Çetiner, Selim

Turkish

Sabanci University Research Database

DİSİPLİN Konu Başlığı14 Ocak 2012KABAK TADIFalih Rıfkı Atay, Osmanlı’nın Ortadoğu’daki son günlerini anlattığı Zeytindağı kitabının ön sözünde “Yalan söylemek, Şark’ta ayıp değildir” der. Hâl böyle iken, ısrarla gerçekleri çarpıtan GDO karşıtlarına “yalan söylüyorsunuz” diyemezsiniz, hakaret sayılır. Yalan söylemek ayıp değil, ama yalan söylüyorsun demek hakaret; gel de çık işin içinden…Başlığa bakarak, kabak üzerine aşılı karpuz üretiminden bahsedeceğimi düşündüyseniz, yanıldınız. Sayın okurlar, konumuz yine GDO’lar. Ben tam “bu işler duruldu, biraz da yeşil ekonomi çerçevesinde sürdürülebilir ta-rımsal üretim yazılarıma başlamanın zamanıdır” dediğim dönemde, basın ve yayın organlarını izleyenler yine bir GDO bombardımanı ile karşı karşıya kaldılar. Geçtiğimiz birkaç yıldır, saman alevi gibi parlayıp sönen ve aynı kaynaktan servis edildiği belli olan bu GDO haberlerinin detaylı analizini tarlasera’nın önümüzdeki sayısında bulacaksınız.Ben bu yazımda artık kabak tadı veren bu mesnetsiz haberlerden birisini ele alarak bu haberlerin, Biyogüvenlik Kanunu ile ilgili mevzuatın oluştu-rulması ve uygulanmasında çıkan aksaklıklar üzerindeki etkilerine ve buna karşın yapılması gerekenlere değineceğim.Falih Rıfkı Atay, Osmanlı’nın Ortadoğu’daki son günlerini anlattığı Zeytin-dağı kitabının ön sözünde “Yalan söylemek, Şark’ta ayıp değildir” der. Hâl böyle iken, ısrarla gerçekleri çarpıtan GDO karşıtlarına “yalan söylüyorsu-nuz” diyemezsiniz, hakaret sayılır. Yalan söylemek ayıp değil, ama yalan ÜŞÜNCELER Sürdürülebilir Tarım15Ocak 2012söylüyorsun demek hakaret; gel de çık işin içinden…“Kabak tadı” veren bu mesnetsiz GDO haberlerine gir-meden önce birkaç konuyu altını çizerek hatırlatmak istiyorum:1) Türkiye’de “GDO’lu ürün” -ki bu deyim aslında yanlıştır, GDO (Genetiği Değiştirilmiş Organizma) ya da GD (Genetiği Değiştirilmiş) ürün demek daha doğru olacaktır- örneğin GD domates, GD patates, GD mısır, GD soya Türkiye’de çiftçiler tarafından ye-tiştirilmemektedir.2) Türkiye’ye insan gıdası olarak tüketilmek amacıyla GD ürün, örneğin GD mısır ve türevleri, GD soya ve türevleri vs. ithal edilmemektedir.3) Bu nedenle, çarşıdan pazardan aldığınız meyve ve sebzelerde ya da mısır gevreği, çikolata vs. gibi ürünlerde GDO bulunmamaktadır.4) Türkiye’ye hayvan yeminde kullanılmak üzere 3 çeşit GD soya ile en son 13 çeşit GD mısır veya türevi ithal edilmesine izin verilmiştir. Bunların insan gıdası yapımında kullanılmasına henüz izin verilmemiştir.5) Aşağıda kısaca anlatacağım üzere GD hayvan yemlerini yiyen hayvanların et, süt ve yumurtalarına gen geçişi olduğu bugüne kadar bilimsel olarak ka-nıtlanamamıştır.Bunların aksini iddia edenlerin, yani Türkiye’de satılan “gıda ürünlerinde GDO var”, “GDO yediğimiz 800 ürü-ne giriyor” diyenlerin yapması gereken tek şey bunu bir an önce kanıtlamaktır. Bunu yapmak da son dere-ce kolaydır. Çarşıdan alacağınız ve GDO’lu olduğunu iddia ettiğiniz ürünü, “GeneticID” isimli laboratuara gönderip analiz yaptırmak. Bir üründe GDO olup ol-madığını ortaya koymak için analiz ücreti 160 Avro’dur. GDO olduğu tespit edilen üründeki GDO’nun türünü ve miktarını belirleyen test ise biraz daha pahalı ol-makla beraber, GDO bulunması durumunda her iki analiz ücretini de ben bizzat ödemeye hazırım.Tabii ki GDO karşıtları bu teklifi görmezden gelecek-lerdir. Söylediğimi yapar ve GDO’lu olduğunu iddia et-tikleri ürünlerde GDO olmadığı ortaya çıkarsa her gün medyada boy gösterme şansları kalmayacaktır. “Kabak tadı” başlığı attıran olaya gelince, medyanın saygın gazetelerinden birisinde o pek araştırmacı, pek çevreci ve entel köşe yazarlarımızdan birisi genetiği değiştirilmiş 13 mısır çeşidinin yem amaçlı olarak itha-line izin verilmesinin ardından, GDO’larla ilgili bir yazı kaleme almıştı; benim yıllardır savunduğum görüşleri-me de yer vererek. Gelin görün ki yazının altında muh-teşem bir alt başlık, “GDO Yemi Hayvana Nasıl Etki Eder?” ve bu iddiaya kanıt olarak gösterilen bilimsel makalelerden alıntı birkaç paragraf; aynen şöyle:“- İtalya’da Catania Üniversitesi Biyomedikal Bilimle-ri Bölümü’nden Agodi, Barchitta, Grillo ve Sciacca’nın yaptıkları araştırmada marketlerden alınan 12 marka-ya ait 60 farklı süt örneği analize tabi tutuldu.- Analiz sonucu GDO’lu mısır ve soyayla beslenen hay-vanlardan elde edilen bu sütlerin yüzde 25’inde GDO’lu DNA parçalarına rastlandı. Pastörizasyon işleminin dahi bu GDO’lu DNA zincirini parçalayamadığı tespit edildi.- GDO, yemler yoluyla hayvan dokusuna geçer ve bi-limsel araştırmaların da gösterdiği şekilde hayvan bundan zarar görür. İtalya’daki Cattolica S. Cuore Üniversitesi’nde yapılan araştırmada GDO’lu yemle beslenen hayvanların kanında, karaciğerinde, dalağın-da ve böbreğinde GDO’lu DNA’lar tespit edildi.- Phipps, Deaville ve Maddison’ın yaptığı araştırmada ise süt ineklerinin sütlerinde, kan ve dışkıları ile oniki parmak bağırsaklarında transgenik bitki DNA’sına rast-landı. (Kaynak: GDO’ya Hayır Platformu)”Sayın okurlar, ben de genetik mühendisliği alanında doktora yapmış ve 25 yıldır tarımsal biyoteknoloji ve biyogüvenlik konularıyla yatıp kalkan bir bilim insanı olarak, kendisine şöyle bir mesaj yazdım:“GDO’lu Yemi Kullanmayan Yok” başlıklı yazınızın al-tındaki kutuda referans vermiş olduğunuz makalelerin aslını ekte gönderiyorum.Bu makalelerden 3.sünün yazarı Prof. Phipps birkaç yıl önce Sabancı Üniversitesi’nde düzenlediğimiz “Tarım-sal Biyoteknoloji ve Biyogüvenlik Sempozyumu”nda da güzel bir sunum yapmıştı. Söz konusu toplantıya katı-lan GDO’ya Hayır Platformu temsilcileri, anlaşılan bu konuşmayı yanlış anlamışlar.Üzülerek belirtmek isterim ki referans olarak verdiğiniz 3 makalenin hiçbirinde ‘GDO, yemler yoluyla hayvan dokusuna geçer ve bilimsel araştırmaların gösterdiği şekilde hayvan bundan zarar görür’ iddiasını, özellikle de ‘hayvan bundan zarar görür’ tespitini destekleyecek bir sonuç ortaya konulmamıştır.Prof. Dr. Selim ÇetinerSabancı ÜniversitesiMühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesiselim.cetiner@tarlasera.comDİSİPLİN Konu Başlığı16 Ocak 2012Bu makalelerin tamamını fırsat bulur okuyabilir misiniz bilemem; ancak en azından sarı ile işaretlenmiş kısım-ları okumanız ‘GDO’ya Hayır Platformu’nun’ bilimsel gerçekleri bile nasıl istedikleri gibi farklı yorumlayıp çarpıttıklarını görmenize yardımcı olacaktır. Örneğin:- İtalya’daki süt çalışmasında, “organik süt örneklerin-de de GDO parçaları” bulunmuştur. Bunun nedenleri de gayet güzel anlatılmıştır. Eleştiri ya da endişe konusu genler diğer bir ifadeyle GDO’lar bizzat doğanın kendi-sinde bulunan genlerdir. Ancak, bu makalenin içinden cımbızlama yoluyla çekilen 1-2 rakam ile bambaşka bir iddia sizin köşenizden halka duyurulmuştur.- Lütfen elinizi vicdanınıza koyunuz ve makaledeki “Statistical analysis of the results showed no difference in recovery of positives for the presence of plant DNA between animals raised with the transgenic and and animals raised with the conventional feed...” ve “From the data we obtained, we consider it unlikely that the occurance of genetic transfer associated with GM plants higher than that with conventional plants” sonucunun köşenizde “GDO, yemler yoluyla hayvan dokusuna ge-çer ve bilimsel araştırmaların gösterdiği şekilde hayvan bundan zarar görür” şeklinde yorumladığınızı açıkla-yınız.- Keza Phipps’in makalesindeki, “Single copy genes (yani GD genler) were only detected in the solid phase of rumen duodenal digesta.” ve “In contrast, fragments of the rubisco gene were detected in the majority of samples analyzed in both liquid and solid phases of ru-men duodenal digesta, milk, and feces, but rarely in blood” sonucu nasıl olur da “..süt ineklerinin sütlerinde, kan ve dışkılarında transgenik bitki DNA’sına rastlan-dı” şeklinde yorumlanmaktadır? Bu makalede en fazla tespit edilen “Rubisco” tüm fotosentez yapan bitkiler-de bulunan ve insanoğlunun yeryüzünde var olduğu günden beri tükettiği bir moleküldür. Bunun transgenik DNA’dan ayırmak zor mudur okurken?Belki bir gazeteci olarak sizin biyoloji eğitiminiz bu ma-kalelerdeki detayların ayrımına tam olarak varmaya müsait olmayabilir. Ancak, GDO’ya Hayır Platformu’nun bayraktarlığını yapan ziraatçı ve biyologların bu ayrımı yapabilmeleri gerekir. Bundan bir süre önce Ege Cansen ekonomiden sorumlu yetkililerin beyanlarını eleştirirken şu tespitini yazmıştı: ‘ABD’de mahkemede doğruyu söyleme yemini ‘gerçeği, sadece gerçeği ve gerçeğin tamamını söylemek’ şeklin-dedir. Bu yemin şu iki şartı içerir: 1. Gerçek olmayan hiçbir şey söylememek, 2. Bildiği gerçeklerin hepsini söylemek.  Yemin eden kişi, bildiği gerçeklerin bir kısmını söyleme-Başta AB olmak üzere tüm gelişmiş ülkeler, bilimsel esaslara dayalı risk analizlerine olanak sağlayan biyogüvenlik yasalarını ve bunun uygulanmasına yönelik altyapıyı oluşturmuşlardır. Bunların oluşturulmasında öncü rolü şüphesiz bilim insanları oynamışlardır.17Ocak 2012mişse, ağzımdan gerçek olmayan, yani yalan olan tek bir söz çıkmadı diyerek yeminine sadık kaldığını ileri süremez. Çünkü eksik konuşmak en kötü yalancılıktır. Maalesef bizim kültürümüzde eksik konuşmak, ger-çeğin bir kısmını bildiği halde söylememek, yalancılık kabul edilmez. Bu da Türkiye’de yalanla yaşamayı bir hayat tarzı haline getirmiştir.’Sanırım, GDO’ya Hayır Platformu sözcülerinin köşeniz aracılığıyla halka ulaşan mesajlarını da bu şekilde de-ğerlendirmek pek yanlış olmaz.”Sayın okurlar, aradan iki hafta geçmiş olmasına rağ-men bu açıklama mesajı, gazeteci arkadaşımızın kö-şesinde bir cümleyle olsun köşe okurlarına iletilmedi. Anlaşılan, “okurların haber alma hakkı” yanlı ve yanlış haberlerle sınırlı… İşin enteresan tarafı gerçekleri bu kadar rahat bir şe-kilde çarpıtanların önemli bir kısmı akademik unvan sahibi kişiler. Bunların bir kısmı sıkça televizyon prog-ramlarında boy gösteriyorlar, bir kısmı da gazetelere beyanlar verip kısırlık yapıyor, alerji yapıyor, otizme neden oluyor vs. gibi gerçek dışı iddialarını yineliyor-lar. Tüm bu iddialar ne yazık ki basında geniş bir yer buluyor ve işin daha da acı tarafı her türlü bilimsel da-yanaktan yoksun, bu iddialar ciddiye alınıp buna göre kanun ve yönetmelikler çıkarılıyor.Daha önce de yazdığım gibi bu Biyogüvenlik Kanunu ne uluslararası mevzuatla uyumlu ne de AB mevzua-tıyla. Balık hafızalı yurdum insanı hatırlar mı bilemem ama Sayın Başbakanımız ve o zamanki Dışişleri Ba-kamız Sayın Gül’ün katıldıkları 17 Aralık 2004 tarih-li Brüksel Zirvesi’nde üyelik müzakerelerinin 3 Ekim 2005 tarihinde başlaması kararlaştırılmış ve bu karar Türkiye’de havai fişeklerle kutlanmıştı.AB bizi istemeyebilir biz de AB’yi beğenmiyor ve AB’ye katılmak istemiyor olabiliriz. Bu ayrı bir tartışma ko-nusu. Ancak, eğer AB’ye üye olmak için resmen müza-kerelere başladıysak (http://www.abgs.gov.tr/tarama/ozet.htm) ve bu müzakereler çerçevesinde kanunları-mızı gözden geçirip AB mevzuatına uyumlu hale geti-riyorsak, biyogüvenlik ile mevzuatı da AB ile uyumlu hale getirmemekte neden ısrarcı davranıyoruz?Sayın Bakanlık yetkililerinin “bizim biyogüvenlik mev-zuatımız AB’den ileri…” beyanı ne yazık ki doğru değil-dir. Doğru olmadığı gibi kanun 1) Bizzat kendi içinde çelişkili hususlar bulundurmaktadır. 2) Kanuna daya-narak çıkarılan Yönetmelikler Kanunla çelişir durum-dadır. Bunun için de yanlış yorumlar ve yanlış uygu-lamalar ortaya çıkmakta, bundan da tüketiciler dahil herkes büyük ölçüde zarar görmektedir. Bakanlık yet-kilileri gerek aldıkları kararların, gerekse verdikleri be-yanatların ardından kamuoyu önünde zor durumlara düşmektedir.Daha önceki yazılarımda da belirttiğim üzere, başta AB olmak üzere tüm gelişmiş ülkeler, bilimsel esaslara dayalı risk analizlerine olanak sağlayan biyogüvenlik yasalarını ve bunun uygulanmasına yönelik altyapıyı oluşturmuşlardır. Bunların oluşturulmasında öncü rolü şüphesiz bilim insanları oynamışlardır.Dünyada önde gelen Bilim Akademileri ve TÜBİTAK benzeri kuruluşların şimdiye kadar 37 tanesi, yıllar önce genelde modern biyoteknoloji özelde de biz-de GDO’lar olarak adlandırılan genetiği değiştirilmiş ürünler konusunda görüşlerini ve duruşlarını belirleye-rek bunları kamuoyu ile paylaşmışlardır. Türkiye’de ise gerek Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) gerekse Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA) yönetimleri, bu konudaki taleplere konuyu “tartışmalı” buldukları için olumlu yanıt vermemiş, bilimsel duruş belirleme cesaretini gösterememişlerdir.Sonuç olarak şunu özellikle belirtmek isterim ki, Türkiye’de bu karmaşanın önüne geçmek için yapılma-sı gerek iki şey vardır:1) Sayın Başbakan, hem Hükümet’in hem de Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu’nun başkanı sıfatıyla gerekli talimatları verip TÜBİTAK ve TÜBA’nın acilen toplana-rak GDO’lar konusunda bilimsel bir duruş belirlemele-rini istemelidir.2) Bunun ardından da AB ile ortaklık müzakerelerini başlatan Hükümet, halen devam eden müzakereler çerçevesinde öncelikle 1829/2003 ve 1830/2003 no’lu tüzükleri iç hukuk haline getirecek düzenlemeleri yap-malıdır.Dünyada önde gelen Bilim Akademileri ve TÜBİTAK benzeri kuruluşların şimdiye kadar 37 tanesi, yıllar önce genelde modern biyoteknoloji özelde de bizde GDO’lar olarak adlandırılan genetiği değiştirilmiş ürünler konusunda görüşlerini ve duruşlarını belirleyerek bunları kamuoyu ile paylaşmışlardır. Türkiye’de ise gerek TÜBİTAK gerekse TÜBA yönetimleri, bu konudaki taleplere konuyu “tartışmalı” buldukları için olumlu yanıt vermemiş, bilimsel duruş belirleme cesaretini gösterememişlerdir.

Kabak tadı

http://research.sabanciuniv.edu/20589/1/Kabak_Tad%C4%B1.pdf

Kabak tadı

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Sabanci University Research Database