Taha Toros Arşivi, Dosya No: 8-Hilmi Ziya Ülken.
Not: Gazetenin "Sosyolog Gözile" köşesinde yayımlanmıştır

Ülken, Hilmi Ziya

Turkish

Taha Toros Arşivi, Dosya No: 8-Hilmi Ziya Ülken.

Not: Gazetenin "Sosyolog Gözile" köşesinde yayımlanmıştır

Istanbul Sehir University Repository

¿-i> <v y  Ce / £ L ,
i A B A H ^ - e - _____________
S o s y o l o g  g öz  i l  e
Kendimize dönüş
f
Şehirle köyün 
bu günle tari- ff  ...........YAZAN : — — — -v
I Prof. Hilmi Ziya Ülken |hin arasına gözlerimizi miyop­laştıran derin 
bir mesafe gir-
lerimizi bu zav 
yeden canlandı 
ran yeni nesliı 
hareketi dahi 
etraflı oldu. Re
diği zamandanberi kendimizi u- 
nutmaya başladık. Aydının 
halkla bağları kesildiği, körü 
körüne batı hayranı olduğu bu 
i devirde gösterişi büyük, neti- 
! cesi zayıf denemeler yaptık. 
¡Düşüncemiz, duygumuz kendi 
, köklerile ilişiğini keserek, mâ- 
I nevî ufkumuzda yeri olmıyan 
modellerin acemî ve kısır kop 
i yalarını verdi. Bir yanda, taze 
aşılarla canlanması imkânsız 
j  bir hale gelmiş olan eskinin 
i bayat kopyaları tekrar edilir- 
jken; öte yandan bizim için büs 
j bütün yeni bir âlemden duyul- 
imamış, yaşanmamış aklam a­
lar, büyük iddialı fakat cılız cz 
lü adaptasyonlar yapılıyordu.
Yeni bir kültür çevresine gir 
mek kolay iş değildir. Uygur 
\ "vrinde Budist, Manişeit me-1 
«Vniyetlerine, daha sonra İslâm 
medeniyetine girerken çektiği­
miz sıkıntıları o devirlerin eser 
leri gösteriyor’ On beş asırda 
üç kültür çevresinde yaptığı­
mız sarsıntılı tecrübeler, bize 
hiç değilse şu dersi vermelidirki 
millet olarak bütün yaradışlar, 
zamanın değişmeleri içinde de­
vam eden esaslı bir sürekliliğe 
muhtaçtır. Eski ağaç üzerine 
daima aşı yapılabilir; her ta­
rafından yeni filizler fışkırabi 
lir; fakat millet, ister bir uzvi­
yete, ister bir mâneviyete benze 
tilsin. Kökünden kesilip yeni 
baştan kurulamaz. Bu yolda 
atılan yanlış adımları zaman 
pek acı öder.
Tanzimattan sonra bu haki­
kate geç erişmemiz bize hayli 
yol kaybettirdi. Ancak bu bulı 
ranlı devrin bir faydası oldu. 
Bu gün kendimize dönüşün de 
gerini daha çok anlıyoruz. Hâ 
lâ bir şeyler arıyoruz, Ve belki 
de bulabileceğimizden fazlasını 
aradığımız için yeni şahsiyeti­
miz eskilerinden farklı büsbü­
tün yeni terkiplere doğru gide­
bilir.
Bizi kendimizden uzaklaştı­
ran belli başlı sebepleri şu nok 
falarda toplayabiliriz: 1 — Tı­
mar, zeamet ve loncalara daya 
nan eski imparatorluğun çök­
mesini durdurmak için, kendi 
Ibünyemizin mahsulü olmıyan 
j bir garp monarşisi kurmaya 
1 mecbur olduk. Ayağımızı yor- 
I ganımıza göre uzatamadık. Bu 
| yeni hayat tarzı aydınları halk 
tan ayırmaya başladı.
2 — Bu yüzden, cemiyette 
iki hayat birbirine dirsek çevir 
di. Asırlarca kültürün kaynağı 
olmuş bütün ocaklar eski; ala­
franga taklidinden doğan her 
şey yeni diye ayrıldı. Yeni, es­
kinin içinden fışkıran bir dal 
olacak yerde, eskiyle yeni iki 
kısır cereyan halinde birbirile 
savaşmaya kalktı. Uzlaştığı za 
manlar karma karışık, gar’p 
mahsuller verdi.
3 — Osmanlı devrinde med­
rese taassubu aşılmış, rindlik
ı ve dervişlik denen yüksek bir 
¡seviyeye ulaşmışken, Tanzimat 
tan sonra bir müddet bu taas­
sup canlandı: îstaııbulda ve taş 
rada olgunlaşan millî sesin kök 
lerine dirsek çevrildi: «Acem 
basması» diye hor görüldü. Ço­
cukların elinden alındı. Yerine 
yabancı kopyalardan başka hiç 
bir şey konamadı.
: 4 — Garpten gelen fikir asıl
bizi besliyecek olacak cereyan­
lar değildi. Romantiklerimiz,
| temsil ettikleri ada rağmen dev 
ri geçmiş olan 18 inci asrın ’.(le 
oloğlarını taklit ettiler. Roman 
tizm felsefesinden haberleri 
yoktu. Milletin kendi köklerini 
bulması lâzımgeldiğini bilmi­
yorlardı. Condoreet’nin sathî 
ve zihinci terakki fikrine sap­
landılar. Asıl muhtaç olduğu­
muz tabiat sevgisini, tarih şuu 
runu, milli geleneği uyandıra­
rak garplılaşma yolunu görme 
diler.
Bundan dolayı uzun müddet 
edebiyat ve fikir tarihine ka­
rışmış büyük isimler mücerred 
dâvaların peşinde koştular, ı- 
sıl kaynağı keşfedemediler: Me 
deniyetten bahsettiler, fa­
kat bu medeniyetin ilk kay­
naklarına kadar gitmeyi düşün 
mediler. Dinden bahsettiler, fa 
kat vaktiyle Yunus’un, Âş-k 
Paşa’nın, Süleyman Çelebinin 
yaptığı kadar millî bir heye­
canla dini benimsetmesini bil­
mediler. Milliyetten bahsettiler, 
fakat yine onların milliyetçilik 
devrinden o kadar uzakta duy­
dukları kadar samimî, asil mil 
leti ve vatanı görmediler. Me­
deniyet, din ve Turan üç mücer 
red, hayalî ve yaşanmamış 
mefhum olarak kaldı.
Bu buhrandan kurtulmak 1- 
çin garbı içinden ve daha de­
rinden tanıyanların çoğalması, 
aydınları memleket içine sokan 
İçtimaî değişikliklerin olması, 
îstanbulda veya taşrada hâlâ 
yaşayan kendi âlemlerimizle 
bağlarını kesmemiş insanların 
garp kültürünün ışığından fay 
dalanmaları, aydınlar «efkârı 
umumîye» sini uykudan uyan­
dırmaları lâzımdı. Nitekim son 
kırk yıl içinde ağır ağır bu de 
ğişmenin, bu uyanışın başladığı 
na şahit oluyoruz. Bu gün 
kendimize dönüş yolunda mü­
him adımlar atmış bulunuyo.
simde Hamd 
beyle başlıyan tarihî görüş sor 
raki nesillerde devam etti. Fa­
kat yeni nesil Anadoluyu şehiı 
şehir gezerek memleketin havı, 
sini resme koydu. Minyatii 
rü canlandırdı. Musikîde piya­
saya düşmüş ve müptezelleşmû 
alaturkanın, gırtlağımızın te­
şekkülüne, dilimizin bünyesim 
uymadan yapılmış acemice ala­
franga kopyalarının buhranl 
devrinden sonra tanburî Cemi 
Dede Efendilerin an'anesini di 
riltti. Yeni nesil Türk musikis 
nin lahinlerini yeni hayata ç: 
karmakla kalmıyor, garba ta 
nıtmaya çalışıyor.
Sanat dallarında görülen t 
kendimize dönüş hamlesi tar 
te. cemiyet tetkiklerinde, fik 
sahasında da başlamıştır. A: 
cak bu sahada tam verimlih 
uzun bir zaman işi olduğu İç' 
daha çok beklemeliyiz. Haki! 
mânasile garplı olmak iç 
garp kültürünün ışığı ile ken 
değerlerine bakmak ve kendi ı 
dönmek lâzım geldiğini anlam 
bulunuyoruz. Henüz bunu an 
mıyanlar ve hâlâ kopyacıl 
ve hayranlık içinde yüzenler 1 
lunabilir. Fakat memleket 
kımıldanışı bu tek tük dökün 
lerden rahatsız olmıyacak k. 
dar kuvvetlidir. Gökalp’ın b 
zamanlar formül haline koyd 
ğu «Türkleşmek, Islâmlaşmı 
ve muasırlaşmak», bu üç m 
cerrede yanyana getirilmesi 
değil, yalnız «kendimize dönü 
le gerçekleşebilir.
ruz.
Alafranga mukallitliğin alıp 
yürüdüğü bir zamanda Ahmet 
Vefik Paşa memleketi içinden 
tanımaya başlamıştı. Molière 
tercümelerinin bir kısmı kendi 
dünyamız zaviyesinden görül­
müş adeta hakikî telifti. Akif 
Paşa, Süleyman Paşa şiirde, ta 
rihte bu çığırı genişlettiler. 
«Edebiyatı Cedide» nin sahte 
diline ve bizimle ilgisiz eserle 
rine karşı Hüseyin Rahmi ro­
manda terkibi zayıf, fakat ha­
yata çok yakın ntimuneler ver­
di. Tanzimat sonrasının üç mü 
cerredine, medeniyet, din ve Tu 
rana karşı her sahada derin­
den anlaşılmış medeniyet, iç­
ten yaşanmış din. hakikî millet 
ve vatan fikirlerine sarılmaya 
başladı. Garbı anlayanlar ve o 
ışıkla kendimize bakmasını bi 
lenler medrese taassubundan 
kurtuldular. Divan, tekke ve â- 
şık edebiyatımızın her köşe­
sinde küller altına girmiş cev­
herler aradılar. Anlayışlı ve ya 
ratıcı göz için artık eski - yeni 
kavgasının mânası kalmadı. 
Yalnız, eskinin içinde yaşıya- 
cak değeri aramak, onu kabu­
ğundan ve «harcı âlem» tara­
fından ayıklamak, bu günün 
zevki ve düşüncesi içinde can­
landırmak lâzımdı. Beceriksiz 
ve tereddüt içinde başlıyan bu 
hamle, gittikçe hızlandı ve kııv 
vçtlendi. Bir yandan da sanat-, 
karın, âlimin gözünü memleke-1 
tin derinliklerine çevirecek fi­
kir hareketleri uyandı. /
Şiirce Yahya Kemal, Şkza 
TevJİk eski hâzinelerimizi^ iki
lim kapısını açtılar. Ondan1
ala-.(bnraki bütün nesillerde 
frangalık ve sahtelikten kur-j 
tuluş bu ilk hamleden kuvveti­
ni almaktadır. Mimarîde Kema 
leddin bize âbidelerimizin değe 
rini gösterdi. Fakat modern 
mimarînin bütün tecrübelerin­
den geçtikten sonra eski değer.
Taha Toros Arşivi
H


Kendimize dönüş

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/137482/3/001640486010.pdf

Kendimize dönüş

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository