het voorgaande is onderzocht in hoeverre stimulering van het arbeidsaanbod een bijdrage kan leveren aan het 
verlichten van bestaande en verwachte knelpunten. Vanuit dit perspectief biedt het reïntegreren van niet-werkende 
werkzoekenden steeds minder mogelijkheden, enerzijds omdat het aantal steeds verder daalt, anderzijds omdat door 
afroming van het werkzoekendenbestand de afstand tot de arbeidsmarkt gemiddeld gesproken toeneemt. Om deze 
mensen naar de arbeidsmarkt toe te leiden, moeten daarom aanvullende instrumenten worden ingezet. Hierdoor zal 
er enige vertraging optreden in de arbeidsmarktintrede.  
Voor hen die niet participeren, vooral vrouwen en ouderen, zijn de kosten om te (gaan) werken veelal hoog wanneer 
zij de arbeidsmarkt reeds verlaten hebben. Zij zullen doorgaans moeilijk te bewegen zijn zich weer op de 
arbeidsmarkt aan te bieden. Meer perspectief lijkt het vertragen van de uitstroom van oudere werknemers te bieden, 
bijvoorbeeld door inzet van fiscale maatregelen. De niet-participerende vrouwen zouden gelet op hun 
opleidingsachtergrond en -niveau een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan het verlichten van knelpunten in met 
name de zorgsector. Flankerend beleid in de zin van een verdere flexibilisering van de arbeid alsook het uitbreiden 
van de capaciteit van de kinderopvang blijven op dat punt belangrijke maatregelen.  
Grenspendel biedt tot op heden een slechts zeer beperkte bijdrage aan knelpuntreductie. Desalniettemin is er over de 
grens een groot potentieel aan niet-werkende werkzoekenden beschikbaar, vooral in aangrenzend Duitsland. Voor 
een deel is deze groep echter eveneens beperkt inzetbaar. Daarnaast is er sprake van enkele belemmeringen van 
meer institutionele aard. Wil men in de toekomst grenspendel serieus hanteren om knelpunten te reduceren, dan 
moet er werk gemaakt worden van de opheffing van met name sociaal-fiscale belemmeringen.  
Al met al kan het stimuleren van het arbeidsaanbod op een aantal punten als problematisch worden beschouwd. 
Landelijk is dit wellicht nog sterker het geval dan in de provincie Limburg, omdat het aantal niet-werkende 
werkzoekenden relatief gezien iets geringer is dan in Limburg, terwijl ook de non-participatie op een iets lager 
niveau ligt. Ten slotte zijn in het grootste deel van Nederland de mogelijkheden tot grenspendel in veel geringere 
mate aanwezig dan in Limburg  
 
1 Zie B. Diephuis, A. de Grip en G.J.A. Nekkers, De Limburgse arbeidsmarkt 2000-2004, Maastricht, 2001.  
2 Binnen de sluitende aanpak die over enkele jaren haar beslag moet krijgen, krijgen jongere werklozen binnen zes 
maanden, en alle overige werklozen binnen een periode van twaalf maanden werk, werkervaring, scholing of 
training aangeboden. Zie W.A.F.G. Vermeend, Hogere arbeidsparticipatie: veel vliegen in één klap, ESB, 13 oktober 
2000, blz. 800-802.  
3 Zie B. van der Klaauw, Unemployment duration: determinants and policy evaluation, proefschrift, Vrije 
Universiteit Amsterdam, mei 2000 
 

Limburgs arbeidsaanbod gestimuleerd.

http://arno.unimaas.nl/show.cgi?fid=11357

Limburgs arbeidsaanbod gestimuleerd.

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Research Papers in Economics