Taha Toros Arşivi, Dosya No: 37-Kamuran-Sait-Hüsamettin-Işın-Babür-Asaf Halet Çelebi.



Not: Gazetenin "Günün Yazısı" köşesinde yayımlanmıştır

Ülken, Hilmi Ziya

Istanbul Sehir University Repository

ASAF HALET 
ÇELEBİ
Hilmi Ziya ÜLKEN
mmt *  -• v —
İsmine bakıııca insan, geçen asrın sufilerinc ait «Tabakat» kitaplarındaki simalardan bi­
rini görecek sanır. Bu henüz ellisini doldur­
mamış gene ruhlu, gene yaradılışlı dostum, ala­
franga ile alaturkayı bütün ifratlariyle kendinde 
birleştiren Asaftır. Şiir ve tasavvuf merakı onu 
konuşma adabına kadar Şarklı yaptığı halde 
zevki yeni neslin önünde gidecek kadar Garplı 
idi.
Yahya Kemal bir gün onun ismi için «Se- 
ma-ı - Meylimi! gelir gibi» demişti. 28 sene olu­
yor: tik defa adını Nurııllah Berk’in evindeki bir 
sohbette duymuştum. Beylerbeyi sırtlarında otu­
ran münzevi bir ilim adamından bahsediliyordu. 
Yazmakta olduğu eserinden bir kaç sayfa oku­
dular. Bu inci dizisi gibi istif edilmiş satırlarda 
çok özlü şeyler vardı. Oııdaıı sonra seneler geçti; 
Asaf yine meydanlarda yoktu. Ancak 1940 da der­
gilerde yazıları görülmeğe başladı. «Galip Dede» 
ye dair güzel şeyler neşrediyordu. Toplantılarda 
traıı edebiyatından zevkli tercümelerini okuyor­
du. Babıâlide meydana çıkmak için hâlâ cesaret 
bulamamıştı. Kılığı kıyafeti, eski zaman nezaketi 
ile dikkati üzerine çeken Asaf Hâlet Çelebi, bir­
denbire geçen asırların bu İstanbul efendisi zara­
feti içinden beklenmedik yeni bir manzarayla gö­
ründü: «Garip» ler cereyanına taş çıkartacak ga­
ripliklerle dolu manzumelerini okudu. Bunlarda 
hiyeroglif cümleler, Hintçe ibareler, eski Yunanca 
kelimeler serbest ve anarşik nazmın içinden za­
man zaman şaşırtıcı göz kamaşmaları yapıyordu. 
Kendi nesli onda eskiyi olduğu kadar yeniyi de 
yadırgadı. Bu anlaşılmaz cümlelerde yalnızca hay­
rete düşürme zevki bulanlar onu ciddiye alma­
dılar; bazali da tartakladılar. Halbuki Asaf «He» 
de, «Lam Elif» de yeni şeyler söylüyordu. Bu hi­
yeroglif ve Sanskrit cümleleri tesadüfen konma­
mıştı. Eski ve yeni kültürleri. Şarkın ve Garbın 
bütün humaııisınalarını kuşatan çok renkli bir 
humaıılsmee doğru gitmek İstiyordu. Eski Türk 
ve traıı saıı'atini sevdiği kadar Yunan san'ntiııi, 
onlar kadar Hint düşünce ve saıı'atini seviyordu. 
Her birinde hakikatin bir manzarasını görüyor, 
onlardan hiç biriyle doymuyor, hakiki İnsanı bul 
nıak için kültürlerin ve zevklerin birbirine yak­
laştığı. birbirlyle kaynaştığı hakiki humanlsme'l 
arıyordu.
Oııuıı bu çırpınışındaki değeri görmek biraz 
güçtü. Buna her şeyden önce kendisi mânidl. 
Çüııkii her seferinde yeni bir hamleyle şark ve
garbı bir tarafından yakalamaya çalışan Asaf, bu 
dinamizm ve coşkunluk içinde beklediği senteze 
ulaşma imkftnlarıııı azaltıyordu. Şarktan garba 
geçmek, eskinin İçinde yeniyi bulmak için bu zıt 
dünyaların çatışmasından kendini kurtaracak ka­
dar bir usta sabrı, bir ruh sükûnu lâzımdı. Oysa, 
heyecan içinde karşı kıyıyı bulmak İçin dalgalar­
da çırpman teknesinde oltayı bir o yana bir bu 
yana atıyordu. Bu arayış cidden değerliydi, tümle 
sanat arasında bölünen hayatı, taşkın mizacı ara­
dığı sentezden biraz geride, ama dalma şerefli bir 
yerde idi. Oııdan önce de bu yolu arayanlar ol­
muştur: nüseyln Zade Ali daha 1903 de traıı ve 
Yunan edebiyatlarına aynı zamanda sarılarak 
Şark ve Garbı kucaklayan geniş bir humauisma'ya 
gitmek istemiştir. Euyuzat adıyla Azerbaycanda 
çıkardığı dergide bu hamlesinin hem şiir hem fi­
kir halinde örneklerini vermiştir. O sırada «Biz 
AvrupalIlar gibi değiliz. Bin yıllık bir tarihle ts- 
lânı - Şark humanismlııe bağlıyız. Fakat garplı 
olmaya da mecburuz, tki dünyanın arasında bu 
hususi durumumuz bizi onları birleştirmeye mec­
bur ediyor» diyordu. Asaf, kendinden ünce açıl­
mış hangi çığın devam ettirdiğini göstermeden, 
tezatlarla dolu gibi görünen kendi dünyasının 
tarifini vermeden, bu çığırda yürüdü. Belki de a- 
sıl kusuru bu tarifi vermeylşlııdedir.
Bu genç ruhlu, genç yaradılışlı adanı ağır a- 
ğır batan bir güneş gibi değil, birdenbire sönen 
bir ışık gibi kayboldu. Tarihe ^arıştı, fakat arka­
sında bu yolun başka yolculariyle beraber iz bı­
rakarak karıştı. Hüseyin Zade «Biz Garpla şarkın 
ortasmdayız, mecburuz» demişti. Fakat zaman 
gösteriyor ki buna yalnız biz değil, hattâ yalnız 
Uzak ve Yakın Şark milletleri değil, bütün dün­
ya mecburdur. Kendi kendilerine yeten kültür­
lerin orijinalliği iflâs etmiştir. Kendi tarihi için­
de boğulmamak ve nefes almak için başını kal­
dıran herkes kendi dışında ona zıt gibi görünen 
başka haklkatlar görüyor. Şarkta Garp hasreti, 
Garpta şark hasreti var. Kültürlerin kendi ken­
dilerine yetmediklerinin bundan büyük delili mi 
olur? Başka diyarların hasreti, bütün buutlırıy- 
le alınan tarih haşrctl mekân ve zaman içinde 
İnsanı bütünlük ve birlik aramaya sevkediyor.
Asaf Hâlet Çelebi bu hasretle bize «Mevlâııâ- 
nın nihaileri» ııl. «Mcvlânü» yı, «Molla Câmî» yi, 
«Eşref-i - Rumi» yi, «Mevlânâ ve Mevlevilik» i 
verdi. Bu hasretle Hint düşünce ve şiirine merak 
etti. Bu hasretle şiirde en yeniyi aradı. Mevlâna- 
nın rubailerini nâzım dili ile Fraıısızeaya çevir­
di. Onda tezat görenler, sonra ouuıı yolunda yü­
rüdüler. Yeni şiirle başlayanlar Mevlânâ ve Ilay- 
yaıııla bitirdiler. Sırf şiir olarak ondan daha ba­
şarılı olanlar çıktı, fakat çığır olarak o değerini 
muhafaza edecektir.
Bir gün Asaf kendisi için yazılanları göster­
mişti: Bunlar kalın bir cilt olacak kadar çoktu. 
İçlerinde karikatürler ve hicivler de bulunan bu 
yazılardan büyük bir kısmı onu öğiiyordu. Zama­
nında garabetçilikle, orijinali bulamadığı için 
«şaşırtıcı» da kalmakla itham edilen bu adamın 
en kuvvetli tarafı samimiliği idi. Her manzarası­
na e! a llığ ı bir çok renkli dünyanın birliği için 
çırpınması unutulmayacaktır. '' t
Taha Toros Arşivi


Asaf Halet Çelebi

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository