Necati Öner

Directory of Open Access Journals

Felsefe Dünyası, 2003/1, Sayı 37FARKLI DÜNYALARProf. Dr. Necati ÖNER*Aziz dostum Ahmet İnam 7-6-2001 tarihinde Matematik Sempozyumunda sundu-ğu bildiriyi büyük bir zevkle okudum1. İnam farklı dünyaların olduğundan bahsedip dörtayrı dünyaya dikkatleri çekiyor. Bu dünyalardan birincisi, hepimizin ortak olduğu duy-duğumuz, gördüğümüz fiziki dünya. Bu dünyada matematik varlıklar yok, bunların va-rolduğu bir dünya olmalı.İkincisi duyguların dünyası bu dünya kişisel ama bazan birileri ile ortak bir dünyaolabilir, mesela iki sevgilinin bu dünyayı paylaştığı anlar olabilir. Üçüncüsü, dördüncüdünyaya yönlendirici heyecanlar dünyası. Dördüncüsü matematiksel varolanların yani3'ün, üçgenin ve soyut düşüncelerin dünyasıdır. İkinci ve üçüncü dünyalar İnam'a göredördüncü dünyaya ulaşmak için gerekli hazırlık dünyalarıdır. İşte matematikçi bu dün-yadaki varolanları görüp keşfeden kimsedir. Fikrini açıklamak için matematikçi filozofGödel'in şu su şişesini gördüğümüz gibi matematik nesneleri gördüğünü söylediğini be-lirtiyor. Dördüncü dünyaya girmeden, yani matematik nesneleri varolanlar olarak gör-meden matematik yapılamaz. İşte bildirin özü bu. Ahmet İnamın belirttiği bu dört dün-ya üzerinde biraz durmak istiyorum.İkinci ve üçüncü dünyaların farkını anlayamadım. Her ikisi de duygusal alanla ilgi-li ve birinci dünyada dördüncü dünyaya geçmek için gerekli olan hazırlık safhasını oluş-turuyorlar. Acaba bunlar ayrı bir dünya mı yoksa birinci dünya ile ilgili bir hali mi oluş-turuyorlar. Bu konuda tereddüdüm var.Birinci ve dördüncü dünyalar Eflatun'dan beri filozofların dikkatlerini çekmiş fel-sefenin temel sorunlarından biridir. Genellikle reel varlık alanı, ideal varlık alanı diyeadlandırılır ve farklı farklı açıklamalar yapılır. Eflatun'a göre esas olan ideler dünyası-dır. Oradaki varolanlar gerçektir, bu dünyada gördüklerimiz ise onların görüntüleridir.Ruhumuz önceden o dünyada yaşıyordu ve oradaki gerçek varolanları tanıyordu. Budünyada onların kopyalarını görerek onların asıllarını hatırlıyor. Yani bilgimiz hatırla-madan ibarettir.Orta Çağ'da tümeller sorunu büyük tartışmalara sebep olmuştur. Tümel kavramla-rın gerçekliği var mı yok mu tartışma konusu olmuş; realizm, nominalizm ve konseptü-alizm akımları bu tartışmaların sonucudur. Bu kavgalar son buldu ama reel varlık idealvarlık konulan üzerinde tartışmalar devam etmektedir.* Emekli Öğretim ÜyesiBahis konusu bildiri Felsefe Dünyası'mn bu sayısının ilk yazısıdır.10Felsefe Dünyasıİnam'm birinci dünya dediğine reel {gerçek} varlıklar alanı, dördüncü dünyaya ide-al varlıklar alanı denmesi yanlış çağrışım yapılmasına sebep olmaktadır. Şöyle ki, bu ikikavram karşı karşıya konunca ideal varlığın gerçek olmadığı anlamı çıkıyor. Halbukiideal varlık denenler de gerçektir. Yani, insan zihninin dışında mevcut olan varlıklardır.Gerçek varlıkların karşıtı sanal varlıklardır: masallardaki, hikayelerdeki varlıklar gibi.Bu durumda birinci dünyaya duyumla kavranan varolanlar dünyası, dördüncüye de akıl-la kavranan varolanlar dünyası demenin daha doğru olacağı kanaatindeyim.İnam'ın matematik için söyledikleri felsefe ve mantık için de geçerlidir. Cins, tür,öz, özgürlük, sorumluluk, iyi, güzel vs. gibi soyut kavramlar varolan soyut varolanlarınkavramlarıdır. Bunlar üzerinde düşünmek için, Gödel'in matematik kavramlar için söy-lediği gibi bunlan su bardağım görür gibi aklın önüne getirmek lazımdır. Bunun için deînam'm ikinci ve üçüncü dünyalar dediği hale girmek lazımdır. Ben birinci ve dördün-cü dünyalarla karışmasın diye dünya terimini kullanmıyorum, somut dünyadan soyutdünyaya geçmek için insanın alacağı bir tavır ve bir hal diyorum. Birinci ve dördüncüdünyalar insanın dışında insandan bağımsız, birisi zaman ve mekan içinde bulunan so-mut, diğeri zaman ve mekan dışında soyut dünyadır. Bilgi bu iki dünyanın bilinmeyen-lerinin înam'm deyimi ile keşif ile elde edilir. Bilinmeyeni bilinir hale getirip yeni bilgielde etme çok az kişinin harcıdır. İnsanlar bilgilerini, o nadir kişilerin elde ettiklerininnakli ile kazanırlar.Her iki dünyada bilinmeyeni bilir kılmak için o dünyalara bilinçli olarak girmek,varlık türlerine bilinçle eğilmek ve onlara derinliğine nüfuz etmek gerekir. Bu da seçkinbilim adamı ve filozofların yaptığı iştir. Bunlar sayesinde kültür ve medeniyet gelişir venimetlerinden bütün insanlar faydalanır.Bilinmeyenler dünyasına bilinçli olarak girmek ifadesinden neyi kastettiğimi açık-lamak istiyorum..A-Somut dünyada bilinmeyeni bilinir kılmak ifadesini kullanırken kastedilen bilim-deki bilinmeyenliktir, bilinmemezlik bilim içindir, yani burada sözü edilen başkalarınınbilipte herhangi birisinin bilmemesi olayı değildir. Bilimsel bilginin içinde olup da bu-nu bilmeyenler, farklı yollarla, onları öğrenebilirler. Benim bahsettiğim bilinmez, insantarafından henüz bilinmeyen varolan veya varolanın nitelikleridir. İşte bunları keşfedipbilim alanına sokmak yani bilinir kılmak bilim adamının işidir. Bu bilgiyi kazanmak na-kil yolu ile öğrenmekten çok çok daha zordur. Bilime katkıda bulunmak bu yolla olur.Bilim alanında bilinmeyeni bilmek başka bir deyişle keşif yapabilmek bazı koşul-lan gerekli kılar. İlkin araştırma alam ile ilgili mevcut bilgilere sahip olması lazımdır,ikinci olarak araştırıcının araştırma alanındaki ruh yapısının uygun olmasıdır. Bu yapı-dan kastedilen şudur. Araştırıcının zihninin incelenen konuya konsantre olması, kendi-sinde, bilinmeyen alanında, daha ileriye gidebilecek arzu ve ihtirasın bulunması, önüneçıkabilecek engelleri aşmak için gereken azim ve sabrın bulunmasıdır. Böyle bir havayagirme bilinmeyen alanına bilinçli yönelme demektir. İşte o zaman bilinmeyen bir şeyinFelsefe Dünyasıbilincine varır ve onu bilinenler arasına sokar. . Bilimlerin ilerlemesi bu yolla olur.B-Soyut dünyada da durum aynıdır. Bunun soyut dünyadan farkı buraya girişin da-ha zor olmasıdır. İlkin soyut dünyadaki varlıkların gerçekliklerini ayrı bir varlık alanıteşkil ettiklerini kabullenip, Gödel'in matematik kavramlarla ilgili olarak söylediği gibi,zaman ve mekan dışı olan bu varlık alanında bulunanların da şu taş, şu ağaç gibi görüpaklın önüne koymak gerekir. Daha sonra somut varolanları inceleyen bilim adamındabelirttiği ruh haline bürünerek yeni bilgileri felsefe, mantık ve matematik alanına soka-bilir.Bir hususu daha belirtmek istiyorum: Bilinmeyenler dünyasına girebilmek için say-dığım şartlar yanında, o kişinin alış gücü de önemli rol oynar. Alış gücü zihnin bir gü-cüdür varolanı kavrama kabiliyetidir. Bu gücün kuvveti nispetinde bilinmeyenler dünya-sına girmek kolay olur. Alış gücü zayıf olanlar hangi şartlarda bulunurlarsa bulunsunlarbilinmeyenler dünyasına giremezler. Bu sebeple bilim ve felsefeye katkıda bulunan in-sanların sayısı azdır.Bilgi alanı olarak duyumlarla kavranan ve akılla kavranan dünyalar yanında ikidünya daha vardır: Birisi aşkın, diğeri sanal dünyadır.Aşkın dünyanın bilgileri vahiyle elde edilir. Bunları bildiren Allah'tır. İnanç alanı-na girer. İnanan insan için bu bilgiler mutlak doğrudur, üzerinde tartışılmaz; ya inanılırveya reddedilir. Dinde yapılan tartışmalar Allah'ın Kelamı üzerinde değil onun yorumuüzerinedir.Sanal varlıklar dünyası, gerçek varolanlar örnek alınarak insanlar tarafından hayaledilip uydurulan varolanlardır. Mitolojiler, masallar ve romanlardaki kahramanlar butürdendir. Bunların zihin dışında gerçeklikleri yoktur. Diğer üç dünyanın zihin dışındagerçeklikleri vardır.Duyularla kavranan dünyanın gerçekliğini sağduyu açık ve seçik olarak kabullenir.Vahiyle bildirilen varlıkların gerçekliği inanç işidir. Anlaşılması güç olan, akılla kavra-nan varolanların, başka ifade ile genel kavramlar ve matematik kavramlarının zihin dı-şında gerçekliğinin kabul edilmesidir.Genel kavramların varlıklarının zihin dışında olduklarına ilk defa işaret eden Aris-to olmuştur. Aristo İkinci Analitiklerin sonunda şöyle diyor: "Algı fiilinin konusu bireyise de, duyum tümele aittir. Mesela, bu insandır, insan Kallias değildir. " Bu cümleninyorumu Philipos'un "Biz ancak bireyleri algılıyoruz, fakat bununla beraber, biz bireyiniçinde, ihtiva ettiği tümeli görüyoruz" şeklinde yaptığını, Tricot, İkinci AnalitiklerinFransızca çevirisinin dipnotunda bildiriyor. Lachelier de Tümevarımın Temeli adlı kita-bında, Aristo'nun fikrini şöyle açıklıyor: "Biz bireysel varlıkları idrak ediyoruz. Fakatalgının asıl objesi tümeldir. Böylece Aristo'nun itirafıyle biz türden bireyi çıkarmıyoruzfakat her bireyde türü görüyoruz. " Aristo Metafizik adlı eserinde de dolaylı da olsa bukonuya temas etmektedir. Türlerin ayırımı maddeden değil biçim (form) den kaynakla-nır. (Metafizik 1058). Türler genel kavramları temsil derler. Buradan Aristo'nun genel12Felsefe Dünyasıkavramlann zihnin dışında olduğu kanaatini taşıdığını çıkarabiliriz. Çünkü Aristo'ya gö-re birey = madde +biçimdir. Zihnin dışında varolup duyu organları vasıtasıyla kavrana-mayan genel kavramların mevcudiyetleri zihnin bir gücü olan sezgi (intuition) ile kav-ranarak üzerinde düşünülür.RésuméProfesseur İnam, dans son article publié dans cette édition de la revue "FelsefeDünyası", parle de la réalité des concepts mathématiques. Cette idée fait penser à l'exis-tence des domaines des êtres différents et dès lors des mondes qui correspondent à eux.On peut donc parler de quatre mondes différents qui sont l'objet de la connaissance. Pre-mièrement, le mond des êtres concrets qui sont persus par les sens; deuxièmement, lemond des concepts mathématiques et des concepts universaux qui sont saisis par l'intel-lect; troisièmement, le monde des êtres trancendants qui sont reçus par la Foi; Quat-rièmement, le monde des êtres fictifs.13

FARKLI DÜNYALAR

https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1870215

FARKLI DÜNYALAR

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Directory of Open Access Journals