Reseña bibliográfica de la obra "Euskarazko lehen soinuak". CD-ROM recopilatorio de grabaciones en euskara realizadas con motivo de la Exposición Universal de Paris gracias a Iñaxio López Arana, miembro de Eusko Ikaskuntza que dio a conocer dichas grabaciones

MAZUSTA, Aintzina

Hedatuz

scène l’histoire de tout un peuple, illustrée, racontée, narrée, par Hélène Etchecoparqui nous dévoile dans un jeu de masques et de lumières, la vitalité d’un théâtre bas-que, non pas figée dans ses structures traditionnelles mais plutôt curieux des idéesnouvelles. Théâtres basques… retrace le parcours d’un théâtre historique toujours endevenir…Véronique InchauspéEuskarazko lehen soinuak [Ordenagailu-artxiboa]Donostia : Eusko Ikaskuntza, 2000. - 1 diska konpak-tua : kol. ; 12 cm. - ISBN: 84-8419-967-3Euskaraz grabaturiko lehen soinuak 1900 urtekoak dira. Urte hartan Parisenizandako Erakusketa Unibertsalean euskal abesti batzuk eta euskaraz buruturiko zen-bait irakurketa grabatu ziren garaiko teknologiak ahalbideturiko sistemarekin. EuskoIkaskuntzak grabaketa haien lehen mendeurrena dela eta, aurreneko aldiz argitaraematen ditu grabaketa hoiek. CD-Rom batean euskara teknologiaren garapenarekinbeti batera joaten dela erakutsi nahian.CD-ROM-aren hasieran, XX. hastapeneko Pariseko, soinua sortzeko erabiltzenziren tresnen eta orduko jendeen irudiak agertzen dira, garai hartako musika eztibatek lagundurik. Irudi eta musika horier esker, CD-ROM-aren erabiltzailea segidanhorrelako giro berezi batean murgiltzen da.CD-ROM-aren sarreran, honen ekarpen eta xehetasunak azaltzen dira. HorrelakoCD-Rom bat ateratzearen zergaitia, iaz, 2000. ur tean, Pariseko ErakusketaUnibertsalean, euskarazko grabaketak egin ziren 100. urtemuga ospatzea edo oroita-raztea izan zen. Lan hau, Iñaxio Lopez Aranari esker egin da, Eusko Ikaskuntzako kidehonek ilunpetik grabaketa horiek atera ditu.Ondotik ber sarreran, sarrera historiko bat ere agertzen da: garai hartan grabake-ten inguruko ideia, Pariseko Société d’Anthropologie elkartean sortu eta mamitu omenzen, Azoulay-ren eskutik. Erakusketa zela eta, kontinente guzietatik bildutako hizkun-tza desberdinetako grabaketen egitea zen helburu, abiatu berria zen MuséePhonographique-aren fondoak aberasteko eta osatzeko gisan. 1900.eko maiatzaeta azaroa artean eginak izan dira grabaketak. Nori eginak izan diren ez da agertzenhaatik.Balio zientifikoa duten grabaketen lortzeko 3 sistema erabili ziren:Reseña364 Rev. int. estud. vascos. 46, 1, 2001, 337-3881. Munduko hainbat hizkuntzetara izan den San Lukas Ebanjeliaren Seme Iriolearenalegia irakurrarazi. Era horretara munduko hizkuntzen arteko konparaketa linguis-tiko eta antropologikoa errexkiago egin daitekeelako.2. Kasu batzuetan testu bera bi pertsona ezberdinek irakurtzen dute. Euskarazkograbaketen kasuan, San Juan Ebanjeliaren 20. kapituluaren zatia bi zuberotarrekirakurtzen dute (hizkuntza berekoak izanagatik, leku batetik bestera izan daitezke-en aldaerak errejistratzeko).3. Garai hartan jende ainitz analfabetoa zenez, kantua erabili zuten grabatzeko.Izan zituzten zailtasunak ugariak izan ziren: Kultura mailakoak (Musulmanekebanjelioa ez zuten irakurri nahi); era berean kantu satirikoen atxemaitea zaila gerta-tu zitzaien. Baina hau beste hizkuntza batzuetan gertatzen zen, euskararen kasuanezberdina zen.. Orokorrean, alaitasun, oinaze eta gerla oihu biziki guti bildu omenzituzten.CD-Rom-a, sarrera, bost kantu amodiozkoak eta satirikoak, irrintzina eta hiruebanjelioko testuetaz (bi San Juan-ekoak eta bat San Lukas-ena) egituratzen da.Azken hiru atalak, aldi guziz Azoulay-ren sarrerattoa frantsez itzulpenarekin. Azoulay-kbere sarreran erraiten dauka zoin euskalkia den eta kantuaren generoa(satirikoa/amodiozkoa). Izenburua frantsesera itzultzen du eta batzuetan lekukoarensexuaren berri ere emaiten digu (gizonezkoa, emakumezkoa).Joan den mende hastapeneko euskarazko soinuen digitalitzatzea oso gauza onadela deritzot. Lan honi esker, ikerleek euskarazko lehen soinuak iker ditzaketelako,horrelako galderei erantzuna bilatuz:– kantuek aldaketak jasan dituztea denboran zehar? (oraino kantatzen badira).– Fonetika mailan ahotsak, soinuak, fonemak, berdin ahoskatzen al dira?– Azentuerak eta entonazioak gaur egungoaren itxura al du?– Denboran zehar lexia aldatu ote da? Morfologia aldatu ote da? (nahiz eta azkenpuntu honen ikertzeko idatzizko testuak baditugun grabaketa hau baino zaharra-goak direnak).CD-Rom-a oro har ongi egina da. Hastapeneko irudi eta melodiak gure buruak XX.mende hastapenean kokatzen laguntzen gaituzte. Sartzea biziki ongi egina da, lehe-nik CD-Rom-aren zergaitia esplikatzen baitigu, baina baliogarriena, sarrera historikoada. Erran nahi baita sarrera honek ongi adierazten digu zer helburu eta xederekin era-man zuten lan hori garai hartan. Damugarri dena bi euskalki besterik agertzea da,hau da gipuzkera eta zuberera. Horrez gain pena da grabaketak egiterakoak kantueneta irakurketaren baliatzea da, jendeak ez baititu soinuak mintzo den bezala betiahoskatzen, adibidez: Maitia nun zira, “M” bi bokalen artean hitz lasoan zubereraz ezda ahoskatzen, kantuetan berriz bai. CD-Rom-a eskuratzean bestalde, azalean ez dagauza edo xehetasun haundirik aurkitzen. Sarrera bat ba al dago?, zer soinu motaaurkitzen dugu bertan? Hala ere egin dugu gutietsi lan honen garrantzia, XX.mendehastapeneko testigantza historikoa baitugu hau, nahiz eta soinuaren kalitatea etaerabilitako erizpideak gaur egun hain baliogarriak ez izan.Aintzina MazustaReseña365Rev. int. estud. vascos. 46, 1, 2001, 337-388

Euskarazko lehen soinuak

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Hedatuz