Taha Toros Arşivi, Dosya No: 26-Peyami-İlhami Safa. Not: Gazetenin "Perde Aralığından" köşesinde yayımlanmıştır

[Abalıoğlu], Nadir Nadi

Istanbul Sehir University Repository

ıı
ıı
ıı
ıı
ıı
ıı
m
ıı
ıı
 ı
ıı
ıı
n
ı 
ıı
ıı
ıı
ıı
ıı
ıı
ı 
ıı
ıı
ıı
 ı
ıı
m
ıı
ıı
ıı
ıı
ıı
ıı
ıı
ıı
ıı
ıı
ıı
ıı
ıı
m
ıı
ıı
n
ıı
tı
ıı
ıı
ıı
ıı
ıı
ıı
ıı
ıı
ıı
ıl
lı
ıı
ıı
ıı
ıı
ı<
ıı
ıı
ıt
ıı
ıl
ıl
lt
iH
m
ıl
ll
ıı
ıı
ıı
ıı
ıı
ıı
ıı
ıı
ıı
ıı
ıı
ıt
ıı
ıı
ıı
ıı
ıı
tı
ıı
ıı
 ı
ıı
ıı
ıı
ıı
ıı
ıı
 ı
ıı
ıı
 ıı
ı t
 ı
m
ı.
.....
.....
.....
.....
.....
.....
.....
.....
.....
.....
..u
ıı
 ı
ıı
ıı
ıı
ıı
ıı
ıı
ıı
ıı
ıı
ıı
ıı
ıı
ıı
ıı
ıı
ıı
ıı
 ı
ım
m
ıı
 ı
ıı
ı m
il
li
m
i 
ıı
ıı
ıı
ıı
ıı
ıı
ıı
ıı
i' I I M I M I I I I  İ M İ  I I  I I I I I I  I I  I I  I I I  II  I I I I I I I I I I I I M M I I I I I I  İ l m i l i  I I  I I  I I I  l l l l l l l l  I I I I I I I I I I I I I I I  l l l l l i r
—  12 —
Peyami Safa'ya ait anılar
A yrıca ,  si lâh altına yeni çağ­
rılan erleri  köylerinden alıp 
b ir lik lerine  ulaştıracak  trenle­
re de sık sık rast lıyorduk. Öte­
kilerin aksine, bunların  gidişi 
pek acıklı  oluyordu. K ö y  istas­
yonlarından, yerine göre bir. 
iki,  üç, y a  da beş delikanlı,  sivil 
k ıy afet ler iy le ,  e l lerinde çanta­
ları etrafı y ar ı  mahzun, y ar ı  ür 
kek b ak ışlarla  süzerek gelip 
trene b iniyorlardı.  Giden bir  ki­
şi de olsa, bütün köy halkı,  ka­
dını ile, ih tiyar ı  ile, çocuğu ile 
is tasyonda u ğ u r lam ay a  katı lı­
yordu. Y a k ın la r ı  ile  öpüşüp de 
delikanlı  başı önde trene doğru 
y ü r ü m e y e  başladı mı, kalabalık  
tan tü y le r  ürpertici  bir  çığ­
l ık  k opuyordu. Bu insanda 
asap namına bir  şey bırak- 
mıyan, korkunç bir  u ğ u r la ­
ma töreni idi ve  her k öy  istas­
yonunda bir  öncekinden farksız, 
aynen te k ra rla n ıyo rd u.  Gün bat­
tıktan b ir  h a y l i  sonra Şniyatin'- 
de Romanya sınırına vardığım ız 
zaman karşılaştığım  sessizliği 
âdeta yadırgadım .
Türkiyedeki durum
İstanbul ve  A n kara,  o layları  
serin kanla  izliyordu. Alm an  - 
Rus S a ld ırm a z l ık  Anlaşması,  
her yerde o lduğu gibi,  bizde de 
sürpriz  tesiri yapm ıştı.  F akat 
iç imizde panik  havasına  kapı­
lan pek y oktu .  İngiltere  i le  or­
taklasa G ü v e n lik  P aktı  im zalar­
ken H ü k üm et yakın d a  Rusvanın  
da bu pakta  gireceğini düşün­
m üş olmalı  idi. A caba  ters  ihti­
mali gözönünde tutm uş olsa idi 
ne yapardı?  Rom anya v e  Y u n a ­
nistan gibi batıl ı ların  garantisi­
ni k a bu l  e tm ek le  yetin ir  mi idi? 
Yo k sa  tam b ir  tarafs ız l ık  polit i­
kası ilân ederek  kenarda b e k le ­
meyi daha mı uygun  bulurdu? 
G eçmişle  i lg i l i  bu faraz iye ler i  
simdi burada tart ışm ak n eye  y a ­
rar? B atı l ı ların  garantisine da­
yanan, y a  da tam ta rafsızlık  
ilân eden b ir  çok A vrup a  dev­
leti İkinci Cihan Harbi boyunca 
saldırıya  u ğra y ıp  y ok  edilmedi 
mi? İnönü, herhalde  ne yapıp  
yapıp m em lek eti  savaştan koru­
m ak  istiyordu. B irtakım  z ik za k ­
la r  pahasına da olsa, biraz da o- 
layların  yardım ı ile. bu amaç 
gerçekleştir ilm iştir .  İleride İnö- 
nünün tenkide  değer nice dav­
ranışlarını göreceğiz . Hattâ sava­
şa k a t ı lm a m a k la  sağladığımız ni­
metleri gölge liyen  kararlarına 
tanık olacağız. Fakat:
— Harbe girmedi de ne yaptı 
sanki? M illetin  erkekliğin i sön­
dürdü! gibi tu haf  iddialarla  bir 
başarıyı hafifsem eye  imkân bu. 
lunam ıyacaktır.
Polonyadaki savaş durumu 
hızla geliş iyordu. M aginot hattı­
nın geris inde toplanan General 
Gamelin  kumandasındaki hazır­
lıksız Fransız ordusu bir  türlü 
harekete geçem iyordu. Zaten 
geçse ne yapabilirdi?  Durumu 
hilen Hitler şüphesiz gerekli  
tedbirleri  almış,  bell i bir süre 
içinde bell i hedeflere v ara bile ­
cek k u v v e t le r le  doğuya y ü k le n ­
mişti.
16 e y lü ld e  Rus orduları Polon- 
vaya girince, Ribbentropp Mo- 
lotof Antlaşmasının,  iki rejim a- 
rasmda sanıldığ ından da daha 
derin i l işk i ler  k u rm ak  hedefini 
güttüğü düşünüldü. Rus ve  Al- 
. ı ı n ı ı ı  m ı  ı ı  ı ı ı ı  ı ı ı ı  ı ı ı  ı ı n m ı ı ı  ı ı  u m  m
Peyami Safa
man orduları,  1917 de Bolşevik- 
lerin Kaiser  de le ge le r iy le  iki 
m il le t  arasında harbe son veren  
anlaşm ayı im zaladık ları  B rest  - 
L i to v sk ’da buluştu lar .  S u b a y la r  
yeni sınır  başında e! sıkıştılar.  
Po lon ya  (geçic i o larak )  b ir  da­
ha ortadan kalkmış, tarih (geçi­
ci o la ra k )  b ir  daha te k e rrü r  et­
mişti.
Peyami Safa ve anılar
O sıralarda T ü r k  basınında 
sağ, sol ve  orta  akım ları  tem­
sil eden belir li  grup laşm alar  
yoktu.  H er gazetede zıt inanç­
lara bağlanm ış im zalara  rastlı- 
yabilird iniz .  A z  çok bütünü ile  
sistemli b ir  solcu politikaya  bağ­
lanan y a ln ız  Tan gazetesini ha­
t ır lıyorum . S e r te l le r ’in yöneti­
mindeki bu gazete  ne yapacağı­
nı şaşırmış, olayların  gelişmesi­
ni bekliyordu.
Rus - A lm an Yakınlaşmasının 
en fazla  etkilediği  yazarlardan 
biri, arkadaşım ız Peyami Safa 
oldu. Peyam i.  türlü  güçlüklerle  
çarpışarak kendi kendini yetiş­
tirmiş bir  adamdı. Ç ocuk yaşın­
da babasız  kalm ış  hastalıklar 
geçirmiş, pars «ıkıntısı -çekmiş, ' 
fakat bütün zorlu klara  rağmen 
hayat kavgasında yenilmemişti.  
Vücudu da, bünyesi de zayıftı  
ama savaş yeteneği güçlü idi. 
B abıâlide  f ıkra  vazarı ve roman 
cı olarak  kendine parlak bir 
isim yapmıştı.  Başka f ıkracı lar­
la kalem  çatışmalarına g irm ek­
ten hiç çekinmez, hattâ konu 
aram aktan  kurtulacağını ve şöh­
retinin daha da artabileceğini 
düşünerek, tart ışma kapılarını 
kendi e l iy le  zorlardı Kuşağının  
çoğu y azarları  gibi ta rtışm ala­
rında kırıcı idi. Herhangi bir 
konu, meselâ  bir çevir in in  yan­
lışları üzerinde birini tenkid 
edip de ondan karşılık  aldı mı. 
ne y a p a r  yapar,  tartışmayı kar­
şısındakinin  kişisel hayatına y ö ­
n eltm eye  bakardı.  Bu yüzden, 
edebî b ir  hava içinde başlıyan 
tartışmalar,  b ir  kaç gün içinde 
asıl konudan uzaklaşır ,  edepsiz­
ce bir  k ü fü rleşm eye  dönerdi, 
ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı  ı ı ı ı ı ı
Doğrusu bu yalnız P e y a m iy e  öz- ;  
gü bir taktik  değil,  Babıâlide ;  
hâlâ tam am iyle  önü a lınamıyan, ;  
kaynağı fikirsiz liğe bağlı,  i lk e l  ;  
bir gelenekti.  Ana avrat sövü- ğ 
şen f ıkracıların  bir akşam bir  ;  
rakı masasında barıştıkları,  kol ;  
kola bizim yokuşu tırmandıkla- j  
rı, hattâ her şeyi unutarak sü- \ 
tunlarında birbir lerini övdükle- Z 
ri olağan hallerdendi.  :
Peyam i,  kolay  roman yazdığı  ; 
için kolayca  da hayal  kurabil i-  ; 
yor, fakat polit ika alanında kafa  ; 
yorduğu zaman, hayalinde can- ; 
landırdığı kombinezonları ger- \ 
çek durumun tam ve şaşmaz b ir  : 
sentezi olarak  görmek eğilimin- : 
den kendini kurtaram ıyordu. : 
Saklam ağa  çalıştığı benlik  iddi- : 
asını, d u ygu lar ın ı  ve  içgüdüleri-  : 
ni hemen hiç yenemediğ i için ; 
sık sık açığa vururdu. B ir  gün: ;
— İki bin y ıl  sonra okunmıya- ; 
cağımı bilsem, derhal intihar Z 
ederim! :
demişti. Fransız  kültürüne hay- ; 
randı ve  Paris i görm eyi çok is- ; 
tiyordu. Eserlerinden ışık aldı- ;  
ğı yazarların  m ahalle ler inde do- Z 
laşacak, onların yediği,  içtiği :  
m eyhan elere  u ğrıyacak,  Paris  :  
havasını doyasıya kok l ıyacak tı .  :  
S okakta  rastlıyacağı ilk kadını z 
öpebileceğine dair bahse tutu- -  
şuyordu. Bir gün bö y le  bir  fır- ğ 
sat çıktı .  1936 yazında, M ontreux ;  
konferansından sonra beraberce Z 
Parise kadar uzandık. A v e a u e  ;  
de la Grande A rm ée ’nin aşağı- :  
ların da ucuz b ir  otele indik.  Da- :  
ha ikinci gün sıkılm aya başladı :  
ö n le n e m e z  bir  tstanbul özlemi :  
ile  içi k avru ldu ğu nu  söylüyor- E 
du. Bunca m asrafla  geldiğ i Fran- ğ 
sız başkentinden hemen ayrıl-  ğ 
ması tuhaf  olacaktı.  A vu n su n  z  
diye, bir  akşam onu Haciyan Z 
adında bir  Ermeninin iş lettiği E 
Rue de la Chanssée d’A n t in ’de- E 
ki bir  S ark  lokantasına götür- E 
düm. G örü lecek  şeydi Peyami-  E 
nin oradaki hali:  e l le r iy le  masa Z 
örtülerini okşuyor,  y ı l la rd ır  uza- 
ğında yaşadığı kutsal bir  yere  :  
kavuşmuşcasına seviniyordu. :  
V e r la in e ’in absent içtiği bis- E 
trotları aklına bile getirmiyor- E 
du. M idye pilâkisi,  beyaz  pey- E 
nir. A rn a v u t  ciğeri gibi m ezeler z  
ısmarladı,  rakı içti ve Ermeni Z 
garson lar iy le  bütün gece Türk- Z 
çe konuştu. Bu psişik kriz beni :  
, rahatsız ettiği ıç iç v,,*.çoJj istedi- S 
Sim halde o seyahatte  Peyami- î  
ye  fazla  arkadaşlık  edememiş- E
tim. E
O sıralarda Peyam i Safa  son :  
derece i lkel  bir liberalizm e bağ- E 
lı idi. İnsanlar arasında eşitsiz- E 
liğin bir doğa kanunu olduğunu z  
söylüyor, toplum içinde herkesin = 
kendi gücüne, kendi yetenekleri- E 
ne dayanarak kendi hayatını z  
yapması gerektiğine inanıyor, bu Z  
nu değiştirmek istemenin tabiat E 
düzenine aykırı kaçacağı,  bundan E 
ötürü de bu uğurda harcanacak Z 
gayretlerin sonunda mutlaka ba- Z 
şansız lığa uğrıyacağı düşüncesi- E 
ni savunuyordu. Her türlü eşit- Z 
sizlikleri giderme isteğinin tarih z  
boyunca insanlar arasında git- = 
tikçe güçlenen bir eğilim olduğu E 
nu göremiyor ve bu eğilimi - t ı p -  E 
kı bir doğa kanunu gibi—  sosyo- Z  
lojik bir gerçek olarak kabul et- :  
miyordu. Paris seyahatinden dö E 
nünce Peyami, o güne kadar bağ- z  
landığı nazariye üzerinde küçük Z  
(A rk as ı  var)  Z 
1111111111111111111111111111111 ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı '
i.'»I MUI  I I m i m  m  i i  i i i i i i i i i i i i i i i i i i i v u a i
Gazeteler I 
çatm akta
= bir rötuş yaptı: İnsanlar arasın- 
;  da ki eşitsizliğin sonucu olarak 
E milletler arasındaki eşitsizlik de 
E bir doğa kanunu idi. G üçlü  mil 
r  letler, zayii  milletleri ezebilirler, 
E ya da kendi çıkarlarına göre  yö- 
E netebilirlerdi. Milli amaçlar ug- 
» runa fertler arasındaki ekono- 
E mik çatışma başıboş bırakıla- 
E rrıazdı. Fakat aym amaçlar uğru- 
z  na güçlü milletler, güçlerine da- 
E yanarak kendilerine pekâlâ  birer 
E hayat sahası açabilirlerdi. Bu, 
Z onların hakkı idi. 
r  Böylece, liberalizm kıyılarından 
E uzaklaşan Peyami kaptan, gemi- 
E nasyonal sosyalizm limanına 
z  yanaştırıyordu.
Taha Toros Arşivi


Peyami Safa'ya ait anılar

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/168193/3/001516240006.pdf

Peyami Safa'ya ait anılar

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository