Expanding meaning of science and techniques in economic development 

induces for analysis of change in area of new knowledge’s creation. The 

article consists of three parts. In the first section the units in research and 

development activity (R&D) are described. The second part contains the 

analysis of the employment in R&D activity. The third part reviews the current 

expenditures on research and development activity

Kupczak, Paweł

WSB-NLU Institutional Repository

191III. OrganIzacje kOmercyjne I nIekOmercyjne w kreOwanIu  rOzwOju regIOnalnegOPaweł Kupczak*anaLiza sektora  baDawczo-rozwojowego  w maŁoPoLsce w Latach 2000-2007anaLysis oF  research anD DeVeLoPment actiVity in maLoPoLska in the years 2000-2007summaryExpanding meaning of science and techniques in economic development induces for analysis of change in area of new knowledge’s creation. The article consists of three parts. In the first section the units in research and development activity (R&D) are described. The second part contains the analysis of the employment in R&D activity. The third part reviews the current expenditures on research and development activity.1. uwagi wstępneNauka i technika mają coraz większe znaczenie w rozwoju gospodarczym kra-jów i regionów. Analiza stanu nauki i techniki pozwala na wskazanie potencjalnej podaży innowacji w regionie Małopolski. Sfera badawczo-rozwojowa (B+R) jest aktualnie w Polsce mało skomercjalizowana, a podstawowym źródłem finanso-wania sfery B+R są nadal środki budżetowe. Powoduje to, że zbyt wiele nakładów przeznaczanych jest na prace teoretyczne, a stosunkowo niewiele na prace rozwo-jowe.Celem niniejszego artykułu jest analiza sfery badawczo-rozwojowej w woje-wództwie małopolskim oraz porównanie jednostek, zatrudnienia i nakładów na sferę B+R w Małopolsce z innymi regionami i na tle całej Polski. Metodologia oceny stanu nauki i techniki opiera się na wskaźnikach, które stosowane są przez *  mgr, Studia Doktoranckie Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie.192OECD [Science and Technology Indicators 2001, s. 4] i które opisują funkcjo-nowanie sfery badań i rozwoju. Należą do nich dane i wskaźniki statystyczne, edukacyjne i ekonomiczne.2. jednostki sfery badawczo-rozwojowejW Polsce w skład sfery B+R zaliczane są następujące rodzaje jednostek [Nauka i technika w 2007 r., s. 36-37]:• placówki naukowe Polskiej Akademii Nauk (PAN), obejmujące instytu-ty naukowe oraz samodzielne zakłady naukowe,• jednostki badawczo-rozwojowe (JBR),• jednostki prywatne, których podstawowy rodzaj działalności zaklasyfi-kowany został do działu 73 „Nauka” – według PKD,• publiczne i prywatne szkoły wyższe, prowadzące działalność B+R,• jednostki obsługi nauki (biblioteki naukowe, archiwa, stowarzyszenia, fundacje itp.),• jednostki rozwojowe.Znacząca większość powyższych jednostek działa na terenie województwa małopolskiego. Jak przedstawiono w tabeli 1, największy udział wśród tych ośrod-ków stanowią jednostki rozwojowe w sektorze przedsiębiorstw. Ich liczba na prze-strzeni kilku ostatnich lat znacznie wzrosła. W 2000 r. było ich 25 (38% ogółu Małopolski), a już w 2007 r. - 53 w skali województwa (52% ogółu). Niemniej jed-nak w skali ogólnopolskiej ta liczba jest przeciętna, bowiem w całej Polsce funk-cjonuje 670 jednostek rozwojowych w sektorze przedsiębiorstw [por. Dworczyk, Szlasa 2000].Tabela 1. Jednostki prowadzące działalność B+R na terenie woj. małopolskiegoRodzaje jednostekwoj. małopolskie Polska Udział  woj. małopolskiego w Polsce w 2007 r. (w %)2000 2005 2007 2000 2005 2007Ogółem 65 100 102 860 1097 1144 8,9Placówki naukowe PAN 11 11 12 81 76 75 16,0Jednostki badawczo--rozwojowe, w tym:15 16 14 222 194 180 7,8- instytuty naukowo--badawcze6 9 8 137 133 127 6,3- ośrodki badawczo- -rozwo-jowe7 6 5 74 53 47 10,6Jednostki rozwojowe 25 47 53 402 603 670 7,9Szkoły wyższe (publiczne) 11 16 15 114 143 150 10,0Źródło: Opracowanie własne na podstawie [Nauka i technika w 2007 r., s. 31; Rocznik Sta-tystyczny Województwa Małopolskiego, s. 244].193Kolejną grupą instytucji naukowych są jednostki badawczo-rozwojowe (JBR). Są to jednostki państwowe, wyodrębnione pod względem prawnym, organizacyj-nym i ekonomiczno-finansowym, zajmujące się pracami rozwojowymi oraz ba-daniami naukowymi. Zasada funkcjonowania JBR ma zostać jednak zmieniona [Weresa 2007, s. 81]. Według danych GUS w Małopolsce w 2007 r. działało tylko 14 jednostek badawczo-rozwojowych spośród 180 w całej Polsce. Wśród jednostek badawczo- rozwojowych zlokalizowanych w województwie małopolskim 57% stanowią instytuty naukowo-badawcze, zaś 36% ośrodki badawczo-rozwojowe.Inną grupą ośrodków prowadzących działalność B+R są jednostki Polskiej Akademii Nauk. W Małopolsce działa 12 tego typu placówek i wszystkie są insty-tutami naukowymi, jak również wszystkie zlokalizowane są w stolicy wojewódz-twa – Krakowie. Oznacza to, że 16% wszystkich placówek PAN zlokalizowanych jest właśnie w Małopolsce. Na omawianym obszarze brak jest samodzielnych za-kładów naukowych.Do instytucji zajmujących się działalnością naukowo-badawczą zalicza się również szkoły wyższe. W województwie małopolskim pod koniec 2007 r. funk-cjonowało 15 uczelni państwowych oraz 19 niepaństwowych szkół wyższych (ry-sunek 1). Spośród uczelni państwowych 11 ma swoją siedzibę w Krakowie, a tylko 4 mieszczą się poza stolicą województwa. Wśród szkół prywatnych jest to bardziej wyrównane – 10 szkół funkcjonuje w Krakowie, a 9 poza nim. Przeszło 12% pol-skiej kadry akademickiej stanowią nauczyciele akademiccy pracujący w szkołach wyższych Małopolski, spośród których aż 1/5 stanowią profesorowie [Szkoły wyż-sze i ich finanse w 2007 r.; www.stat.gov.pl 2009].Rysunek 1. Szkoły wyższe (państwowe i prywatne) w Małopolsce na tle in-nych województw w 2007 r. Źródło: Opracowanie własne na podstawie [http://www.stat.gov.pl/, 30.04.2009].194Małopolska jest piątym co do wielkości ośrodkiem akademickim w Polsce. Na obszarze województwa dominującą pozycję ma Kraków, w którym studiuje 88% wszystkich studentów szkół wyższych Małopolski. 3. zatrudnienie w działalności badawczo-rozwojowejJednym z najistotniejszych czynników w postawaniu innowacji są ludzie, szczególnie ci o wysokich kwalifikacjach. Do ustalania faktycznego zatrud-nienia w działalności B+R (również w niniejszej publikacji) przyjęto jednostkę miary, jaką jest ekwiwalent pełnego czasu pracy (w skrócie EPC). Jeden EPC oznacza jeden osoborok poświęcony wyłącznie na działalność B+R [Nauka i technika w 2007 r., s. 38-39]. W Małopolsce w jednostkach prowadzących działalność B+R pracuje 8405 osób, czyli 11,1% z wszystkich zatrudnionych w B+R w Polsce. Tym samym Małopolska zajmuje drugie miejsce, po Mazow-szu, biorąc pod uwagę liczbę osób pracujących w jednostkach B+R. W woje-wództwie małopolskim największy odsetek zatrudnionych jest w szkolnic-twie wyższym. W skali całego kraju co 8. osoba pracująca w działalności B+R w szkołach wyższych jest zatrudniona na terenie Małopolski (tabela 2).Tabela 2. Zatrudnienie w jednostkach prowadzących działalność B+R na tere-nie woj. małopolskiego w ekwiwalentach pełnego czasu pracy (EPC)Rodzaje jednostekwoj. małopolskie Polska Udział  woj. małopolskie-go w Polsce w 2007 r. (w %)2000 2005 2007 2007Ogółem 8835 10063 8405 75309 11,1Placówki naukowe PAN 809 638 936 5918 15,8Jednostki badawczo-- rozwojowe1560 1146 933 15698 5,9Jednostki rozwojowe 335 1129 1160 10288 11,3Szkoły wyższe 6127 7070 5225 42595 12,3Źródło: Opracowanie własne na podstawie [Nauka i technika w 2007 r., s. 57; Rocznik Sta-tystyczny Województwa Małopolskiego, s. 244].195Rysunek 2. Zatrudnienie w działalności badawczo-rozwojowej w woj. mało-polskim wg poziomu wykształcenia w 2007 r. Źródło: Opracowanie własne na podstawie [Rocznik Statystyczny Województwa Małopol-skiego, s. 245].Spośród osób zatrudnionych w działalności badawczo-rozwojowej najwię-cej, bo blisko 40%, to osoby ze stopniem doktora (rysunek 2). Prawie 1/3 to absolwenci szkół wyższych posiadający tytuł magistra, inżyniera, lekarza lub licencjata. Po 10% stanowią profesorowie oraz doktorzy habilitowani, zaś po-zostały personel to niespełna 8%. Przytoczone dane świadczą o wysokich kwa-lifikacjach kadry badawczo-rozwojowej. Osoby te posiadają często bogaty do-robek naukowy, jak również wiedzę z zakresu praktyki. W badanym okresie zauważono znaczny wzrost udziału personelu posiadającego stopnie naukowe (co najmniej doktora). W 2000 r. było to 43,3%, w 2004 r. – 44,7%, a w 2007 r. już 60,7%.4. nakłady na działalność badawczo-rozwojowâPrzy badaniu źródeł finansowania działalności B+R pod uwagę brane są następujące kategorie [Nauka i technika w 2007 r., s. 38]:• środki z budżetu państwa,• środki placówek naukowych PAN i jednostek badawczo-rozwojowych,• środki szkół wyższych,• środki przedsiębiorstw,• środki prywatnych instytucji niedochodowych,• środki organizacji międzynarodowych i instytucji zagranicznych,• środki własne jednostek prowadzących działalność B+R.196Na terenie województwa małopolskiego nakłady na działalność badawczo-rozwojową w 2007 r. wyniosły w cenach bieżących 799,8 mln zł. W skali ca-łego kraju wydatki te stanowią 12%, a Małopolska jest drugim co do wielkości nakładów na B+R województwem w Polsce (rysunek 3). Ustępuje miejsca Ma-zowszu, niekwestionowanemu liderowi tego rankingu, na terenie którego nakła-dy na działalność badawczo-rozwojową były w 2007 r. prawie 3,5-krotnie wyż-sze aniżeli w województwie małopolskim. Od 2000 r. nakłady te sukcesywnie wzrastają, szczególnie w przypadku szkół wyższych (tabela 3). Udział Mało-polski w tym sektorze wynosi blisko 19%, co potwierdza jak ważnym ośrod-kiem akademickim jest województwo małopolskie, a w szczególności Kraków. Odsetek nakładów na działalność B+R w szkolnictwie wyższym w nakładach ogółem był znacznie wyższy i wynosił 53,3%, podczas gdy w Polsce ten wskaź-nik jest na poziomie 33,9%.Tabela 3. Nakłady na działalność B+R w woj. małopolskim (w mln zł) według rodzaju jednostekRodzaje jednostekMałopolska PolskaUdział  woj. małopolskiego w Pol-sce w 2007 r.  (w %)2000 2005 2007 2007Ogółem 437,4 731,9 799,8 6673,0 12,0Placówki naukowe PAN 59,8 100,2 131,4 836,4 15,7Jednostki badawczo-- rozwojowe, w tym:113,1 112,2 97,0 2065,4 4,7- instytuty naukowo--badawcze94,6 102,9 85,1 1846,1 4,6- ośrodki badawczo--rozwojowe15,4 8,4 10,7 211,1 5,1Jednostki rozwojowe 30,9 185,4 121,9 1390,9 8,8Szkoły wyższe 233,1 318,0 426,4 2262,6 18,8Źródło: Obliczenia i opracowanie własne na podstawie [Nauka i technika w 2007 r., s. 41; Rocznik Statystyczny Województwa Małopolskiego, s. 246].197Rysunek 3. Nakłady wewnętrzne na B+R w Małopolsce na tle innych wo-jewództw w 2002 i 2007 r. w mln zł Źródło: Opracowanie własne na podstawie [Nauka i technika w 2007 r., s. 108; Nauka i technika w 2002 r., s. 75].Część nakładów na działalność B+R stanowią środki zagraniczne. W 2007 r. wynosiły one 448,3 mln zł, natomiast w Małopolsce wydatkowano 45 mln zł z tej puli, co stanowi 10% całości. Wśród wszystkich środków zagranicznych 72,3% stanowiły fundusze pozyskane z Unii Europejskiej. Aktywność placó-wek badawczo-rozwojowych w województwie małopolskim w pozyskiwaniu funduszy zagranicznych jest przeciętna. Należy zwiększyć absorpcję finanso-wych środków zagranicznych, przeznaczonych na badanie i rozwój.Na poziomie Unii Europejskiej realizowane są liczne programy, podejmo-wane inicjatywy oraz przedsiębrane środki wspierające wiedzę. Głównym pro-gramem wsparcia działań badawczo-rozwojowych w Europie jest 7. Program Ramowy (7PR). Skupia on wszelkie inicjatywy UE związane z badaniami, od-grywając kluczową rolę w realizacji celów wzrostu, konkurencyjności i zatrud-198nienia, wraz z nowym Programem ramowym na rzecz konkurencyjności i in-nowacji (CIP), programami edukacyjnymi i szkoleniowymi oraz funduszami strukturalnymi i spójności na rzecz konwergencji i konkurencyjności regional-nej. Stanowi on również kluczowy filar europejskiej przestrzeni badawczej. Jest to program siedmioletni (2007-2013) o budżecie wynoszącym prawie 54 miliar-dy euro, co przy obecnych kosztach stanowi wzrost o około 63% w porównaniu z 6. Programem Ramowym, realizowanym w latach 2002-2006 [www.cordis.europa.eu 2009].Spośród nakładów wewnętrznych na działalność badawczo-rozwojową znaczną część stanowiły środki bieżące – 591,4 mln zł (tabela 4), a zatem 73,9% ogółu. Natomiast nakłady inwestycyjne to 26,1% całości. I choć są one wyższe niż średnia dla całej Polski (20%), to jest to nadal zjawisko niekorzystne, bo-wiem oznacza starzenie się aparatury badawczo-rozwojowej oraz spadek ilości prowadzonych nowoczesnych badań.Tabela 4. Nakłady na działalność B+R w woj. małopolskim w 2007 r. (w mln zł) według kategorii nakładuNakłady wewn. na działal-ność B+Rwoj. małopolskie PolskaUdział woj. małopolskiego w Polsce (w %)łącznie 799,9 6673,0 12,0bieżące 591,4 5171,5 11,4inwestycyjne 208,5 1501,5 13,9Źródło: Obliczenia i opracowanie własne na podstawie [Nauka i technika w 2007 r., s. 41, 108; Rocznik Statystyczny Województwa Małopolskiego, s. 246].Nakłady bieżące na działalność badawczo-rozwojową dzielone są na ba-dania podstawowe (prace teoretyczne), badania stosowane (prace badawcze prowadzone w celu zdobycia nowej wiedzy) oraz prace rozwojowe (prace pro-jektowe, konstrukcyjne, technologiczne, doświadczalne). Podział środków na te badania powinien być następujący: na badania podstawowe wydaje się naj-mniej, na badania stosowane nieco więcej, zaś największy udział w nakładach powinny stanowić prace rozwojowe. Zarówno w Polsce, jak i w Małopolsce struktura tych wydatków jest odmienna. W 2007 r. w Polsce na badania pod-stawowe przeznaczono 37,8% nakładów ogółem, a w województwie małopol-skim blisko połowę (49,6%)! Badania stosowane pochłonęły średnio w Polsce 23,9%, w Małopolsce – 18,2%, a prace rozwojowe odpowiednio 38,3% oraz 32,2%. Taka struktura wydatków na poszczególne rodzaje badań jest dominują-ca w sektorze rządowym oraz szkolnictwa wyższego. Zupełnie inaczej wygląda 199to w sektorze przedsiębiorstw, gdzie najwięcej nakładów przeznaczanych jest na prace rozwojowe.Ważnym instrumentem ułatwiającym transfer wiedzy ze sfery badawczo-rozwojowej do biznesu są platformy internetowe. Mają one różne funkcje, ale jeden główny cel – wsparcie działań na styku nauki i biznesu. Poniżej zapre-zentowano kilka przykładowych platform:• Cordis – Wspólnotowy Serwis Informacyjny Badań i Rozwoju[1] zawie-rający wiele działów tematycznych, takich jak: polityka, bazy danych, działania europejskie, regionalne i krajowe oraz bogate podstrony te-matyczne, dotyczące tematyki inkubatorów, opracowań statystycznych, programów ramowych i innych działań; serwis udostępnia obszerne za-soby informacji na temat badań naukowych w UE,• Gate2Growth[2] – skupia środowisko przedsiębiorców, inwestorów, ba-daczy i naukowców oraz kilka sieci wspieranych przez Komisję Euro-pejską; ułatwia pozyskanie kapitału typu venture,• EEN – Sieć Enterprise Europe Network[3] ruszyła w 2008 roku i obec-nie łączy ponad 600 podmiotów z 45 krajów; jest wydajnym instru-mentem komunikowania się przedsiębiorców z naukowcami, oferują-cym nieodpłatną wyszukiwarkę technologii lub ofert wśród podmiotów z całej Europy,• STIM – Ogólnopolska Sieć Transferu Technologii i Wspierania Innowa-cyjności[4] – zrzesza małych i średnich przedsiębiorców, jako odbiorców technologii, a także jednostki naukowe i firmy dostarczające nowocze-sne technologie.W Polsce w grudniu 2006 r. został uruchomiony przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego Narodowy Program Foresight „Polska 2020”. W woje-wództwie małopolskim realizowano „Foresight technologiczny na rzecz zrów-noważonego rozwoju Małopolski”, którego celem było stworzenie prognozy rozwoju technologii w województwie małopolskim oraz wyznaczenie priory-tetowych kierunków rozwoju w obszarze określonym jako zrównoważony roz-wój. Analizie poddano następujące obszary badawcze: kapitał ludzki, szkol-nictwo wyższe, innowacje, rozwój metropolitalny, atrakcyjność inwestycyjna regionu i kapitał społeczny [Scenariusze rozwoju… 2008].1 Strona internetowa serwisu: www.cordis.europa.eu.2 Strona internetowa platformy: www.gate2growth.com.3 Strona internetowa sieci EEN – Polska Południowa: www.een.net.pl4 Strona internetowa sieci: www.stim.org.pl2005. uwagi końcoweMałopolska znajduje się w czołówce polskich województw, zarówno pod względem liczby jednostek sfery B+R, liczby zatrudnionych, jak i nakładów. Na pozycji lidera, niejednokrotnie w różnych porównaniach deklasując inne regiony, znajduje się Mazowsze [por. Weresa 2007]. W województwie mało-polskim znajduje się 16% wszystkich placówek PAN. Na tym terenie zlokali-zowana jest co dziesiąta państwowa uczelnia wyższa Polski. Analizując liczbę wszystkich szkół wyższych, zarówno państwowych, jak i prywatnych, stwier-dzamy, że na terenie Małopolski siedzibę mają 34 placówki (7,6% wszystkich szkół wyższych w Polsce), z czego w samym Krakowie jest ich 21. Ważnym wydaje się wzrost liczby jednostek badawczo-rozwojowych oraz polepszenie tendencji wzrostowej powstawania jednostek rozwojowych, a więc podmiotów gospodarczych, zajmujących się działalnością B+R.Kadra zatrudniona w jednostkach sfery badawczo-rozwojowej w woje-wództwie małopolskim stanowi 11,1% w skali kraju. Ponad 60% spośród kadry posiada co najmniej stopień doktora. Świadczy to o wysokich kwalifikacjach osób zajmujących się badaniami i rozwojem. Również powyżej średniej pla-sują się wydatki w Małopolsce na sferę B+R i stanowią 12% ogółu wydatków. Wskaźniki sfery B+R dla województwa małopolskiego często są powyżej śred-niej krajowej. Przekłada się to również na wzrost wskaźnika poziomu innowa-cyjności regionu [por. Reichel 2006, s. 60-67]. Powinno się dążyć do wzrostu zaangażowania biznesu w finansowanie sfery B+R. Przyczyni się to do szyb-szej komercjalizacji badań oraz wzrostu prac rozwojowych.Literatura1. Bober J., Frączek M., Harańczyk A., Hausner J., Kopyciński P., Ku-dłacz T., Mamica Ł., Piątkowska M., Zawicki M., Scenariusze rozwo-ju kluczowych obszarów determinujących wzrost gospodarczy w woje-wództwie małopolskim, MSAP, Kraków 2008, dostępny pod adresem: http://www.foresight.msap.pl/download/4.1_UEK_Scenariusz_rozwoju.pdf.2. Dworczyk M., Szlasa R., Zarządzanie innowacjami. Wpływ innowacji na wzrost konkurencyjnoci przedsiêbiorstw, Oficyna Wydawnicza Po-litechniki Warszawskiej, Warszawa 2001.3. Głodek P., Gołębiowski M., Transfer technologii w małych i rednich przedsiêbiorstwach, Warszawa 2006; dostępny pod adresem: ttp://www.rsi.org.pl/dane/download/vademekum_1tom_transfer_technologii.pdf.4. Nauka i technika w 2002 r., GUS, Warszawa 2004.5. Nauka i technika w 2007 r., GUS, Warszawa 2009.2016. Organizacja transferu technologii w sieciach instytucji otoczenia biz-nesu, red. M. Zawicki, MSAP, Kraków 2006.7. Reichel M., Potencjał innowacyjny Polski południowo-wschodniej w strukturach subregionalnych, PWSZ, Nowy Sącz 2006.8. Rocznik Statystyczny Województwa Małopolskiego, Urząd Statystyczny w Krakowie, Kraków 2008.9. Science and Technology Indicators, OECD, Paris 2001.10. Szkoły wyższe i ich finanse w 2007 r., GUS, Warszawa 2008.11. Weresa M. A., Charakterystyka rozwoju nauki i techniki w regionie Mazowsza [w:] Transfer wiedzy z nauki do biznesu: dowiadczenia re-gionu Mazowsze, red. M. A. Weresa, Oficyna Wydawnicza SGH, War-szawa 2007.12. http://www.cordis.europa.eu/fp7/capacities/ - Komisja Europejska: Cor-dis, data: 26.06.2009.13. http://www.stat.gov.pl/ - Główny Urząd Statystyczny, data: 30.04.2009.

Analiza sektora badawczo-rozwojowego w Małopolsce w latach 2000-2007

http://repozytorium.wsb-nlu.edu.pl/xmlui/bitstream/handle/11199/7484/Kupczak%20Pawe%c5%82%2c%20Analiza%20sektora%20badawczo-rozwojowego%20w%20Ma%c5%82opolsce%20w%20latach%202000-2007.pdf?sequence=1

Analiza sektora badawczo-rozwojowego w Małopolsce w latach 2000-2007

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

WSB-NLU Institutional Repository