O konieczności budowania zaufania społecznego, jako niezbędnego warunku dla rozwoju innowacyjności

Jasieński, Michał

WSB-NLU Institutional Repository

1/22/11 11:44 AMPrzegląd prasy - prasa.wiara.plPage 1 of 7http://prasa.wiara.pl/doc_pr/711819.Googleinteligencja-i-rozkwit-kapitalu-spolecznegoDODANE 2011-01-16 16:47Michał JasieńskiGoogleinteligencja i rozkwit kapitału społecznegoJak powinniśmy budować nasze kontakty międzyludzkie, aby rozwijały się w niciporozumienia, a następnie splatały się z nich więzi zaufania? Nasza próba zrozumieniakapitału społecznego zaczyna się, paradoksalnie, od deklaracji ufności w działaniepodstawowego mechanizmu życia społecznego: ludzie, gdy tylko mogą, maksymalizująswoją własną korzyśćZnak 1/2011 Wychodząc dziś na ulicę mogę być pewien jednego: osiem na dziesięć napotkanych osób patrzącna mnie nie czuje do mnie zaufania. Nasza wiara w to, że inni ludzie starają się być pomocni jestczterokrotnie słabsza niż w krajach skandynawskich. Takie obserwacje przyniosły niedawnebadania European Social Survey oraz projektu Diagnoza społeczna 2009[1].Czy do tego doprowadziło nas liberum veto, zabory, endecja, okupacja i komuna? Być może…Albo tacy zawsze byliśmy i jesteśmy. I nie potrafiła tego zmienić inteligencja lat 90-tych. Polskainteligencja polaryzuje się wzdłuż osi rozpiętej między dwiema formacjami, które można bynazwać „belwederinteligencją” i „googleinteligencją”[2]. Belwederinteligencja realizuje swojefunkcje życiowe w sposób do jakiego przywykliśmy obserwując „profesorskie” obyczaje napaństwowych uczelniach, w resortowych i PAN-owskich instytutach badawczych, w gremiachcentralnych komisji, naczelnych izb i korporacji. Jej „najbardziej poszukiwaną zaletą jestkonformizm… Zamiast faktów i twórców, kocha tytuły i rytuały”.[3] Budując trzeciąRzeczpospolitą, zbyt zajęta albo hiperszlachetną ideowością, albo politykierstwem i lustracyjnymrozdrapywaniem własnych blizn, belwederinteligencja nawet nie wiedziała, że powinna pracowaćnad wzmacnianiem kapitału społecznego. A nie wiedziała, ponieważ tworzenie kapitałuspołecznego nie zgadzało się ze sztywną, folwarczną „kulturą organizacyjną” (jakby powiedzielispecjaliści od nauk o zarządzaniu) uczelnianych i PAN-owskich wież z kości słoniowej, w którejnasi opozycyjni belwederinteligenci wyrastali i poza którą nie potrafili wyjść. Czy oznacza tokoniec życia pro publico bono i społecznych zrywów? Na szczęście nie.1/22/11 11:44 AMPrzegląd prasy - prasa.wiara.plPage 2 of 7http://prasa.wiara.pl/doc_pr/711819.Googleinteligencja-i-rozkwit-kapitalu-spolecznegoGoogleinteligencja to pojęcie, którego z lekkim przymrużeniem oka można użyć do opisanianowej jakości życia społecznego. Jest synonimem wyzwolenia z okowów hierarchii i gorsetówspołecznych konwenansów - to nowy sposób na bycie inteligentem. Dla googleinteligenta nie jestżadnym problemem znaleźć tyle informacji ile mu potrzeba, samodzielnie przeanalizować dane iwyciągnąć wnioski. Cała wiedza jest „na kliknięcie” – rozsiana w bazach danych i dostępna dziękisłowom kluczowym i wydajnym algorytmom przeszukiwarek. Za Ralphem Waldo Emersonem,popieram pogląd Napoleona, że „żołnierz powinien otrzymać swój przydział kukurydzy, zmielić jąw swoim ręcznym młynku i samemu upiec swój chleb”[4]. Każdy googleinteligent sam decyduje otym poprzez jakie medium i wygłasza swoje poglądy, a technologia informatyczna jest katapultą,a nie barierą.Grzybnia zaufaniaZadziwiająco złożone zjawiska społeczne mogą być konsekwencjami prostych zachowań lubreakcji osobniczych[5]. Pozwala to wierzyć, że wystarczy wpłynąć w odpowiedni sposób nazachowania pojedynczych ludzi, a kapitał społeczny na poziomie społeczności lokalnej rozkwitnie.Ale jak to osiągnąć?Społeczeństwo wtedy jest silne i zdrowe, gdy przerośnięte jest grzybnią zaufania – jej strzępkisymbolizują interakcje pomiędzy ludźmi; przepływa nimi nasza wiedza o tym jak zachowywaliśmysię wobec siebie. Życie tej grzybni polega na nieustannym tworzeniu i obumieraniu owychstrzępek łączących ludzi. Obumierania nie da się uniknąć ani zakazać, a tworzenia nie da sięzadekretować, tak jak nie można zaprzyjaźnić się na siłę. Chodzi o to, aby proces obumieraniabył wolniejszy niż rodzenia. A wszystko sprowadza się do wzmacniania relacji opartych napomaganiu konkretnym ludziom, a nie urzeczywistnianiu wzniosłych idei.Jednym z założeń akcji „Szlachetna paczka” Stowarzyszenia Wiosna księdza Jacka Stryczka zKrakowa jest precyzyjne dopasowanie potrzeb beneficjentów z ofertami benefaktorów. Działania„w realu” wolontariuszy zbierających informacje o potrzebach rodzin ubogich (czyli potencjalnychodbiorców aktów altruizmu), połączone są z działaniami „w wirtualu”, gdzie uaktywniają siędarczyńcy (czyli osoby pomagające konkretnej rodzinie) i dobroczyńcy (sponsorzy finansowi).Działania dobroczyńców nie są wprawdzie skierowane na konkretnego odbiorcę, ale za to – nabardzo konkretną organizację i akcję. Nie ma tutaj losowości i anonimowości akcji masowych, ajest, nastawiona na żywych ludzi, socjotechnika w najlepszym sensie tego słowa. Na pożywce ztakich działań, grzybnia zaufania rozrasta się.Wet za wet?A więc, jak powinniśmy budować nasze kontakty międzyludzkie, aby rozwijały się w niciporozumienia, a następnie splatały się z nich więzi zaufania? Nasza próba zrozumienia kapitałuspołecznego zaczyna się, paradoksalnie, od deklaracji ufności w działanie podstawowegomechanizmu życia społecznego: ludzie, gdy tylko mogą, maksymalizują swoją własną korzyść.Dopiero gdy wiem, że za twoimi działaniami nie stoi nic innego niż za moimi własnymipoczynaniami, mogę zacząć proces budowania mojego zaufania tobie. 1/22/11 11:44 AMPrzegląd prasy - prasa.wiara.plPage 3 of 7http://prasa.wiara.pl/doc_pr/711819.Googleinteligencja-i-rozkwit-kapitalu-spolecznego[1] J. Czapiński, Kapitał społeczny [w]: Diagnoza społeczna 2009. Warunki i jakość życiaPolaków,  red. J. Czapiński, T. Panek, str. 270-280. Warszawa: Rada Monitoringu Społecznego,2009.[2] Zob. moje teksty: Googleinteligencja, czyli wołanie o nową merytokrację, „Rzeczpospolita“,1-2 grudnia 2007; Rozpędzić uczelniane stadka, „Rzeczpospolita“, 27 listopada 2008.[3] R. W. Emerson, Self-reliance, 1841, tłum. MJ.[4] R. W. Emerson, Ibid., tłum. MJ.[5] Układy złożone w naukach społecznych, red. A. Nowak, W. Borkowski, K. Winkowska-Nowak,Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa, 2009.1/22/11 11:44 AMPrzegląd prasy - prasa.wiara.plPage 4 of 7http://prasa.wiara.pl/doc_pr/711819.Googleinteligencja-i-rozkwit-kapitalu-spolecznego Nie oznacza to jednak, że musimy definiować zaufanie w kategoriach reakcji emocjonalnychosoby. Pozostawię to psychologom. Wystarczy nam zastosowanie kryterium osiągniętego efektu:jeżeli ludzie zachowują się między sobą tak jakby mieli do siebie zaufanie, czyliwymieniają akty pomocy zgodnie z logiką teorii gier, to znaczy, że możemy mówić ozaufaniu i więzi pomiędzy nimi.Robert Axelrod, politolog z University of Michigan w Ann Arbor, poszukiwał strategii zachowania,która zapewni na długą metę największe korzyści jej reprezentantom[6]. Określa ona jakzachowywać się w sytuacji wielokrotnych spotkań z jakimś adwersarzem, partnerem lubwspółuczestnikiem reprezentującym, być może, inną strategię zachowania. Trudność polega natym, że korzyść z mojego konkretnego zachowania zależy od tego, jakie zachowanie wybierzemój adwersarz, a tego nie mogę być pewnym. Axelrod analizował sytuację znaną badaczomteorii gier jako Powtarzany Dylemat Więźnia. Najlepszą okazała się strategia nazwana, z pewnąniefrasobliwością, „wet za wet”, czyli „jak Kuba Bogu tak Bóg Kubie”. Uderza ona prostotą iprzejrzystością i w tym też tkwi jej siła.Strategia ta mówi: zacznij od aktu kooperacji, a przy następnym spotkaniu – zrób to czegodoznałeś od twojego adwersarza poprzednio. I tyle! Nie potrzeba więcej reguł, aby określićoptymalną strategię zachowania. Jakie są konsekwencje zachowywania się według strategii „wetza wet”? Jesteś miły – zaczynasz znajomość zawsze od wyciągnięcia dłoni na zgodę, mimo ryzykanatrafienia na oszusta. Jeżeli adwersarz kooperuje, to obaj współpracujecie bez komplikacji.Jesteś przejrzysty – łatwy do zrozumienia dla innych, a w życiu społecznym bycienieodgadnionym nie jest korzystne; ludzie powinni wiedzieć jaka jest logika Twojegopostępowania. Łatwo wybaczasz – wystarczy już jeden akt współpracy ze strony Twojego (byćmoże dotychczas oszukującego) adwersarza, aby przy następnym spotkaniu powrócić dokooperacji. Nie wahasz się natomiast ukarać adwersarza – nie nadstawiasz, jak mięczak,drugiego policzka, tylko przy pierwszej możliwej okazji zachowujesz się niekooperatywnie.Wyrafinowane analizy i symulacje komputerowe pokazały, że pewna modyfikacja strategii „wet zawet” jest jeszcze korzystniejsza. Martin Nowak i Karl Sigmund[7] opisali strategię „Pawłow”, którapolega na tym, że, podobnie jak przy strategii „wet za wet”, kooperujesz wtedy, gdy adwersarzkooperował z tobą podczas ostatniego spotkania, a jeżeli cię oszukał, w kolejnym ruchu karzeszgo za to, sam stając się oszustem. Jednak gdy obaj oszukaliście, ty w następnym ruchu oferujeszpowrót do zgody kooperując samemu – tego gracz „wet za wet” nie robi. Dzięki tej różnicy,strategia „Pawłow” pozwala na powrót do współpracy, unikając eskalacji konfliktu, zwłaszcza gdyoszustwo adwersarza mogło wynikać ze złego odczytania naszych intencji. Ale jednocześnie niejest to strategia kompletnie „miła”, ponieważ sugeruje pozostanie przy oszustwie, jeżeli opłaciłosię to w przeszłości (bo druga strona kooperowała). Takie wykorzystywanie cudzejkooperatywności wygląda dość nieelegancko, ale zapobiega ono zbytniemu rozprzestrzenianiu sięstrategii czystej kooperacji – to nie byłoby korzystne, ponieważ utopijny świat naiwnychkooperatorów w każdej chwili mógłby być zostać zalany przez oszustów znacznie bardziejsamolubnych niż „Pawłow”.Strategie te są oczywiście czymś abstrakcyjnym, ale można je uważać za paliwo, które napędzanasze zachowania tworzące kapitał społeczny, a poza tym nietrudno znaleźć paralele opisywanychstrategii w życiu codziennym.1/22/11 11:44 AMPrzegląd prasy - prasa.wiara.plPage 5 of 7http://prasa.wiara.pl/doc_pr/711819.Googleinteligencja-i-rozkwit-kapitalu-spolecznegoKapitał społeczny jest mierzalnyKapitał społeczny[8] nie jest łatwy do zmierzenia i tyle jest jego miar ilu badaczy. Robert Putnam,socjolog z Harvard University, stworzył dla badanych stanów USA indeks kapitału społecznegobędący syntezą informacji o wielu charakterystykach życia społecznego, takich jak: liczbaorganizacji non-profit, frekwencja w wyborach prezydenckich, uczestnictwo w wolontariacie, aletakże bardzo prozaicznych, takich jak liczba spotkań zorganizowanych dla przyjaciół we własnymw domu w ciągu roku. W Polsce, precyzyjne, ilościowe badania oceniające poziom kapitałuspołecznego oraz jego ekonomiczne i demograficzne korelaty w gminach i powiatach DolnegoŚląska przeprowadził Krzysztof Janc z Uniwersytetu Wrocławskiego[9].Inne podejście metodologiczne, polegające na porównaniu kapitału społecznego w dwóchmiastach powiatowych (Mieście Warmińskim i Mieście Podlaskim), różniących się swoją historią idemografią, przeprowadziła niedawno Maria Theiss z Uniwersytetu Warszawskiego[10]. Stosującbadania kwestionariuszowe na wybranych próbach mieszkańców, Theiss pytała o uczestnictwo wwyborach, przynależność do organizacji społecznych, o kontakty z władzami lokalnymi,intensywność i rodzaj kontaktów z krewnymi, sąsiadami i znajomymi, pomoc wzajemną i poziomzaufania. Z takich informacji Theiss utworzyła własny opis kapitału społecznego, w skali „mezo” –na poziomie społeczności lokalnej. [6] R. Axelrod, The evolution of cooperation, Basic Book, New York, 1984; zob. też M. Jasieński,O waśni i współpracy. „Problemy”, 37-40, 1988.[7] M. Nowak, K. Sigmund, A strategy of win-stay, lose-shift that outperforms tit-for-tat in thePrisoner's Dilemma game. „Nature” 364, 56 – 58, 1993.[8] A. Rymsza, Klasyczne koncepcje kapitału społecznego. [w]: Kapitał społeczny. Ekonomiaspołeczna., red. T. Kaźmierczak, M. Rymsza, str. 23-39. Instytut Spraw Publicznych, Warszawa,2007.[9] K. Janc, Przestrzenne zróżnicowanie kapitału ludzkiego i społecznego na Dolnym Śląsku. [w]:Endo i egzogeniczne determinantyobszarów wzrostu i stagnacji w województwiedolnośląskimwkontekście Dolnośląskiej Strategii Innowacji., str. 38-63. DAWG, Wrocław, 2009.[10] M. Theiss, Krewni – znajomi – obywatele. Kapitał społeczny a lokalna polityka społeczna,Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń, 2007. 1/22/11 11:44 AMPrzegląd prasy - prasa.wiara.plPage 6 of 7http://prasa.wiara.pl/doc_pr/711819.Googleinteligencja-i-rozkwit-kapitalu-spolecznego Kapitał społeczny sprzyja dobrobytowi: najróżniejsze miary jakości życia (niska przestępczość,dobra opieka zdrowotna i wysoki poziom zdrowotności mieszkańców) są dodatnio skorelowane zkapitałem społecznym[11]. Poziom zaufania w danym kraju koreluje dodatnio z dochodemnarodowym. Tempo wzrostu ekonomicznego (badane w okresie ponad 20 lat, na próbie 34krajów) było wyższe w krajach o mocniejszym kapitale społecznym – okazał on się równieistotnym czynnikiem wzrostu co poziom edukacji społeczeństw. A więc kapitał społecznyprzekłada się na prawdziwy postęp cywilizacyjny. Jest o co walczyć!Jak pomagać kooperacji?Odpowiedzialność za odbudowę więzi zaufania w naszym społeczeństwie spoczywa na nassamych. Ale jaką by to miało przyjąć praktyczną formę? Jak „zoperacjonalizować” takie pobożneżyczenie? Porady Roberta Axelroda są bardzo proste, ale działają tylko wtedy, gdy ludzie nie sąskrępowani hierarchiami, towarzyskimi konwenansami, korporacyjno-mafijnymi rytuałami luburzędniczym widzimisię. Czyli, innymi słowy, są googleinteligencją, a ta, postępując zgodnie zrekomendacjami Axelroda, buduje kapitał społeczny w sposób najbardziej naturalny.Po pierwsze, pracujmy nad tym, aby pomoc wzajemna, działalność charytatywna lubfilantropia w biznesie były zachowaniami uznanymi w społeczności za wartościowe igodne podziwu.Atmosfera tworzona przed media wokół takich wydarzeń jak Wielka OrkiestraŚwiątecznej Pomocy, Szlachetna Paczka lub Dzień Krwiodawstwa może bardzo skuteczniewzmacniać kapitał społeczny.Po drugie,powiększajmy coś, co Axelrod nazywa „cieniem przyszłości”; dawajmy członkomspołeczności poczucie, że interakcje są i będą częste i nie skończą się szybko.Długi cieńprzyszłości sprzyja kooperacji, a przelotny charakter spotkania – oszustwom. Dlatego napiwki,które zostawiamy w restauracji, do której zaglądamy często, są wyższe niż napiwki, któredajemy w restauracji w obcym mieście. Koczowniczy tryb życia dawnych Romów w Polsce alboTravellers w Irlandii były zapewne zasadniczym powodem niechętnego nastawienia społecznościodwiedzanych przez nich.Trwałość interakcji wspomagana jest przez miejsce. Cytat „Jeżeli zbudujesz, on przyjdzie”, zpięknego filmu amerykańskiego sprzed lat (Field of dreams), podkreśla magiczną rolę jaką pełniodpowiednio zagospodarowana przestrzeń w kształtowaniu kontaktów międzyludzkich. I niechodzi mi tutaj o przestrzeń metaforyczną, uczuć, relacji, idei, ale o przestrzeń realną. Utworzoneniedawno Stowarzyszenie Genius loci (z siedzibą w Wilanowie) uczy nas właśnie tej prostejprawdy: warto otoczyć troską miejsca, których konfiguracja przestrzenna jest skarbem nie dla jejwartości hipotecznej, ale właśnie – społecznej. Czujemy, że w takich miejscach chce się być idziałać.Zachowania samolubne, niezgodne z duchem współpracy, mogą łatwo zostać zauważone. Egoistawie, że nie uniknie kary lub ostracyzmu, ale tylko wtedy, gdy spotykamy się wielokrotnie i znamysię osobiście. A więc, po trzecie, dbajmy o relacje z ludźmi, z którymi spotykamy się wżyciu codziennym – zapamiętujmy ich imiona i zachowania.Musimy stworzyć sytuację, wktórej miara bycia godnym zaufania nie może być podrobiona lub oszukana, a jedynymsposobem zbudowania takiego wizerunku jest długotrwała nad nim praca. Zaufanie rozkwitawtedy w najmniej oczekiwanych miejscach. Sukces serwisów aukcyjnych eBay i Allegro, pomimo1/22/11 11:44 AMPrzegląd prasy - prasa.wiara.plPage 7 of 7http://prasa.wiara.pl/doc_pr/711819.Googleinteligencja-i-rozkwit-kapitalu-spolecznegoich wirtualnej natury, polega na tym, że ilościowe „wizerunki” sprzedających i kupujących sąakumulowane przez lata. Nie można zmienić wystawionego komentarza, a każdy sprzedawca ikupujący we własnym interesie starają się utrzymywać czyste konto negatywnych ocen. Procentpozytywnych punktów i ogólna liczba „gwiazdek” służą jako indeks wiarygodności i są łatwiejdostępne dla każdego niż analogiczne informacje w „realu”.Po czwarte, stwórzmy w naszej społeczności(dzielnicy, wsi, firmie)system nagród i kar, zktórego płynie jasne przesłanie, że premiujemy zachowania kooperacyjne(np. nagrodyza pracę w zespole) oraz piętnujemy oszustwa(np. przez lokalnie uchwalone karyadministracyjne lub mandaty za wykroczenia, czy też, co bardzo skuteczne, presję towarzyską).Tutaj z kolei, to co opisuję, skażone jest wspomnieniami kolektywnych zrywów i gazetekzakładowych z epoki socrealizmu, ale trzeba te skojarzenia zdławić – budowanie programupozytywnego jest znacznie trudniejsze niż krytykowanie.Po piąte, uczmy o sile odwzajemniania. Nazwanie zachowań kooperacyjnych po imieniui mówienie o nich zwiększa skłonność do współpracy członków społeczności. Propozycjastosowania strategii „wet za wet” w życiu codziennym może być szokująca – w końcu trąci tokodeksem Hammurabiego i brzmi odrażająco. Ale pamiętajmy, że strategia ta nastawiona jest nawspółpracę, a nie na wykorzystywanie słabości drugiej strony. Oznacza pewną konsekwencję wdoborze własnych zachowań i, czasami, pewną dozę pryncypialności, ale pryncypia, którymikierujemy się, nie wynikają na szczęście ani z religii ani ideologii, tylko z… teorii gier.Michał Jasieński, wykłada w Wyższej Szkole Biznesu - NLU w Nowym Sączu, kieruje projektem “Innowacja i kooperacja:symbioza nauki i biznesu”. [11] R. D. Putnam, Samotna gra w kręgle. Upadek i odrodzenie wspólnot lokalnych w StanachZjednoczonych. Tłum. Przemysław Sadura i Sebastian Szymański,Wydawnictwa Akademickie iProfesjonalne, Warszawa, 2008.Tagi:POROZUMIENIE, KONTAKTY MIĘDZYLUDZKIE, WIĘZI SPOŁECZNE, ZAUFANIE,

Googleinteligencja  i rozkwit kapitału społecznego

http://repozytorium.wsb-nlu.edu.pl/xmlui/bitstream/handle/11199/7855/Jasie%c5%84ski%20Micha%c5%82%2c%20Googleinteligencja%20%20i%20rozkwit%20kapita%c5%82u%20spo%c5%82ecznego.pdf?sequence=1

Googleinteligencja i rozkwit kapitału społecznego

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

WSB-NLU Institutional Repository