Taha Toros Arşivi, Dosya No: 220-Kubilay (Mustafa Fehmi).



Not: Gazetenin "Olaylar ve Görüşler" köşesinde yayımlanmıştır

Velidedeoğlu, Hıfzı Veldet

Istanbul Sehir University Repository

l O . / ı  ■ ■}-> c?£>Ç>2.
Olaylar ve görüş
KİŞİLİK ÖLÜMSÜZDÜR
Hıfzı Veldet VEUDEDEOĞLU
Kubilay
K ubilay lam 43 yıl önce bugün, 23 Aralık 1930'da öldürüldü, daha doğrusu, canavarca boğazlandı ve aydınlık dolu körpe katası, 
din uğruna savaştığını sanan yobazların isyan 
bayrağının kargısına takılarak Menemen’de do­
laştırıldı.
Kubilay, yedeksubaylık görevini yapan Ata­
türkçü bir öğretmendi. Tıpkı Abdülhamid dö­
neminde sürgüne gönderilen, tıpkı DP ve AP 
iktidarları döneminde kıyıma uğrayan ve yine  
tıpkı 12 Mart döneminde zulüm gören, boynuna 
torba takılan, saldırıya uğrayan ve oradan ora­
ya sürülen kişilik sahibi aydın ve devrimci öğ­
retmenler türünden soylu bir öğretmen.
İşte suçu buydu genç Kubilay’ın: Aydınlık 
ve devrime inanmışlık.
Başka bir suçu daha vardı onun: Yürekli­
lik.
Gözü dönmüş isyancıları dağıtmak için tek 
başına yürümüştü üzerlerine.
Kahpe bir kurşun ve ardından paslı bir bı­
çak onun kısacık yaşamına son verirken orada 
toplanan Menemenlilerin bu faciaşu pasif ve  
hareketsiz seyretmesi başka bir faciaydı. Ata­
türk’ü o zaman en çok üzen noktalardan birisi 
de bu olmuştu, insan, insanı İşkence ile öldü­
rürken duruma tanık olanlar nasıl dayanabil- 
mişlerdi bu sahneye!
Kubilay o güzel başını devrimci kişiliği uğ­
runa vercîiği için —türlü nedenlerle bir aydır 
ara vermek zorunda kaldığım— pazar yazıları­
ma bugün yeniden başlarken kişilikten söz 
açmak istiyorum.
Kişilik
Kişilik, Batı dillerinde eski Y'unanca «per- 
sona» sözcüğünden üremiştir. Bu sözcük o çağ­
larda «tiyatro artistinin karakter maskesi» an­
lamına gelirdi. Eski Yunan’da artistler sahneye  
çıkarken, temsil edecekleri kişiyi canlandıran 
bir maske takarlardı yüzlerine. Çünkü o çağın 
tiyatrosunda her role özgü bir maske vardı. 
Maskeyi takan kişi görününce, onun temsil et­
tiği kişilik de belli olurdu; maske anlamını ta­
şıyan «persona» sözcüğü bugün «rol» dediğimiz 
kavramı deyimlendirirdi. Zamanla bu sözcük
maske değil, doğrudan doğruya «kişi» anlamın­
da kullanılmağa başlandı. Böylcce «kişi» söz- 
cüğü, insanın yalnız fizik varlığını değil, top­
lum içindeki yerini ve rolünü tanımlamakta ve 
hukuk yönünden insanın hak sahipliği niteli­
ğini de belirlemektedir. Bütün uygarlık âlemin­
de durum böyledir
Tüzesel yönden «kişi» sayılmak ve haklar­
dan yararlanmak yeteneğine sahip olabilmek 
için, insan olarak doğmuş olmak bugün yeter- 
licfir. Oysa bu kural eski çağlarda geçerli de­
ğildi. Haklardan yararlanabilmek için insan o- 
larak doğmuş olmak yetmiyordu. Köleler «in­
san» oldukları halde, hukuk açısından «kişi» 
sayılmıyorlardı.
Her insanın hukuk açısından bir «kişi» ve 
haklara yetenekli sayılması ancak köleliğin kal­
dırılmasından sonra yerleşebilen, kesin ve do­
ğal bir hukuk kuralı durumuna geldi.
Eski hukuklarda köle, «kişi» değil, tıpkı 
eşya ve hayvanlar gibi mülkiyete konu olan 
bir nesne, bir şey sayılıyor, alınıp satılabiliyor- 
du. Kısacası köle hak sahibi olamaz, ancak hak 
konusu olurdu.
Uygar Avrupa devletlerinin sömürgelerin­
deki zenci köleliği ve bu kölelerin, tüzesel du­
rumu da, eski çağ kölelerininkinden hemen he­
men farksızdı. Köleliğin kaldırılması ve insan 
alım satımının yasaklanması,  kişilik sahibi fi­
kir adamlarının insanlık savaşı sonunda bin 
güçlükle, ancak geçen yüzyılın sonlarına doğru 
Batı’da mümkün olabildi ve bu yüzyılın son­
larına yaklaştığımız dönemde ise, resmi ola­
rak, Suudi Arabistan’da olanak içine girdi. Res­
mi olarak diyorum, çünkü gerek Suudi Ara­
bistan’da, gerek Afrika ve Asya’nın bir çok ül­
kesinde kölelik, eylemli olarak, sürüp gitmek­
tedir. Kuzey ve Güney Amerika’daki ve Güney 
Afrika’daki ırk ayırımı da, bizce kölelikten çok 
farklı bir şey değildir.
Felsefî Anlamda Kişi
Demek ki, bir yandan dinlerin, öbür yan­
dan felsefî düşüncelerin yücelttiği ve hayvan­
dan ayırdığı «insan», gerek eski, gerek yeni 
uygarlıklarda hukuksal bakımdan hiç bir yerde 
ve hiç bir zaman felsefi ve ahlâki anlamda 
«kişi» olamamış, tarihte okuduğumuz bir sürü 
ilkelere ve en son — geçende yıldönümü kut­
lanan — insan Hakları Bildirisi’ne karşın, her 
insan «kişi» sayılmamış,  kısacası insanlar ara­
sında herkesin özlediği «eşitlik» kurulamamış­
tır.
Goethe kişiliği «yer çocuklarının en yüksek  
mutluluğu» olarak niteler Haklıdır. Çünkü ki­
şilik her şeyden ve herkesten önce ona lıakkıy- 
le sahip olanı mutlu kılar. Çünkü kişilik Un­
vanla, cübbeyle, apoletle, servetle kazanılan ve 
satın alman bir nesne değildir. Kişiliklerini bu 
saydığım araçlarla elde ettiklerini sananlar, 
kendi kendilerini aldatanlardır. O kadar gafil- 
dirlerdir ki, kimisi bu saydığım araçlar ellerin­
den gittikten sonra herkesin, kendilerini sön­
müş bir oyuncak balon gibi pörsük pörsük gör­
düğü zamanlarda bile kendilerini bir süre daha 
«kişi» sanırlar. Oysa eski Yıınan sahnesinde  
maskesi düşmüş bir aktörden farksızdır bunlar. 
Yaşayan ölüdür bunlar.
Moral ölüm, gerçek ölümden çok daha beter­
dir, kişi için. Moral ölümle insan fizik varlığını 
değil ama kişiliğini yitirir. Ve böylece dünyada 
insan için «en büyük mutluluk» olan varlığın­
dan yoksun kalır. Çünkü insan, moral değer­
lere bağlı oldukça insandır Hayvandan farkı 
da buradadır, insanın nasıl ki bir yaşamı ve 
fizik varlığı varsa, onuru, ünü, İç dünyası, ken­
dine özgü bir düşüncesi bir yaratıcılığı da var­
dır. İnsan bu nitelik ve yetenekleriyle «kişi» 
olabilir ancak. Bu tinsel (manevî) varlıklar 
onun kişiliğini oluşturur.
Kişiliğe Saygı
Kişiliğe saygısı olmayanlar, insanların özel 
yaşamını, iç dünyalarını gözetlemek alışkanlı­
ğında bulunanlar, insan adı taşıdıkları halde, 
«kişi» değildirler. Çünkü kişilikleri yoktur. Ki­
şiliği olan insan, başkasının kişiliğine saygı 
gösterir. Ama bu gibilerin kendilerine, kendi öz 
benliklerine saygıları yoktur ki, başkalarına 
saygısı olsun. Bu gibiler, kişilik denilen yüce 
kavrama düşmandırlar. İşleri güçleri, türlü yol­
lardan harekete geçerek kişilik sahibi insanla­
rı. mümkünse bozmak, değilse üzmek, bu da 
3'etmiyorsa ezmektir. Düşünemezler ki, yüzler­
ce, binlerce yıl önceki dedeleri de aynı yolda 
yürüdükleri halde «Kişilik» dediğimiz soylu 
varlığı bir türlü yok edememişlerdir.
Kahramanlık
Hiç kuşkusuz Kubilay bir devrim kahrama­
nıdır. Menemen’de yükselen anıtta gece gündüz 
onun kahramanlık destanı yankılanmaktadır.
Bunun tersini düşünenler olabilir. Yıllar 
önce bu sütunlarda bir kez daha yazmıştım;  
ünlü Alman filozofu Hegel, «Bir uşağa göre 
kimse kahraman değildir; hu, yeryüzünde kah­
raman bulunmadığını değil, böyle düşünenin 
bir uşak olduğunu gösterir» demişti bundan 150 
yıl önce.
Dünyada ruhça uşak olarak yaratılmış kim­
selerin eline zulüm fırsatları veren —ister sağ, 
ister sol, ya da orta olsun— düzenler var ol­
dukça, ruhça soylu olan kişilerin çilesi daha sü­
recektir.
Sokrat’tan beri bu böyle olmuştur, insan  
ölümlüdür ama kişilik ölümsüzdür. Tıpkı öğ­
retmen Kubilay'ın kahraman kişiliği gibi.
Taha Toras Arşivi


Kişilik ölümsüzdür

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository