Taha Toros Arşivi, Dosya No: 6-Orhan Kemal-Abdülkadir Kemali Öğütçü. Not: Gazetenin "Eleştiri Günlüğü" köşesinde yayımlanmıştır

Fethi Naci

Istanbul Sehir University Repository

Jo  > v *• — ‘ v
Z - 5 . L . Y  / ¿ A ^ - • /^<rc
Orhan Kemal'i 
hatırlamak
Orhan Kemal Müzesi, 12 Ekim 2001’de 
Cihangir’de açıldı.
Müzeye girince Orhan Kemal’in 30 Mart 
1970’te yazdıklarını okuyoruz: “Eşe dosta 
selam. İnandığım doğruların adamı oldum, 
böyle yaşadım, karınca kararınca bu doğru­
ların savaşım daha çok sanatımda yapmaya 
çalıştım, kursağıma hakkım olmayan bir tek 
kuruş dahi girmemiştir.”
Orhan Kemal’in yukardaki satırları Or­
han Kemal’i tanıtmaya yetiyor.
Orhan Kemal’in oğulları “hayırlı evi at” m 
ne demek olduğunu dosta düşmana göster­
diler.
•kirk
Orhan Kemal’le ilgili anılarımdan sadece 
birini yazacağım.
Deniz, ortaokuldaydı. Bir gün Memet Fu­
at’m de yayınevini, Lütfi Erişçi’nin kitabe- 
vini görmek istediğini söyledi. Önce Memet 
Fuat’m yayınevine gittik. Sonra Lütfi Eriş­
çi’nin kitabevine. Lütfi, çocuklarla konuş­
maktan hoşlanan biriydi; Denizle sohbete 
başladı. Bir süre sonra Orhan Kemal geldi. 
Deniz, bir süredir hep Orhan Kemal’in ki­
taplarını okuyordu. Orhan, “Neler okuyor­
sun?” diye sorunca o günlerde okuduğu ki­
tapları söyledi: kitapların çoğu, Orhan'ın ki­
taplarıydı. Orhan'ın ne kadar keyiflendiğini 
söylemeye gerek yok. Bir ara ortalıktan kay­
boldu, sonra elinde bir kitapla çıkageldi: De- 
niz’e bir kitabını getirmişti. Deniz, sevinçten 
uçuyordu. Orhan, “Büyüyünce sen de baban 
gibi beni eleştirme” diyerek şakalaştı. Yaşar 
Kemal, olup biteni duyunca yazdığı her ro­
manı Deniz’e imzalamaya başladı... Bende- 
ki bütün Orhan Kemalleri alıp götürmüştü
Deniz, o kitaplar ne oldu, bilmiyorum.***
Orhan Kemal eskiden olduğu gibi çok mu 
satıyor, bilmiyorum, ama Türk romanında 
unutulmaz bir yeri olduğunu söyleyebilirim. 
Emekçi halkı en iyi tanıyanlardan (Çünkü 
onlarla birlikte yaşamıştı.) biridir Orhan Ke­
mal, Bereketli Topraklar Üzerinde (1954) 
adlı unutulmaz romanında bir ayağı köyde, 
bir ayağı şehirde, köylü-işçileri anlatır; Or­
han Kemal, onları anlatabilmek için, onların 
çalışabilecekleri işleri seçmiştir; bu işler, bir 
eğitim, bir çıraklık gerektirmeyen işlerdir. 
Çünkü bir sanayi ülkesi olmak, henüz bir 
uzak hayaldir. Köyün besleyemediği, topra­
ğın şehre, yani işe ve ekmeğe ittiği köylüler, 
en ağır iş şartlarında çalışmaya, verilecek her­
hangi ücreti kabul etmeye, ahırlarda yatma­
ya razıdırlar: Yeter ki iş bulsunlar!
Bereketli Topraklar Üzerinde’de, Orhan 
Kemal, çok önemli bir toplumsal gerçeği 
gözler önüne serer: Romanda anlatılan köy- 
lü-işçiler henüz sömürü bilincinden çok 
uzaktırlar. Bütün özlemleri “bir tahta araba, 
pazarda sebze, meyve” alıp satmaktır. Ya da 
“Hafız Ali’nin dükkânı gibi bir dükkân...” 
Bunları çok iyi bilen Orhan Kemal, toplum­
sal gerçekliğe, biraz da onların görebildiği, 
anlayabildiği ölçüde yaklaşmaktadır.
Orhan Kemal, insanlara hep umutla, hep 
iyimserlikle bakar. Türk romanında bir “Or­
han Kemal bakışı” vardır: O, her insanda, 
her şeye rağmen aydınlık bir yan, temiz, İn­
sanî bir yan bulunabileceğine inanır. Bunu 
eserlerinde gösterirken, anlattığı toplumsal, 
ekonomik koşullara kimi zaman boşverdiği 
______________________________ 1____
A Y I  6 1 0
bile olur. Oysa Bereketli Topraklar Üzerin­
de’de, severek, kahrolarak baktığı belli olan 
insanları, hoşgörüyle ama olduğu gibi göste­
rir. Onların birbirlerine güvensizliklerini, ya­
lancılıklarım, birbirlerini gammazlamalarım, 
gösterişçiliklerini, palavra atışlarını, ilkel ego­
izmlerini bütün çıplaklığıyla gösterir. Kürt 
Zeynel’in söylediği “Onların sekseninden bir 
mezelik yürek çıkmaz” sözü bu gerçekçi ba­
kışın bir özeti gibidir. Ama o insanlar, içinde 
yaşadıkları koşullarda başka türlü de davra­
namazlardı. Orhan Kemal, bunu büyük bir 
ustalıkla gösterir. Tiksinerek, öfkeyle bak­
maz onlara, anlayarak bakar. Neden ortada­
dır: İflahsızm Yusuf, “Hepimizin de bir ek­
mek derdi mesela. Öyle değil mi?” deyince 
arkadaşı Köse Haşan, “Ne diyorsun Yusuf? 
Gözü çıksın. Yurdumuzu, yuvamızı ne diye 
teptik?” der.
“Bir ekmek derdi”: Bereketli Topraklar
Üzerinde, bunun romanıdır.***
Orhan Kemal’in Eskici ve Oğulları (1962) 
adlı romanı, zanaatkârlığın yok olup bitişini 
an l a t ıyo r .
Ü z e r i n d e  
pek durul­
mayan bir 
k o n u d u r ,  
bu.
R o m a n ,
Topal’m da­
madının şu 
ilginç sözle­
riyle bitiyor:
“F a b r i k a ­
dan geliyo­
rum, ben 
de, Zeynep 
de yarın işe 
baş l ayaca ­
ğız.” '
O r h a n  
K e m a l ’ in 
bildirisi açık 
ve kesin: Za­
naatkâr l ık  
ö lmüş tü r ;  
geçim kapısı 
artık fabri­
kadır.
Eskici ve 
Oğul lar ı ,  
konusu ba­
kımından il­
ginç bir ro­
man. Ro­
manlarımız­
da “küçük 
b u r j u v a ” 
denince hep 
aydın kesimi 
ele alınır; 
küçük de ol­
sa bir mal 
sahibi olan, 
ücret için 
çalışmayan, 
kendi üre­
tim alederi- 
ne sahip 
olan küçük 
burjuvalar- Orhan Kemal. Edebiyatımızın unutulmazları arasında.
dan, esnaftan, zanaatkârdan, küçük tarım 
üreticilerinden pek söz edilmez.
Orhan Kemal’in konusunu bilinçli olarak 
seçtiği, zanaatkârlığın çıkmazını, zanaatkâr­
lığın kaçınılmaz sonunun fabrika işçiliği ol­
duğunu anlatmak istediği pek açık. Bunu ya­
parken elinden geldiğince şematizme düş­
memeye çalışıyor; yalandan tanıdığı küçük 
insanları, onların zayıf, güçsüz yanlarını da, 
ivi yanlarım da ayrıntılarıyla anlatmaya çalı­
şıyor; mahalle kadınlarını, onların dedikodu 
merakını, bu küçük insanların değer yargı­
larını, geçim zorlukları karşısmda ister iste­
mez bu değer yargılarım bir yana bırakmak 
zorunda kalmalarını gösteriyor.
•k-kk
Edebiyatımızda işçilerden söz açan bir ya­
zarın yetişmesi de rasdantıların sonucudur. 
Fabrikalarda çalışmamış olsaydı Orhan Ke­
mal işçilerden söz açan hikâyelerini, roman­
larını yazabilir miydi?
Orhan Kemal, işçileri, romanlarından çok, 
Grev gibi, Uyku gibi hikâyelerinde başarıy­
la anlatmıştır. Ne var ki Orhan Kemal’in an­
lattığı işçiler, Türkiye’de sanayileşme süreci­
nin başlangıç yıllarının işçileriydi. Bunun için 
Orhan Kemal’de daha iyi bir dünya için uğ­
raş veren işçiden çok ezilen, sömürülen işçi 
vardır. Bunun için Orhan Kemal Murtaza gi­
bi bir başyapıtı yazabilir ama aynı güçle dev­
rimci bir işçiyi yazamaz; Orhan Kemal’in ya­
şadığı dönemin koşullarını düşünerek bu 
durumu olağan saymak gerek.
Orhan Kemal’in Teber Çelik’in Karısı ad­
lı bir hikâyesi vardır, 1940’larda Gün dergi­
sinde yayımlanmıştı, sonradan kitaplarına 
girdi mi, girmedi mi anımsamıyorum, çün­
kü o hikâyeyi yeniden okumak istediğim za­
man Orhan'ın kitapları yoktu artık kitaplı­
ğımda. Orhan Kemal’in en sevdiğim hikâye­
lerinden biridir Teber Çelik’in Karısı: Ka­
dın, bir başka­
sıyla yatarken, 
“Kocam ola­
cak o herif be­
ni orospularla 
aldatıyor, pa­
rasını orospu­
lara yediri­
yor!” diye öf­
keleniyordu!
Orhan Ke­
mal’in Uyku 
adlı hikâyesi 
de unutulmaz 
hikâyelerin- 
dendir. (Naci, 
Uyku nun fil­
mini çekmişti. 
Başardı bir 
filmdi.)
Orhan Ke­
mal’in roman­
larını oku­
muşsunuzdur, 
ama hikâyele­
rinin pek sözü 
edilmez. Oysa 
nefis hikâyele­
ri vardır Or­
han'ın. Birkaç 
yd önce Yaşar 
Kemal’le bir­
likte “Orhan 
K e m a l ’ den 
Seçme Hikâ­
yeler” başlıklı 
bir kitap ha­
zırlamaya ka­
rar vermiştik, 
ama Yaşar Ke­
mal romanını 
bir türlü biti­
remiyor, ben 
de tek başına 
bu işe giriş­
mek istemiyo­
rum. ■
S A Y F A
Taha Toros Arşivi


Orhan Kemal'i hatırlamak

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/173657/3/001516100006.pdf

Orhan Kemal'i hatırlamak

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository