Taha Toros Arşivi, Dosya No: 24-Ziya Paşa (Şair). Not: Gazetenin "Politika ve Ötesi" köşesinde yayımlanmıştır

Mehmed Kemal

Istanbul Sehir University Repository

7 MA YIS 1985
POLİTİKA YE ÖTESİ
MEHMED KEMAL
Ziya Paşa
Tuhaf bir raslantı Ziya Paşa diye ün salmış olan şairimizin 
kafa kâğıdında yazılı adı Abdülhamit Ziyaettin’dir. Padişah Ab- 
dülhamit, şair Abdülhamit’e çok çektirmiştir. Bazı şairler var­
dır, şiirlerindeki dizeler birer atasözü imiş gibi dilden dile do­
laşır. Ziya Paşa, işte bunlardan biridir. Köken olarak Erzurum­
lu oluyorlar, ama Ziya Paşa İstanbul doğumludur. Babası, Ga­
lata Gümrüğü kâtiplerinden Ferdettin Efendi Erzurumludur. O 
zaman gümrük kâtibi olmak, bugünün gümrükçülüğü gibi bir 
şey olacak ki ailenin hali vakti yerindedir. İlk öğrenimini Baya- 
zıt Rüştiyesi’nde yapmış, bununla yetinmeyerek özel öğretmen­
lerden Arapça ve Farsça dersleri almıştır.
Şairliğe çok küçük yaşında Âşık Garip, Âşık Kerem, Âşık 
Ömer, Aşık Gevheri gibi halk şairlerinin şiirlerini okuyarak he­
ves etmiştir. Bu hevesini ‘Harabat’ın sözünde şöyle belirtir: “On- 
beşte değildi sünnü salim /  Kimi nazm ile vardı iştigalim /  Mev­
zun söze can verirdi güşum /  Eş’ar okusam giderdi huşum."
Daha on beşinde yokken şiirle uğraşmaya başlamış. Şiire 
öyiesi tutkunmuş ki uykusu geldiğinde bir şiir okudumu he­
men açılırmış. Âşık Garip'i okuyor, Âşık Kerem’e yanıyor, Âşık 
Ömer’i okuduğunda da onun ‘uçkur’ sözüne şaşıp kalıyor.
Divançeme onları yazardım
Mümkün olsa taşa kazardım
Kim şi’rime atsa tane taşı
Uğrardı benimle derde başı
Hicv idi muarıza cevabım
Şemşir-i zeban idi kitabım.
Şanslı ve korunandır; gencecikken ‘Babıâli Sadaret Mektu- 
bî Kalemi’nde görev almıştır. Burada döneminin edebiyatçıla- 
nnı ve ilerde başbakanlığa kadar yükselecek olan yönetici genç­
leri tanımış, arkadaşlık etmiştir. Reşit Paşa tarafından Saray­
da ‘Mabeyn Kâtipliği'ne atanmıştır. Bu görevinde Padişah Sul­
tan Aziz’in özel söyleşilerinde bulunacak kadar sevilmektedir. 
Genç yaşta padişah söyleşilerine katılmak ne demektir? Ali ve 
Fuat paşalar bu ilişkiyi çekememişler, padişaha gammazlamış­
lar, görevinden uzaklaştırmalardır. Biraz şu bu görevlerde oya- 
lanmışsa da bir daha padişah katına yanaştırılmamıştır. 1867 
yılında Kıbrıs mutasarrıflığına atanmışsa da gitmemiş, çok sev­
diği Namık Kemal ile birlikte Mısırlı Mustafa Fazıl Paşa’nın des­
teği ile Avrupa’ya kaçmıştır.
Padişah Abdülaziz’ie arası iyiyken söyleşirlermiş. Güreşe 
meraklı, pehlivan yapılı, biz oturuşta bir kuzuyu bana mısın de­
meden gövdeye indiren padişahla acaba ne konuşurlardı? O 
ne derdi, öteki ne yanıt verirdi? Bir yazan olsaydı öğrenirdik. 
Abdülaziz Fransa’ya gittiğinde Fransız hükümeti ülkesinde si­
yasal göçmen olan Ziya Paşa’yı ve Namık Kemal’i sınır dışı et­
miş, onlar da Londra’ya sığınmışlardı. Londra’da padişah ka­
labalığın arasında iki fesli adam görür: "Bunlar kim?" diye sor­
duğunda mabeynci, "Mısırlı.." diye geçiştirir. Acaba padişah yu­
tar mı?
Abdülaziz’in ölümünden sonra Murat’ın tahta çıkışında ma­
beyn başkâtipliğine yeniden getirildi. Bu görevi, Murat’ın tah­
ta çıkışında parmağı olduğu için vermişlerdi. Ancak bu görev­
de çok kalamadı, Namık Kemal’in Magosa sürgününden alın­
masını istediği için uzaklaştırıldı. Murat’tan sonra tahta geçen 
Abdülhamit, bunların hepsini biliyordu. Şairle hem iyi geçin­
mek istiyor, hem de el altından nasıl kurtulacağını hesaplıyor­
du. İlk işi onu vezir rütbesiyle Suriye valiliğine göndermek ol­
du. Burada üç buçuk ay kaldı. Bu kez başarı sağlayamadı di­
yerek, Konya valiliğine gönderdiler. Abdülhamit’in Abdülaziz’i 
tahttan indirenlere kini ve öfkesi bitmiyordu. Şairi Konya’dan 
alıp bu kez Adana’ya vali atadı. Bu sırada Paşa ya değil de Pa- 
şa’dan yakınanlara kulak verdi. Yakınmaları ince elemek sık 
dokumak üzere bir kovuşturma kurulu gönderdi. Bu kurulun 
yetkileri arasında Paşa’yı gerekirse işten uzaklaştırma da var­
dı. Yönetimde uzun yıllar saç sakal ağartmış olan Paşa, bu­
nun ne demek olduğunu çok iyi bilirdi. Bir kıyıya çekildi. Çok 
içiyordu, siroza yakalanmıştı, bir süre sonra öldü (1880). Me­
zarı Adana’da Ulu Camii avlusundadır.
Her dizesi birer özdeyiş, birer atasözü gibi geçerli olan Ziya 
Paşa’nın taşlamasından kimse yakasını kurtaramaz. Dili kes­
kindir, taşlaması bağış tanımaz. Hicivleri yenilir yutulur gibi de- 
öildir.
Taha Toros Arşivi


Ziya Paşa

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository