Taha Toros Arşivi, Dosya No: 8-Hilmi Ziya Ülke

Ülken, Hilmi Ziya

Istanbul Sehir University Repository

Üçüncü Dünya Sosyoloji Kongresi
AĞUSTOS 21 de başlayan ü -  çüncü Dünya Sosyoloji Kon­
gresinin son günündeyiz. Amster- 
dam’m Tropik müzesinde toplanan 
bu kongre şimdiye kadar geçen 
kongrelerin en büyüğü: 550 kişi iî- 
tirâk ediyor. 50 den fazla memle - 
ketin Sosyoloji Cemiyeti. Enstitü­
leri ve ilim merkezleri katılıyor. 
Milletlerarası Sosyoloji Cemiyeti­
nin (1949 da kurulmuştur) bu 
üçüncü teşebbüsü gittikçe büyü - 
yen bir çığ halini aldı, 1950 de 
Zuricb'de ilk defa toplandığımız 
zaman 100'ü ancak buluyorduk. 
1953 de 30de- yaklaştık. Bu sefer 
dünyanın dört tarafından bütün 
milletler kongrede görülüyor, Ho- 
landanın altmış milyonluk müs - 
temlekesini idare ettiği zamandan 
kalma bu zengin Entoloji müzesin­
de siyah, sarı, beyaz derili sosyo- 
loğlarm toplanması çok garip olu­
yor, cemiyetin, idare heyetine, ve 
Batı Afrikadaki »Altın sahili» 
Cumhuriyetinin sosyoloji profesö­
rü - yüzünden hiç eksilmiyen ge­
niş gülümsemesiyle - göze çarpı - 
yor. Bu eskiden alıştığımız zenci 
bacıların neslinden gelen profe - 
sör kürsüye çıkınca renk mesele­
sinin üstünde bir insan kafası me­
selesi olduğunu insana ciddiyetle 
hatırlatıyor: İşinin ehli bir adam! 
Japonlar. Hintliler, Çinliler, İran- 
lılar. PakİBtanlılar, AvustralyalI­
lar, Güney Amerikalılar. Avrupa 
ve Akdenizin bütün milletleri var: 
Yalnız Araplar yok. Halbuki bu 
cemiyet 1949 da kurulduğu zaman 
19 kurucu arasında blı- de Mısırlı 
vardı; ve ilk seçimde hemen ida­
re heyetine getirilmesi unutulma­
mıştı. O zamandanberi bir daha 
adı geçmedi: Arap dünyasının ilim 
hayatından, yerini kimse tutma - 
dı. Başka vesilelerle karşılaştığı­
mız ve ilim asaletinden asliı ayrıl­
mayan genç bir ilim adamı. Al - 
Saaty’nin adım bu listede gördü­
ğüm halde, gözüm arıyor ve bir 
türlü bulamıyorum.
Kongrenin enteresan tarafların­
dan biri de ilk defa Milletlerarası 
bir sosyoloji kongresinde 6 kişilik 
bir Türk heyetinin bulunmasıdır. 
Her zaman bölüm münakaşaların­
da, kulis konuşmalarında bütün 
milletler gruplaştıkları, blribirleıi 
ni destekledikleri, biriblrinin yar­
dımına koştukları halde Türkiye 
adma tek. kişi yalnız kalırdı, fik 
defa Türkler fransızca, İngilizce 
ve almanca konuşarak bütün mil­
letlerle temas imkânını buluyor­
lar. İstanbul İktisat Fakültesinden 
profesör Fmdıkoğlu, Edebiyat Fa - 
kültesinden profesör Mümtaz Tur­
han, N. Ş. Kösemihal, doçent, Ne- 
zahat Tanç, Ankara Üniversitesin­
den profesör Bedi Ziya Egemen ve 
yanlarınds yalnız müşahit olan 
arkadaşları hakiki bir grup teşkil 
ediyor. Çok şükür ki, Avrupa şe­
hirlerinde sık sık olduğu gibi 
Türkler kendi aralarında türkça 
konuşmaya dalarak kongıenirt fa - 
aliyetinden uzaklaşmıyorlar. İçti - 
malara muntaar.man devam edi - 
yortar; seksiyonlarda söz alıyor - 
lar, münakaşalara giriyorlar ta - 
nışma muhitleri genişliyor. Osman 
lı devrinin mirası olan garbi ya­
dırgamanın krizinden artık kur­
tulmuş görünüyorlar buza man 
için bu, en büyük kazançtır, ilim 
sahasında neyimiz eksik? Denildiği 
zaman verilecek cevap çoktur. Fa­
kat ilk bakışta göze çarpan ve bir 
çûk milletlere kıyas edince aşılma­
sı hiç de güç olmayan mühim,bir 
eksiğimiz bu eski mirasın neticesi 
olan Milletlerarası sıkılganlığımız - 
dır. Şüphesiz bunun tam zıddı yır­
tıktır ki, aslâ temenni veya 
tavsiye edilemez, o da hiç değilse 
sıkılganlık kadar, hattâ ondalı 
fazla zararlıdır. Fakat neden tam 
ortada duramamalı? Cesur olmak, 
kendine güvenmek, medenî dün- • 
yanın fikir hayatında söz sahibi ol
Yazan:
Hilmi Ziya Ülken
him şartlarından biridir. Vakıa 
bunun için her şeyden önce «söy­
lenecek bir sözü olmak» lâzımg- 
lir. Yalnız konuşabilmek neye ya­
rar? Ancak mesele onunla bitmi­
yor; Söylenecek sözü olmadan ko­
nuşanların boşluğu kadar, söylen­
meğe değer şeyleri aslâ söyllyemi- 
yenlerin zavallılığına da acıma - 
mak kabil değil. Bu sıkılganlık 
çenberlni kırmak bir günde ola - 
maz; çünkü onu doğuran karışık 
ve tarihi sebepler var. Fakat er- 
geç kırmak lâzım. Garplılar ken­
di aralarında kolay anlaşıyorlar ve 
buna «Milletlerarası» diyorlar. 
Halbuki dilleri aynı kökten geli­
yor. biribirlerlni kolayca öğreni - 
yorlar. Hudutları bizim vilâyetle­
rimiz kadar biribirine yakın, bu 
müşterek sofranın etrafında (harp­
ler hariç» asırlardanberi oturmak­
tadır. Bizim Osmanlı çağında ay­
rı bir dünyamız vardı, kendi ken­
dimize yetiyorduk. Berlin Kon­
gresine. Viyana kongresine İlk mu 
rahhaslanmız gittiği zamanki hâ­
il bir düşününce İşin güçlüğü gö­
rülebilir. İhtisas çoğaldıkça, bilgi 
derinleştikçe söylenecek söz artar: 
ilmi cesaret artar. Başka bir dİ) 
ailesinden, başka bir medeniyet 
kökünden gelmemize rağmen bu 
maniayı aşmamız pek güç değil - 
dir. Daha şimdiden Türklerin mü­
nakaşada uzak doğudan: meselâ 
Japonlardan çok daha giı*gin ol­
duklarını söyliyebiliriz. Japonla­
rın 90 milyon nüfusları 25 Üniver 
siteleri, yüzlerce sosyoloğları var 
mış, fakat murahhaslarının ağız - 
larını bıçak açmıyordu, herhalde 
bu. ilmin eksikliğinden değil, garp 
dünyasına mânevi mesafenin u - 
zaklığmdan ileri gelse gerek.
Kongre ilk gününden yarın öğ­
leye kadar fasılasız yönetim kuru­
lu ve conseil toplantılarıyla do - 
lu. Sabah ve akşam (9,5 dan 5,5 a 
kadar süren) ilmi çalışmalardan 
geri kalan öğle ve gece gibi zaman­
ları bu İdari toplantılar dolduru­
yor, bu işlere katılmak zorunda 
olanların yükü hayli ağır. Bu bir 
tatil devresi ve.va Avrupa seya­
hati değil, en yüklü bir öğretim 
yılından daha yüklü bir .çalışma 
halini alıyor; zarar yok; İnsan bir 
şeyi yapacağına inanınca, hakika­
ten o şeyin yarısı yapılmış de - 
mektlr. Milletlerarası Sosyoloji 
Cemiyetinin hususiyeti kongreleri­
nin önceden plânlaştırılmış ve bel­
li bir mevzu etrafında toplanılmış 
olmasıdır. Gelenler istedikleri her­
hangi bir mevzuda rapor gönder- 
remezler. 1953 ün mevzuu «İçti­
maî gerginlik ve sınıflar mesele­
si» idi. Bu kongrenin mevzuu 
♦Yirminci Asırda İçtimaî Değiş - 
meler» dir. Bu 8na mevzuu «Yir­
minci Aşırda İçtimai Araştırmalar 
ve Öğretim» konusu tâkip ediyor. 
Sosyologlar, aralarındaki metod, 
prensip, hattâ ideoloji farkın» rsğ- 
men synı konu etrafında çalıştık­
ları için müşterek bir münakaşa 
2emini buluyorlar. Herkes aynı ze 
mine başka bir taraftan giriyor. 
Psikolojide olduğu gibi sosyoloji - 
de de henüz metod birliği temin 
edilmediği için matematik veya 
fizik ilimlerin kongrelerinde ol­
duğu gibi tapı bir concert arama­
ya imkân yoktur. Fakat ben bu 
tarzın aleyhindeyim. Mevzuu seç­
mede herkesi tamamen serbest bı­
rakmak ne kadar anarşik ve dağı­
tıcı ise, bu da o kadar fazla bas­
kılıdır, Esasen görüş tarzları ayrı 
kaldıkça bu baskının faydası da 
yoktur. Mühim olan her şeyden 
önce metod ve prensip meseleleri­
ni ortaya atmak, başka tâbirle sos­
yolojiyi felsefi gözle tenkidden ge­
çirmektir. TeCrübî araştırmalara 
- sırf malzemeci oldukları için -
le hükümler çıkarmaya kalkma - 
malıdır, ö te  yandan metod ve 
prensipler üzerinde daima ısrarla 
durmalıdır. Umarım ki. gelecek 
kongreler bu sağlam zemine da­
ha çok yaklaşırlar. Gelecek kon t 
grenin (1959 da) mevzuu şimdi - 
den az çok belli oldu: Endüstri 
sosyolojisi, köy ve şehir sosyolo­
jisi ile münasebeti, fakat bu ya­
rı ampirik çalışmaların yanı kıra 
nazariyeler ve metodların sağlam 
bir tenkid ve münakaşasına gir­
mek şar tiyi*!
Taha Toras Arşivi
4 0 4 4 6 0 1 0


Üçüncü dünya sosyoloji kongresi

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository