Sobre los grabados recogidos en la obra de Antonio Pérez Goyena "Ensayo de bibliografía Navarra" dedicados a obras de tema legal.Antonio Perez Goyenaren "Ensayo de bibliografía Navarra" idazlanean bildutako grabatuei buruz, lege jorratzen duten lanei dagozkien garbatuak

SALCEDO IZU, Joaquín

Hedatuz

Historia eta Zuzenbidea A. Pérez Goyena-ren “Ensayo de Bibliografía Navarra”-kog r a b a t u e t a nSALCEDO IZU, JoaquínZuzenbidearen Historian katedradunaNafarroako Unibertsitate Pribatuko irakaslea31080 IruñaBIBLID [1137-1951 (1997), 2; 109-112]AUTOREA ETA BERE OBRAGaur egun ikerketa historiko eta juridikoari buruz daukagun materiale bibliografikoaberatsak, aurrekari aparta izan zuen testu inprimatuetan, eta horien artean, arloaraugileak biltzen zituzten idazki juridikoetan bereziki (Gorteetako koadernoak, Bildumaketa kontraforuak, besteak beste). Inprimatu hauek, ezagutza iturri modura, berebizikoekarpena egiten dute Nafarroako Historia eta Zuzenbidea ezagutu ahal izateko.Aita Pérez Goyena-ri zor diogu egindako ahalegin xehe eta bikain hori, Ensayo deBibliografía Navarra desde la creación de la imprenta en Pamplona hasta el año 1910obra dela eta.Antonio Pérez Goyena, Huarte-Iruñan jaio zen 1863ko urtarrilaren 17an, etaNafarroako hiriburuan hil 1962ko urriaren 24an. Mende bateko bizitza oparoa, nonpoligrafo eta jesuita nafar hau, Loiola eta Oñan ikasten aritu ostean (azken honetan apaizordenatuz), Historia, Filosofia eta Matematiketako irakasle izan zen Valladolideko SanJosé Eskolan; Teologia dogmatiko, Eskolastika eta Hebraierakoa Oñako Máximo Eskolan,Apaizgaitegian eta Salamancako Pontifize Unibertsitatean. Belgikan Exegesi BiblikoarenHistoriako irakasle izendatu zuten, eta azkenik, Iruñako Apaizgaitegiko irakasle, 1931tik1946ra bitartean.Apaigarria da, era berean, “Razón y Fé” aldizkarian hogeita bat urtez aritu zelaidazle gisa lanean, bertan gai anitzei buruzko ikerlanak argitaratu zituelarik; espainiarteologi historiari eta Nafarroari buruzkoak ziren gehientsuenak, hala ere.109ru d i e na z a l p e n a1Hirutan jaso zuen Olave saria, beste hainbeste obrengatik (Contribución deNavarra a la Historia de la Sagrada Escritura -1944-, La santidad en Navarra -1947- eta Elvalle de Baztán -1957-). Iada 1934an César Borgia, obispo de Pamplona argitaratu zuen“Razón y Fé” aldizkarian, 1941ean La primera biblioteca pública en Pamplona, etahurrengo urtean Episcopologías de la diócesis de Pamplona. Asko dira bere ikerketaerudituak. Baina orain azpimarratu nahi duguna, Príncipe de Viana-k argitaratutako obradugu -urte askotan izan zen aldizkariko kolaboratzaile-: Ensayo de Bibliografía Navarradesde la creación de la imprenta en Pamplona hasta el año 1910, zeina 1947 eta 1964artean argitaratu zen. Bederatzi liburukiz osatua dago, eta hil osteko obra da horietakorenbat. Ensayo honek, luzera ezberdina duten 8.627 inprimaki biltzen ditu, izan ere, orriaskeak nahiz 1489az geroztik inprimatzaile nafarrek argitaraturiko liburuak aurki daitezke.IRUDIAK ETA GRABATUAKPérez Goyenaren obran, nahiz eta bederatzi liburukietan zehar antzekosistematika jarraitzen den, zenbait desberdintasun soma daitezke edizioak aurrera eginahala.Obrak kronologikoki biltzen ditu testuak, euren inprimatze urtearen arabera, etaautorea aipagarria den kasuetan, berari buruzko deskribapen prosopografiko labur bategiten du.Lehen liburukietako indizeek aurkibide analitiko bat dute, ez ordea edizioko azkenliburukiek. Antzeko zerbait gertatzen da grabatu eta irudiekin ere.Lehen liburukian hogeita bi grabatu daude, bigarrenean hogeita hamar,hirugarrenean zortzi eta laugarrenean hamahiru. Gainerako liburukietan ez da laminarikagertzen. Beraz, Nafarroan inprimaturiko 73 grabatu edo portaden kopia nahiz testu diraguztira. Kopiaturiko laminen edukia oso ugaria da, baina nagusiki agertzen diren gaiakhonokoak ditugu: erlijioso edo kanonikoa (Manual de la Iglesia de Pamplona, Azpilcueta-ren Manual de confesores y penitentes, La vida del Beato Gonzaga, Vida de NuestraSeñora en verso, Ritual Romano seráfico eta Disertaciones histórico-canónicas de laIglesia catedral, beste askoren artean); literarioa (Nebrija-ren Aurea Expositio Hymnorum,El séptimo libro de Amadís, Sannazaro-ren Arcadia, Rojas-en La celestina, edotaCervantes-en Novelas Ejemplares); filosofikoa (Introductio ad libros logicorum Aristotelisnahiz Quatuor Tractatus in I Partem S. Thomae); eta historiko biografikoa (Sandoval-enobrak dira nagusi: Historia de la vida y hechos de Carlos V, Historia de Idacio, Obispo etaCatálogo de los Obispos de Pamplona; baita ere Historia del Real Monasterio de Sixena,Idea de Exea, compendio Histórico, eta Beremundo eta Mikel Excelsis santuenbizitzarekin erlazionatuta dauden guztiak).Gure arreta, ordea, Nafarroako Erreinuko Zuzenbidea edo Historia ezagutzeragaramatzaten lamina juridiko eta historikoetan ipiniko dugu. Hala eta guztiz ere, aipatuberriak ditugun gaietako liburuen sintesi modura, lehen liburukiko bi grabatu behatukoditugu aldez aurretik.BROKAR-EK INPRIMATURIKO BI TESTULehen obra, Iruñako katedraleko Liburutegian dagoen inkunable bat da, “ArnaldoGuillermo de Brocar maisu agurgarri eta zuhurrak Jainkoaren 1496. urtearen ekainekozortzigarren egunean” inprimatua. Aristotelesen politikarien liburuei buruzko Iruzkin edoidatzi bat da (1), Leonardo Aretino-k egindako itzulpena oinarritzat hartuz 1481eanCastrovol-eko Pedrok egindakoa (Yncipit commentum seu Scriptum super librospolithicorum secundum translationem novam leonardi aretini factum per fratrem petrum decastrovol ordinis fratrum minorum et sacre theologie magistrum: natione hyspanum deregno legionensi: et de quadam villa que dicitur mayorga).110SALCEDO, J. Historia eta Zuzenbidea A. Pérez Goyena-ren “Ensayo de Bibliografía Navarra”-ko grabatuetan. El e r i a. 2, 1997, 109-112234Ez dago oso garbi ale hau independientea den, edota etika eta ekonomiari buruzkoliburu aristotelikoaren iruzkinarekin batera liburu bat osatzen ote duen. Brocarren oraintxeaipatuko dugun beste obrarekin ere arazo hori bera ematen da; Iruñako katedralekoAgiritegian dauden Constitutiones provinciales provinciae cesaraugustane (2) delakoanalegia. Bi zatitan banaturiko liburu bat osatzen du Iruñako elizbarrutiko konstituziosinodalekin batera, “impressae per magistrum Arnaldum Guillermum de Brocar, in regalicivitate pampilonensi, anno domini 1501”.Pérez Goyenak berak dioen bezala, ez da batere harritzekoa bi konstituzioak liburubakar batean argitaratu izana, zeren eta Iruñako elizbarrutia Zaragozako artxielizbarrutiarizegokion 1318az geroztik, eta beraz, Iruñako egoitzan bete beharrekoak zirenzesaraugustanak. Leku eta garai desberdinetan egindako bi xedapen kanoniko dirahortaz, baina Iruñan aplikatzeko batera inprimatu zirenak.LEGE TESTUAKPérez Goyenaren Ensayo-n argitaraturiko grabatu guztien artean lauk baino ezdituzte jasotzen nafar Zuzenbidearen iturriak. Ordenanzas de los zapateros, adobadores yzurradores del Reyno de Navarra ezik, gainerako hirurak eduki anitzeko bilduma juridikoakdira. Hiru bildumak aztertuko ditugu -1562ko lehen gremio ordenantza horiek alde baterautziz-, lehen biek euren artean eta baita zapatarienekin ere antza handia duten arren.Kontua da formato bereko Nafarroako ezkutuaz daudela apaindurik bai LasOrdenanzas, leyes de visita, y aranceles, pragmáticas, reparos de agravios y otrasprovisiones Reales del Reyno de Navarra (3), impressas por mandado de su Mag. el Reydon Phelippe nuestro señor, y del Illustrisimo Duque de Alburquerque su Visorrey en sunombre, con acuerdo del Regente, y consejo del dicho Reyno (1557an argitaraturikoPedro Pasquier eta Pedro Balanzaren obra), bai Repertorio de las ordenanzas, leyes devisita, aranceles, pragmáticas, reparos de agravios, y otras provisiones reales (4), yleyes del reyno de Navarra, que hasta agora se han impresso: contenidas en el libro. Conlas cortes de Tudela; del año de LVIII, y de Sangüessa, del que no están en el libro.Fecho por el licenciado Miguel Ruyz del Consejo de su Mag. en el dicho Reyno. Visto yaprobado por los SS. Regente, y los del Consejo del. Dirigido al muy Illustre señor elseñor don Gabriel de la Cueva, Clavero de la orden de Alcántara, Virrey y capitán generaldel dicho Reyno, 1561ean argitaratua.Izan ere, Adrián de Anvers-ek inprimatu zituen obra hauek bere Lizarrakoinprentan. Ruiz de Otalora-ren Errepertorioko ezkutuak eta Ordenantza zaharrak bezalaezagutzen direnetako bigarren liburukian agertzen denak, neurri berbera dute. Aipatudugun zapatarien ordenantzako ezkutua apur bat handiagoa da, eta are gehiagoPasquier-ek 1567an (Balantza hilik zen ordurako) egindako Ordenantza berrietakoa.Ordenantza berri hauen grabatuaren kopia oso ezaguna ez den arren, nire La imprenta enla Legislación histórica de Navarra ikerlanean aurki dezakezue (Historia de la Imprentahispana, 685. or.).Adriano de Amberes-en Lizarrako tailerrean gorteetako koaderno mordo batinprimatu ziren, bilduma hauez gain. Beste zenbait inprimatzaile ezagunek ere (hala nolaBrocar, Eguía, Porralis, Mares edota Labayen) argitaratu zituzten Nafarroako testuaraugileak, nahiz eta Erreinuko ustezko lehen inprimatzaile ofiziala Nicolás de Asiáin izan.Bi inprimatzaile ofizial zeuden XVII. mendean, eta Diego de Zabala zen horietako bat.Sendi honetako beste inprimatzaile bat ere, Martín Gregorio, Erreinuko inprimatzaile ofizializan zen 1667 urteaz geroztik.Zabalak Iruñan zeukan inprentan argitaratu zen Fueros del Reyno de Navarra,desde su creación hasta su feliz Unión con el de Castilla (5), y Recopilación de las leyespromulgadas desde dicha unión hasta el año de 1685. Recopiladas y reducidas a losustancial, y a los títulos a que corresponden, por el licenciado D. Antonio Chavier,Abogado de los reales Consejos y Auditor general de la gente de guerra de dicho Reyno,sus fronteras y comarcas. Halako izenburu luzearekin argitaratu zen 1686an “BildumaBerria” deituriko hau, aurreko bildumetako trokeletatik ezberdina zen egurreangrabatutako ezkutu batekin. 111SALCEDO, J. Historia eta Zuzenbidea A. Pérez Goyena-ren “Ensayo de Bibliografía Navarra”-ko grabatuetan. El e r i a. 2, 1997, 109-112567NAFARROAKO HISTORIAArreta berezia eskatzen zuen Nafarroako Erreinuko lehen kronikaria den aita Joséde Moret -en obrak, Pérez Goyenaren Ensayo-n inprimatzeko grabatuak aukeratzekoorduan.Martín Gregorio de Zabalaren inprenta ofizial bertatik aterako da –ChavierrenBilduma baino bi urte lehenago- Annales del Reyno de Navarra compuesto por el PadreM. Ioseph de Moret de la Compañía de Jesús (6, 7, 8), natural de Pamplona, cronistadel mismo Reyno. Tomo I-ko lehen liburukia. Portada xumea eta handikeria tipografikorikgabea bada ere, obrak Gregorio Fosinam-ek marraztutako aurreportada bat du, zentzualegoriko handia duena. Erreinuko zaindariek -Fermin eta Xabier santuek- Nafarroakoezkutua eusten dute, zeina obraren izenburua agertzen den kartel baten kontra dagoen.Irudiaren gainaldean, gortina batzuk irekitzen ari dira bi aingeru, ezkutua nabarmendudadin.Hamalau liburutan dator Nafarroako historia hau. Beranduagokoak diren bestekronikari batzuek, Francisco Alesón eta Pablo Miguel Elizondok esaterako, osotu eginzuten honoko obra, eta horien zenbait edizio egin izan dira egunotara arte (9, 10).Horiei buruzkoak dira 1732 eta 1766ko gainerako grabatuak, bertan Juan de la CruzPentsionista errealak egindako lamina gailentzen dela. Ensayo-ren ediziorako hautaturiko grabatuen artean Anales-a hain sakonkiikuskatu bazen, Nafarroako Erreinuaren Historiarik enblematikoena delako egin zen;ondorioz, bertan dauden testu juridiko piloek merezi duten arreta lausoatuagoa gelditu da,irudirik jasotzen ez dutelako. Bildumak nabarmendu nahi ziren beharbada, eta hori baiegiten dela hein handi batean, nahiz eta ez dituen dauden guztiak biltzen.Edonola ere, apaltasun osoz egindako bibliografia baten aurrean gaude,aintzatespenik beroena merezi duena; ez liburuak maite dituztenen aldetik bakarrik, baiziketa baita historialari, jurista eta beste hainbaten aldetik ere.Itzultzailea: Koro GarmendiaPEREZ GOYENA, Antonio. Ensayo de una bibliografía navarra desde la creación de la imprenta en Pamplona hasta elaño 1910. Pamplona, Institución Príncipe de Viana, 1947-1964.Sig.: 7343 (Koldo Mitxelenako erreserba fondoa)Grabatuen kokapena: I.L.: 15, 45, 91, 101 orr.II.L.: 509, 510, 522 orr.III.L.: 338 orr.IV.L.: 259, 261 orr.112SALCEDO, J. Historia eta Zuzenbidea A. Pérez Goyena-ren “Ensayo de Bibliografía Navarra”-ko grabatuetan. El e r i a. 2, 1997, 109-1128910

Historia eta Zuzenbidea A. Pérez Goyena-ren "Ensayo de Bibliografía Navarra"-ko grabatuetan

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Hedatuz