Taha Toros Arşivi, Dosya No: 26-Hıfzı Veldet Velidedeoğlu.



Not: Gazetenin "Olaylar ve Görüşler" köşesinde yayımlanmıştır

Velidedeoğlu, Hıfzı Veldet

Istanbul Sehir University Repository

CUMHURÎYET/2 olaylar ve görüşler
Okumak ve Sonrası
HIFZI VELDET VELİDEDEOĞLU
Bana göre dördüncü kuşakta olan Aslı ile Zey­
nep bu yıl okula başladılar. Okumayı öğreniyor­
lar; doğal olarak yazmayı da: “ ALİ AT AL” 
Bunlar benim ikiz torun çocuklarım. Okula ilk 
gittikleri gün ben bulunamadım, önce ağlamış, son­
ra alışmışlar. İkizlerin (şimdi yüksek mühendis 
olan) dedesini okula bıraktığım gün bahçede o da 
dudaklarını büzdü; ağlamak üzere iken, o yıl oku­
la başlayan küçük bir kız yanımıza yanaştı, oğlu­
mun elinden tutarak: “ Kardeşim, sende mi yeni 
başlıyorsun” deyip çekti arkadaşlarının yanma gö­
türdü ve böylece işimi kolaylaştırdı.
ikizlerin (şimdi mühendis olan) babasının oku­
la başladığı gün ben de bulundum. Hiç yadırgama­
dı.
Bana gelince; beş yaşımda iken, yani yaklaşık 80 
yıl önce, İstanbul’da Şehremini’nde boynuma ası­
lı sırmalı çanta ile mahalle mektebine başladığım­
da bu olayı pek yadırgamıştım ama çok iyi anım­
sıyorum, ağlamadım. Her gün “ Bevvab” denilen 
bir kişi omuzunda uzun sırıkla gelir, her evden ço­
cukları alırken sefertası denilen saplı kaplar için­
de yemeklerimizi de omuzundaki sırığın her iki ya­
nına geçirir ve bizleri okula götürürdü. Orada Arap 
harfleriyle okuyup yazmayı öğrenirdik. Bir yıl son- 
. ra, 1910’da, Çorum’a gittiğimizde, altı yaşımda, 
evimizin karşısındaki “ Edep Mektebi iptidaisi” 
adını taşıyan ilkokula yazdırdılar beni. Oradan al­
dığım diplomayı hâlâ saklarım.
Oğlumu ve torunumu okula yazdırırken bu eski 
olayları hiç düşünmemiştim. Oğlumun gittiği okul 
Fatih’te, torunumun başladığı okul ise Erenköy’­
de, eski ahşap köşklerden çevirme birer binada idi. 
Torunumun okula başladığı yıl Küçükyalı’da bir 
sinema yangını, can kaybına neden olmuştu. Kork­
tum: Bu ahşap binada bir yangın çıksa yavrucak­
ların durumu ne olurdu! Müdürden aldığım “veli” 
listesinden öteki çocukların babalarını buldum ve 
bu ahşap köşkün geniş bahçesine kargir bir okul 
binası yaptırmak için dernek kurulmasını sağladım.
Bir yıl içinde çokça para topladık ve Orman Ba­
kanlığımdan kereste sağladık. Tam o sıralarda 27 
Mayıs 1960 Devrimi oldu. İstanbul Valiliği’ne Or­
general Refik Tulga atandı. Bizim derneğin yöne­
tim kurulundan iki arkadaşla birlikte kendisini zi­
yaret ederek okulun durumunu anlattık. Elimizdeki 
parayı ve öteki yapı araç ve gereçlerini İstanbul Mil­
li Eğitim Müdürlüğü’ne devretmek koşuluyla yenr 
okulun bir an önce yaptırılmasını rica ettik. Rah­
metli Tulga Paşa dileğimizi anlayışla karşıladı. Milli 
Eğitim Müdürlüğü’nün standart planına göre köş­
kün bahçesine modem bir okul binası yapıldı. Sa­
nırım Kadıköy’ün, hatta bütün İstanbul’un en ge­
niş bahçeli ilkokulu budur. Torunum ilkokulu ora­
da bitirdi. Şimdi onun ikiz kızları da aym okulda 
öğrenim görüyorlar.
*  ★  ★
Geriye bakarak olayları düşündüğümde çok tu­
haf duygulara kapılıyorum. Birinci kuşak, yani 
“ben”im okula başladığımdan bu yana 80 yıla ya­
kın bir zaman geçti. Osmanh dönemindeydik. Li­
senin onuncu sınıfına kadar hep Osmanh dönemin­
de eğitim gördüm. On, on bir ve on ikinci sınıfları 
Milli Mücadele Anadolu’sunda Türkiye Büyük Mil­
let Meclisi’nin egemen olduğu dönemde okudum; 
yükseköğrenimimi ise Cumhuriyet döneminde yap­
tım.
“ Dönem” deyip de geçmemeli; bunlar kesin çiz­
gilerle birbirinden ayrılan tarihsel zaman parçala­
rıdır.
1934’te büyük oğlumu ilkokula yazdırdığımda 
Cumhuriyet’in en coşkulu dönemlerini yaşıyorduk. 
Onuncu yılın coşkusu ve marşları henüz ateşini yi- 
tirmemişti. Halkevleri ve halk odaları gittikçe ço­
ğalıyordu. Demek benim ilkokula başladığım 1910 
yılından tam yirmi dört yıl sonra, 1934’te büyük 
oğlum; ondan yirmi beş yıl sonra, 1959’da büyük 
torunum ve şimdi ondan yirmi dokuz yıl sonra da 
ikiz torun çocuklarım ilkokula yazılmışız.
Az önce benim öğrenimimin geçtiği dönemlerin
kesin tarihsel çizgilerle ayrıldığını belirtmiştim. 
Böylece ben siyasal sosyal, kültürel ve ekonomik 
birçok değişimin içinde ve değişik ortamda öğre­
nim gördüm. Oğlum az çok oturmuş bir dönemde 
yükseköğrenimini bitirdi. Torunumun yüksek öğ­
renimi ise anarşik olaylar içinde geçti. Düşünüyo­
rum, bu ikiz torun çocuklarım bütün öğrenimleri 
boyunca ve daha sonra acaba ne tür tarihsel olay­
larla karşılaşacaklar! Şimdi arkadaşlarıyla birlik­
te sınıfça okuyup yazmayı öğreniyorlar. Ama o sı­
nıftan bir tek yazar çıkacak mı acaba!...
Ben yükseköğrenimimi yaparken ülkede tam an­
lamıyla laiklik ilkesi egemendi. Oğlum-da aynı or­
tamda öğrenim gördü. Torunum öğrenimini laik­
liğin şurasından burasından kemirildiği bir dönem­
de yaptı. Şimdi onun çocukları, tıpkı 80 yıl önceki 
“ Ben” gibi, ilkokuldan başlayarak dinsel öğrenim 
görüp bütün ortaokul ve liseyi böyle bitirecekler. 
Çünkü artık ülkede 12 Eylül 1980 darbesinden son­
ra laiklik ilkesi temelinden sarsıldı, yalnızca ana­
yasanın satırları arasında kaldı. Toplumumuz bu­
nun korkunç sonuçlarım ileride yaşayacaktır. Doğ­
rusunu isterseniz torun çocuklarıma acıyorum.
★ ★ ★
Yukarıda sözünü ettiğim 80 yıl içinde yalnız 
Türkiye’de değl, yeryüzünde de büyük değişiklik­
ler oldu. Dünya savaşları sonunda eski imparator­
luklar yıkıldı, yenileri kuruldu. Tutsak halklar ba­
ğımsız birer devlet görünümü kazandılar. Ortao­
kulda coğrafya dersimizde Afrika’yı öğrenirken öğ­
retmenimiz bu anakarayı, Fransız Kongosu, Alman 
Kongosu, Belçika Kongosu, Kap Müstemlekesi, 
Portekiz Müstemlekesi vb. gibi birkaç kalemde top­
lardı. Kolaydı öğrenmesi. Günümüzde Afrika’nın 
siyasal coğrafyasını öğrenmek bir sorun. Kimile­
rinin söylenmesi bile güç adları olan birçok devlet 
var orada. Ayrıntılara girmeden söyleyeyim ki Gü­
ney Asya’da da durum öyle. Orada da eskiden sö­
mürge olan ülkeler ayrı ayrı devlet oldular.
Nüfusun artması da başka bir sorun. Bizim or­
taokulda “ Cemahir-i müttefika-i Amerika” olarak 
'bellediğimiz ABD’nin nüfusu 84 milyon idi. Şim­
di neredeyse 300 milyon olacak. Rusya’da da du­
rum öyle: 110 milyon olarak okuduğumuz bu ül­
kenin nüfusu 300 milyona yaklaştı. Çin’i 400 mil­
yon, Hindistan’ı 350 milyon olarak bellemiştik. O 
zamandan bu yana 1915’ten beri Çin’in nüfusu bir
milyarı, Hindistan’ınki ise yedi yüz elli milyonu 
çoktan aştı. Afrika halkları gittikçe çoğalıyor. Bu 
çoğalmayla birlikte yoksullaşma da büyüyor. Ko­
nut sorunu, beslenme sorunu, üretim ve tüketim 
arasındaki büyük dengesizlik yeryüzünde yeni ye­
ni tedirginlikler ve tasalar yaratıyor. Nüfusları cok 
yavaş çoğalan, dahası kimileri yıllardan beri hiç 
çoğalmayan zengin ülkeler, yoksul ülkelerdeki hızlı 
nüfus artışı karşısında büyük telaş içindeler. Dün­
ya “ yoksul” ve “ varsıl” olmak üzere iki kampa 
ayrıldı. Güney Afrika Cumhuriyeti gibi kimi ülke­
lerde varsıllar (azınlıktaki beyazlar) yoksulları (ço­
ğunluktaki zencileri) kıyasıya sömürüp eziyorlar. 
Bunun karşısında öteki varsıl ülkeler diplomatik 
protestolardan başka bir yaptırım uygulamıyorlar. 
Kısacası, insanlığın geleceği çok çapraşık, dahası, 
kanlı sorunlarla dolu. Malthus’un kuramı, yakla­
şık iki yüz yıl sonra doğru çıkmışa benziyor. Belki 
gün gelecek azınlıktaki varsıllar çoğunluktaki yok­
sulları nötron bombaları gibi yalnızca canlıları öl­
düren silahlarla yok etmeye kalkışacaklar. Oysa 
sağduyu ve insanlık ruhu egemen olsa şimdiden alı­
nacak önlem ve özverilerle dünya halkları arasın­
da sosyal adalet kurulabilir. Ne var ki şimdilik var­
sıl ülkelerde büyük bir bencillik egemen. Bu ben­
cillik çevre kirliliğine de neden oluyor. Yeryüzün­
de doğanın tehlikeye girmesi kendilerine de dokun­
duğu için bu kirliliğin önlenmesi amacıyla türlü 
konferanslar ve kongreler topluyorlar, ölçümler 
yapıyorlar ve türlü girişimlere geçiyorlar. Aym te­
laş yeryüzünde egemen olan sosyal adaletsizlik kar­
şısında görülse, hiç değişe bir umut ışığı belirir yü­
reklerimizde.
★ ★ ★
Nereden başladık nereye vardık. Seksen yıllık bir 
gözlem sonucunda iyimser bir tablo çizemediğim 
için üzgünüm, öyle umuyorum, daha doğrusu um­
mak istiyorum ki, Aslı ile Zeynep benim yaşıma 
geldiklerinde dünya ulusları arasında sosyal ada­
lete dayalı bir konfederasyon kurulmuş olsun ve 
yukarıda saydığım bütün sorunlara etkin çözüm ge­
tirme yoluna girilsin. Eğer Türkiye Cumhuriyeti, 
kuruluşunun temel taşı olan laiklik ilkesini o za­
mana değin büsbütün bırakmazsa bu konfederas­
yon içinde benliğini yitirmeden akılcı katkılarıyla 
kendine düşeni yapar.
Dilerim öyle olsun.
_________________________ 6 KASIM 1983
PENCERE
Ben Bile Kurtaram am ...
Bir ülkede aylık enflasyon oranı "resmi" verilere göre ayda yüz­
de 8’e, yılda yüzde 90’a dayandı mı kırmızı göstergeler yanıp tu­
tuşur.
Eğer Türkiye’de gerçekten "serbestpiyasa ekonomisi”  geçerli 
olsaydı, şimdi bankaların mevduat faiz oranını yüzde 95’e çıkar­
maları gerekirdi.
Ama devlet yasağı var; hükümet faiz oranlarına sınır koymuş; 
enflasyon da bankalardaki mevduatı kemiriyor. Buna karşın yan­
gın ne televizyona ne de basına yeterince yansıyor.
Televizyon Ozal’ın zurnasıdır.
Holding basını da sus pus.
Yüzde 100 enflasyon ne demek? Bu kıyamette ne devlet büt­
çesinin hesabı tutar, ne aile bütçesinin iki yakası bir araya gelir, 
ne yatırım yapılabilir.
Akyaka köyünde, arkadaşımız Remzi bir tuhafiye dükkânı aç­
mıştı; sordum:
— İşler nasıl?
— Abi, dedi, gidip toptancıdan 20 gömlek alıyorum, satıyorum. 
Sonra 20 gömleğin parasıyla ancak 10 gömlek alıp yerine koya­
biliyorum.
Ekonominin temel kuralı budur. Yüzde 80 enflasyonda ancak 
namussuzlar, vurguncular, yasadışı yollarda dolaşanlar, devlet­
le özdeşleşmiş büyük holdingler kazanabilir; ama çöküntü en 
sonunda devleti de kapsamına alır.
Türkiye, işte şimdi bu sürece sürüklendi; freni patlamış kam­
yon gibiyiz. ^
— Peki, alternatif ne?
Özalcılar bu soruyu çok seviyorlar, eksik olmasınlar sık sık so­
ruyorlar.
“Alternatif" sözcüğü tam anlamında kullanılırsa; “Kapitalist eko­
nominin alternatifi sosyalist ekonomidir" demek zorundayız. Ne 
var ki bu yanıtın güncel politika açısından bir kıymeti harbiyesi 
yok. 12 Eylül faşizmi yapacağını yaptı; sosyalist solu ezdi. Oysa 
demokrasi geçerli olsaydı, emekçi halka dayalı bir sosyalist partisi 
bugünkü düzene eleştirisiyle birlikte ekonomik alternatifini de 
programlaştırırdı. Şimdilik sosyalizm, geleceğe yönelik bir de­
ğer taşıyor.
Bugünkü düzen içinde "alternatif" değil; ama iki seçenek var. 
★
Birinci seçenek:
İ t - A  ___ __ ı _  ı ı _ ı __ ı .  . ı
Taha Toros Arşivi


Okumak ve sonrası

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/149241/3/001516055006.pdf

Okumak ve sonrası

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository