Taha Toros Arşivi, Dosya No: 53-Sakallı Celal-Sakallı Rıfa

Tamer, Ülkü

Istanbul Sehir University Repository

Bir gül için bin dikene 
katlanan bahçıvan
Orhan Karaveli örnek bir çalışma niteliğindeki kitabında Sakallı 
Celal'in hayatının bilinmeyen yönlerini göz önüne seriyor
B ir ara dilimize ne çok takılmıştı: “Bizler Doğu’ya giden bir geminin güvertesinde Batı’ya doğru koşuyor, Batılılaştığımızı sanıyoruz.”Ya da: “Bu kadar cehalet ancak tahsille 
mümkün olur.”
Kaynağı kimdi bu sözlerin, pek merak etmezdik doğrusu. 
Sonradan öğrendik: Sakallı Celal’miş.
Peki, kimdi Sakallı Celal? Merak edenler bile, onun 
yaşamı üstüne üç-beş cümlelik bilgi edinebildiler, o kadar. 
Sakallı Celal bizler ve bizden sonra gelen kuşaklar için hep 
karanlıkta kaldı. Sanki yaşayıp yaşamadığı bile pek 
bilinmeyen bir halk bilgesiydi. Nasreddin Hoca gibi. İncili 
Çavuş gibi.
Düne kadar.
Orhan Karaveli, “Sakallı Celal” (Permagon 
Yayınları) kitabıyla Cevat Çapan ın dediği gibi,
“örnek bir çalışma ile bu merakımızı giderdi”.
Soyadının Yalnız olduğunu bile bu “sözlü 
tarih”le öğrendik.
★  ★  ★
1886-1962 yılları arasında yaşamış Sakallı 
Celal. Kökleri Bosna’ya uzanan bir ailenin, 
sonradan bahriye nazırı olan Hüseyin Hüsnü 
Paşa’nın oğluymuş, öğrenimini Galatasaray 
Sultanisi’nde yaptıktan sonra Paris’e gitmiş.
Yurda dönünce Üsküp’te, Anadolu’da 
öğretmenlik yapmış. İlkeleri yüzünden hiçbir okulda 
barınamamış. Kişiliğinden ödün vermektense “çekip 
gitmeyi” yeğlemiş. Kimseye eyvallah etmemiş. Her çeşit işe 
bulaşmış. Çımacılıktan, hamallıktan fabrika işçiliğine kadar. 
Yaşamının son yıllarını İstanbul’da, Kazım Taşkent’in 
kendisini yerleştirdiği Doğan Apartmanı’nda bir odada 
geçirmiş.
1942-1954 arasında aynı binada oturan Cahit Davran, 
şöyle anlatıyor Sakalh Celal’i: “Dev gibi bir adamdı. Temiz 
olmayan bir insan izlenimi bırakırdı ama, paradoksal 
olarak, tam bir temizlik hastasıydı, öyle ki, karşılıklı 
konuşurken elindeki -genelde- Fransızca gazeteyi sizden 
mikrop kapmamak için ağzının önünde tutardı. (...) 
Konuşurken ağzının içine baktırırdı. Sosyal ve benzeri 
konularda Türk toplumunda gördüğü eksiklik ve 
aksaklıkları uzun uzun anlatırdı. (...) Çok kültürlü ve farklı 
bir insan olduğu her halinden belliydi. (...) Sevimliliğinin 
yanı sıra çok ciddi bir insandı. (...) ‘Eksantrik’ bir kişilik!
Ve topluma adeta rest çekmiş bir hali vardı.”
★  ★  ★
Karaveli’nin kitabında çeşitli yazarların Sakalh Celal’le 
ilgili görüşleri de yer alıyor. Mahir Iz’in anılarından bir 
alıntıyı aktarmak istiyorum: “Bir gün (Sakallı Celal’e) 
Kadıköy vapurunda rastlamıştım. ‘Sizi hâlâ huzura
kavuşmuş göremiyorum. Siz 
ne istiyorsanız, ne 
düşünüyorsanız, hatta 
şimdiye kadar düşünmediklerinizin hepsini 
Mustafa Kemal Paşa yaptı. Neden hâlâ memnun 
değilsiniz?’ diye sordum. Bana ‘Sen hiç tiyatroya gitmedin 
mi? Perde açılır, karyolaya uzanmış bir hasta görürsün, 
başında ilaç veren bir de hemşire vardır. Biraz sonra doktor 
içeri girer, nabız yoklar, reçete yazar... (Aslında) ortada ne 
hasta, ne hemşire ne de doktor vardır. Bunların hepsi 
bilirsin ki rolden ibarettir, işte bizim Cumhuriyetimiz de 
Yaşasm Cumhuriyet rolünden ibarettir’ diye karşılık verdi!”
★ ★ ★
Ahmet Haşim anılarına değindiği bir 
yazısında “Ankara Lisesi’nin bahçesindeki 
havuzun başında akşamlan Sakallı Celal’in 
harikulade saçmalannı dinlerdik” demiş.
Bir bakıma Melih Cevdet Anday’m görüşünü 
destekliyor bu. Anday, Sakallı Celal’in 
savaşımlarının bugünün savaşım anlayışıyla 
bağdaşmaz olduğunu ileri sürüyor. “Sanki 
toplumu değiştirmek için değil, okumuş 
yazmıştan şaşırtmak için bu yolu tutmuştur o” 
diyor. Haldun Taner her ayrıcalık hevesinin 
kökeninde -aranırsa- bir kompleks, bir 
göstermecilik duygusu yattığının görüldüğünü 
söylüyor. Ve ekliyor: “Alçakgönüllü değerlerin güme gittiği 
bir ortamda herkesin ‘ben de vanm’ diye bar bar 
bağırması, kişilikte ya da görünümde -bazen ikisinde 
birden- abartıya varması doğal karşılanmalıdır.”
★ ★ ★
Müdür yardımcılığından atıldığının ertesi günü bir 
boyacı sandığı edinerek okulunun önünde öğrencilerinin 
ayakkabısını boyayarak tepkisini gösteren bu sıra dışı 
insanın yaşamını keyifle okudum. Asıl ilgimi çeken, onun 
ödün vermez kişiliği oldu. Ankara Sultanisi müdürlüğü 
yaptığı dönemde öğrencileri mezun etmek konusunda 
“müşkülpesent” davranmaması istenmiş, “Ankara Sultanisi 
boyacı küpü değildir” diye yanıt verince vekalet emrine 
alınmıştı. Genç Maarif Vekili Hamdullah Suphi, bu konuda 
bir daha düşünmesini isteyince, şöyle demişti Sakalh Celal:
“Bak Hamdullah, Meşrutiyet ilan ettik, olmadı; 
Cumhuriyet’i getirdik, gene olmadı. Bir de Ciddiyet’i 
denemeye ne dersin?”
★ ★ ★
Sakallı Celal’in mezar taşmda “Bağban bir gül için bin 
hare hizmet eder” yazıyormuş. Yani “Bahçıvan bir gül için 
bin dikene katlanır.” Yaşamım okuyunca, Sakallı Celal’in 
bin dikenle yetinmediğini, katlanılacak başka dikenler 
peşine düştüğünü de gördüm. ■
Taha Toros Arşivi


Bir gül için bin dikene katlanan bahçıvan:Orhan Karaveli örnek bir çalışma niteliğindeki kitabında Sakallı Celal'in hayatının bilinmeyen yönlerini göz önüne seriyor

Bir gül için bin dikene katlanan bahçıvan:Orhan Karaveli örnek bir çalışma niteliğindeki kitabında Sakallı Celal'in hayatının bilinmeyen yönlerini göz önüne seriyor

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository