Taha Toros Arşivi, Dosya No: 26-Peyami-İlhami Saf

İleri, Selim

Istanbul Sehir University Repository

TT. Çı(cJ%(c
a
BİR MUHAFAZAKÂRIN KİTAP 
SEVGİSİ
Selim İLERİ
EYAMİ Safa kenefi kendini yetiştirmek zorunda kaldığı, 
işkence kertesinde ağır koşullara göğüs gerdiği ilk genç- 
__ J lik yıllarında ancak kitaplar aracılığıyla hayata hazırla­
nabildiğim söyler. Son romanı “Biz insanlar", bir bakıma özya- 
şam öyküsel bir roman sayılabilir ve romanın genç kahramanı, 
imparatorluğun sonunu hızlandıran korkunç savaşlar süresin­
ce yalnızca ve yalnızca kitap okuyarak yarına umut besler. Pe- 
yami Safa on beş yaşındayken okuduğu bir eserde, bir İngiliz 
metropolidinin nice zamanlar önce söylediği kimi sözleri var­
lık nedeni için kılavuz kabul ettiğini de dile getirmiştir:
“işte değneksiz, acı söz söylemeden, öfkelenmeden, hediye 
ve para istemeden bize bilgi veren hocalar... Kitaplara yakla­
şırsanız, uyumadıklarını görürsünüz. Sual sorarsınız, sizden bir 
şey gizlemezler. Eğer bir şey bilmezseniz, sizinle alay etmez­
ler.”
Oysa “Biz lnsanlar”ın eğitmenler, öğretmenler kadrosu, ya­
ni kitap dışındaki yetiştiriciler günlük küçük çıkarlarına bağlı 
kalmaya mahkûm, handiyse zavallı, çaresiz kişilerdir. Romanın 
kahramanı onların adi hesaplarla sürdürdükleri yaşamlarından 
tiksinti duyar... Çalkantılar Peyami Safa’yı bir uçtan öte uca at­
mıştır Dokuzuncu Hariciye Koğuşu’nu yazdığı sıralar Nâzım 
Hikmet hayranıdır. Bu romandan yirmi bir yıl sonra yazdığı “Yai- 
nızız”da toplumculuktan bütün bütüne yalıtılmış bir ütopyayı 
savunur. Metaryalizmin içinde kendi varlığına karşılık bulama­
dıkça, o ara dönemde, psiko-sosyolojik araştırmalara girmiş; 
zaman zaman da hayli tutucu bir tavrın adamı olmuştur. Bunun­
la birlikte kitaba olan bağlılığını daima korumayı yeğlediğini 
saptıyoruz bugün.
Bugün şaşırarak saptadığımız bir başka durum da, Peyami 
Safa’nın “Kaldırımda Kitap” başlıklı makalesini izlersek, 1935 
yılında toplumumuzun kitapla ilişkisinin günûmüzünküyle tı­
patıp benzerlik gösteriyor olmasıdır. Maddeci görüşten evren 
ve varlık muammasına yol alan o günlerin Peyami Safa'sı kal­
dırımlara düşmüş kitap karşısında bütün bir ulusa sesleniyor;
“İlmine, edebiyatına tabanlarıyla bir sırada yer veren ve ka­
fasının gıdasını ayak altında süründüren bir mem lekette kita­
bın, bakkal dükkânlarında hiç olmazsa bir-iki metre yüksekliğe 
asılan süpürge kadar da haysiyeti kalmamış demektir."
Yazar, Türkiye'de hiçbir malın kitap kadar sövgüye uğrama­
dığı kanısındadır. Birbirinden değerli, kimisi eski harf, kimisi 
elyazması eserler, o günün sokak sergilerinde yere atılmış, alıcı 
beklemektedir. Üstelik bu kitapların ederi, bir bardak Hamidi- 
ye suyu pahasına eşittir. Dahası, kitap, çoğu zaman o ederi bi­
le kendine biçemez; sokaklarda savrula savrula, yıprana yıprana 
yok olup gider. Peyami Safa neredeyse slogancı bir tutumla 
haykırır:
“Vatandaş! Bu faciada bir düşman istilası kadar korkunç bir 
tehlike gizlidir. Vatandaş! Kitabı yerde sürünen bir milletin bü­
tün kalkınma hamlalerinl büyük felaketler kırar. Vatandaş! iyi, 
kötü, kıymetli, kıymetsiz, telif, tercüme, ne olursa olsun, bu ki­
taplardan payına düşeni al, yorganını sat, fakat al, onları yer­
den kaldır.”
Garip bir toplumda yaşadığımızdan olacak, eski muhafaza­
kârlar bugünün görüşleriyle ilerici konumda yer alabiliyorlar. 
Ya da geçen zaman toplumumuzun kültür değerlerini öylesine 
tahrip etmiş bulunuyor ki, muhafazakâr Peyami Safa’nın yok­
luğu bizim için gerçekten bir kayıp yerine geçiyor.
“Kaldırımda Kitap” makalesi üzerine düşünürken, yurttaşın 
da kitaba sahip çıkmadığını fark ediyoruz. Sorunun kökeni bes­
belli çok eski tarihlerde aranmalı. Okuma sanatına yürekten 
inanmış kitap okuru, bir kamuoyu oluşturabilseydi, bu mucize 
doğabilseydi, kitap şu yada bu nedenle hükümet politikalarının 
•utsagı olmayacak, yasaların dar kalıplarını kırmak için ikide 
irde mücadele vermeyecek, özgür ve bağımsız yaşamını ku- 
bilecekti. Ne yazık ki okur hep azınlık kaldı. Talihsiz, yapa- 
n-z bir azınlık.
Taha Toros Arşivi


Bir muhafazakarın kitap sevgisi

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/168106/2/001516286006.pdf

Bir muhafazakarın kitap sevgisi

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository