Dąbrowski, Karol

WSB-NLU Institutional Repository

Karol Dąbrowski, Pracownia Badań nad SamorządamiRecenzja: Zapobieganie przestępczości przez kształtowanie przestrzeni. Teoria – badania –  praktyka, red. Janina Czapska, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2012, ss. 305.recenzja opublikowana w: „Wiedza Obronna” 2013, nr 1, s. 108-111.Tekst skorelowany z wersją drukowaną, opracowany do wersji online przez Karola  Dąbrowskiego 27 kwietnia 2013 roku, na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska (CC BY-NC-ND 3.0).Tematyka CPTED – "crime prevention through environmental design", czyli zapobiegania przestępczości  przez  kształtowanie  przestrzeni  nie  jest  zbyt  często  podejmowana  w  polskiej literaturze. Dlatego też z uznaniem należy przyjąć nowe publikacje w tym zakresie; tym bardziej  jeśli  są  one  przygotowywane przez  znanych  specjalistów,  takich  jak  Janina  Czapska  –  autorka wydanej w 2004 roku celnej książki pt.  "Bezpieczeństwo obywateli.  Studium z zakresu polityki prawa".  Cieszy  więc  kontynuacja  przez  nią  tej  problematyki  już  wraz  z  zespołem młodszych współpracowników. Na marginesie warto dodać, że niedawno ukazała się praca Andrzeja Urbana, "Wpływ  ukształtowania  przestrzeni  publicznej  na  bezpieczeństwo  społeczności  lokalnych" (Warszawa 2012), wydana w ramach "Zeszytów Naukowych" Akademii Obrony Narodowej.Recenzowana pozycja,  to monografia złożona z sześciu rozdziałów. Każdy z rozdziałów został  napisany przez  jednego lub  kilku  autorów,  a  w tym drugim wypadku posiada  redaktora odpowiedzialnego za treść danego rozdziału. W rozdziale pierwszym ("CPTED - teoria, praktyka, skuteczność") opisano aspekty historyczne i  teoretyczne CPTED. Dzięki  temu pełni  on funkcję wprowadzającą. Rozdział drugi ("Zapobieganie przestępczości przez kształtowanie przestrzeni w Polsce") został poświęcony recepcji CPTED w Polsce. Wraz z pierwszym rozdziałem tworzy swego rodzaju wprowadzenie w monografii do dalszych partii tekstu. Trzeci rozdział ("Wielkie osiedla mieszkaniowe  jako  fenomen  architektoniczny  i  urbanistyczny  XX  wieku.  Geneza,  rozwój, zmierzch") odnosi się do fenomenu tzw. blokowisk. Stanowi istotny przyczynek w prowadzonych rozważaniach. Autorzy rozdziałów czwartego i piątego skupili się na dzielnicy Prądnik Czerwony w Krakowie.  Fragmenty te  pozwalają  na egzemplifikację  koncepcji  CPTED na gruncie  polskim - lokalnym,  przebadanym  przez  autorów  wywodzących  się  przede  wszystkim  ze  środowiska Uniwersytetu  Jagiellońskiego.  Pracę  zamyka  rozdział  szósty  ("Dobre  praktyki  prewencyjne")  o przykładach wdrażania  CPTED w praktyce.  Przybiera  on  charakter  podsumowania.  Do książki dołączono  noty  o  autorach;  wykaz  polecanej  literatury  oraz  streszczenia  w języku  angielskim. Układ i struktura pracy jest więc przemyślana. Dużą wartością dla polskiego czytelnika jest właśnie lista pozycji bibliograficznych wydanych po angielsku, polsku oraz linków do stron internetowych.Czytelnik może brać do ręki recenzowaną monografię z nastawieniem znalezienia przede wszystkim konkretnych przykładów i niemalże poradnikowych wskazówek, jak należy zastosować zalecenia  CPTED  w  polskiej  rzeczywistości  mieszkaniowej,  aby  uczynić  otoczenie bezpieczniejszym. Jednocześnie pozycja taka powinna dostarczać przystępnej wiedzy teoretycznej, opartej  na  aktualnych  badaniach  zagranicznych,  szczególnie  anglojęzycznych.  Praca  może odpowiadać na takie zapotrzebowania. Istotny jest interdyscyplinarny profil książki. Autorów łączą bowiem  zainteresowania  architektoniczne,  kryminologiczne,  prawne,  psychologiczne  i socjologiczne.CPTED tłumaczy się jako "zapobieganie przestępczości przez kształtowanie przestrzeni" i jest to koncepcja, której istotą jest takie zaprojektowanie otoczenia, aby zapobiegało popełnianiu przestępstw. Dzięki przemyślanemu układowi przestrzennemu (obiektów budowlanych, roślinności, ulic, oświetlenia itd.) można wpływać na zachowania zarówno sprawcy, jak i ofiary. Przestępstwo następuje, gdy dojdzie do interakcji między sprawcą, miejscem i okazją do jego popełnienia. Jeśli uda się przerwać ten łańcuch powiązań można mieć nadzieję, że liczba przestępstw spadnie. Im mniej w danym mieście będzie miejsc sprzyjających popełnianiu czynów zabronionych, tym mniej będzie ofiar. Naturalnie dotyczy to tylko części zdarzeń. Jednak – jak pokazują badania powołane w publikacji  –  niebagatelne jest  samo poczucie bezpieczeństwa lub jego braku na danym terenie. Często  bowiem  odczucie  braku  bezpieczeństwa  przewyższa  możliwość  wystąpienia  realnego zagrożenia.  Z  drugiej  strony  nieświadomość  potencjalnego  niebezpieczeństwa  ze  strony  ofiary sprzyja zamachowcy.Ważne  jest  zredukowanie  okazji  sprzyjających  popełnianiu  przestępstw oraz  wzmożenie ochrony potencjalnych ofiar. Zapobiega się wandalizmom, brakom nadzoru i komunikacji, a także anonimowości. Ważne jest podejmowanie takich działań zwłaszcza w osiedlach mieszkaniowych z tzw.  "wielkiej  płyty",  robotniczych,  "o  złej  sławie".  Problem  dotyczy  nie  tylko  krajów postsocjalistycznych, gdyż na Zachodzie nakładają się konflikty etniczne. Jako przykłady wdrożeń programów CPTED podano w książce osiedla Marzahn Nord we wschodnim Berlinie; Gropiusstadt w  zachodnim;  Bijlmermeer  w  Amsterdamie;  Bekasmegyer  w  Budapeszcie  oraz  Hartcliffe  w Bristolu.Najciekawszy dla recenzenta był pierwszy rozdział monografii autorstwa Karoliny Dukały, Katarzyny Jurzak-Mączki  i  Jakuba Mączka,  który był  jednocześnie  redaktorem tego fragmentu książki.  Autorzy  płynnie  opisali  historię  koncepcji  CPTED  od  lat  sześćdziesiątych  XX wieku. Ukazali  ewolucję  naukowego  podejścia  do  projektowania  miast.  Tworzenia  mechanizmów naturalnej obserwacji, stróżowania, kontroli dostępu do obiektów (zwiększania lub zmniejszania), wyznaczania granic (jasnego określenia terytorialności  przestrzeni),  ograniczania anonimowości. Odwołali się do teorii "wybitych szyb", czterech wymiarów zbrodni (prawo - sprawca - cel-ofiara - miejsce-przestrzeń), "podaży okazji przestępczych". Szukali korelacji ze strukturą społeczności, czy szerzej kulturą. Przykładowo, strony 46-47 przynoszą pożyteczny słowniczek pojęć stosowanych w nurcie CPTED. Ważnym elementem omawianej koncepcji jest też tworzenie kapitału społecznego osiedli.Interesujące jest, że bezpieczeństwo nie zawsze wiąże się ze zmniejszeniem dostępności do danego terenu. Ofiara przecież musi mieć, którędy uciec. Zamknięte osiedle owszem nie dopuszcza przestępców z zewnątrz, ale powinno także umożliwiać ucieczkę z niego, gdy sprawcą zaatakuje od wewnątrz.Można odnieść wrażenie, że CPTED jest swoistą psychologiczną grą między architektem a przestępcą.  Architekt  tak  projektuje  osiedle,  aby  wprowadzić  nieuświadomione  bodźce zniechęcające  sprawcę  do  szukania  okazji  popełnienia  czynu  zabronionego.  Często  nie  chodzi nawet o fizyczne zabezpieczenia, ale o wyobrażenia pojawiające się w ludzkim mózgu na temat jego otoczenia. Architekt musi przewidywać zachowania mieszkańców - można by rzec "swoich mieszkańców"; dla których projektuje domy - jedne z najważniejszych dóbr w życiu człowieka. Obywatele w takim ujęciu stają się behawioralnie zewnątrzsterowni. Może to być kontrowersyjne, ale jeśli dzięki temu będzie mniej rozbojów i gwałtów na ulicach miast, to chyba warto próbować.Ponadto samo popełnienie przestępstwa zaczyna być traktowana jako gra. Sprawca szacuje zyski i straty, a w koncepcji CPTED chodzi o to, żeby uniemożliwić mu wygraną. Ciekawe jest też podejście  zakładające,  iż  te  otoczenie  jest  bezpieczniejsze,  które  dostarcza  mniejszej  liczby bodźców. Nadmiar  bodźców doprowadza do "przeciążenia poznawczego",  po prostu fizycznego i psychicznego zmęczenia ludzkiego organizmu.  Wraz z  przegęszczeniem, źle  zagospodarowaną przestrzenią,  naruszaniem  dystansu  fizycznego,  brakiem  prywatności  sprzyja  to  wzrostowi przestępczości. Istotna jest symbolika otoczenia – nie uchroni ona oczywiście ofiary, ale zmniejszy potencjalną  możliwość  zaatakowania  jej.  Jak  napisano  w  pracy:  "jasne  i  wyraźne  oznaczenie przestrzeni  (zarówno  poprzez  fizyczne,  jak  też  umowne  bariery)  sprawia,  że  uprawnieni użytkownicy czują się bezpiecznie i swojsko, natomiast intruzi są natychmiast zauważalni" (s. 57). Bardzo  ważną  wskazówką  jest  to,  że  rozwiązania  zmierzające  do  poprawy bezpieczeństwa  na osiedlach  nie  są  drogie  i  można  je  łatwo  wdrożyć  na  etapie  projektowania.  Naprawa  błędów urbanistycznych kosztuje potem znacznie więcej.Kończąc  recenzent  doda,  iż  kolejną  publikacją,  z  którą  chętnie  by się  zapoznał,  byłyby biogramy  prekursorów  CPTED:  Elizabeth  Wood,  Jane  Jacobs,  Schlomo  Angela  i  innych; szczegółowo przybliżające ich dorobek. Wyrazić można więc nadzieję, że i w tym kierunku zostaną skierowane badania autorów recenzowanej monografii.

Recenzja: Zapobieganie przestępczości przez kształtowanie przestrzeni. Teoria - badania - praktyka, red. Janina Czapska

http://repozytorium.wsb-nlu.edu.pl/xmlui/bitstream/handle/11199/4260/D%c4%85browski%20Karol%2c%20Recenzja%20Zapobieganie%20przest%c4%99pczo%c5%9bci%20przez%20kszta%c5%82towanie%20przestrzeni.%20%28...%29%20red.%20J.%20Czapska.pdf?sequence=1

Recenzja: Zapobieganie przestępczości przez kształtowanie przestrzeni. Teoria - badania - praktyka, red. Janina Czapska

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

WSB-NLU Institutional Repository