Rodríguez González, Olivia

Revista de Filología Románica

Olivia Rodríguez González

Directory of Open Access Journals

Blanco Pérez, Domingo.Historia da literaturapopular galega,«Biblioteca de Divulgación», serie Galicia,núm. 4, Universidade de Santiagode Compostela, 1994.Ouviá RODRÍGUEZ GONZALEZA través dunha colección divulgativa da Universidade de Santiago, Do-mingo Blanco ful unha síntese apertada dos seus traballos verbo da literatu-ra oral popular en Galicia, que concretamente discorreron polo cido da poe-sía e se centraron nos séculos XVIII e xix, época das primeiras transcripciónscultas. En efecto, o seu mellor estudio publicouse en 1992 e versaba sobre apoesía popular do período comprendido entre a avanzada do padre Sarmien-to (1745) e a edición nunha biblioteca especializada do ~<Cancioneiro>~de JoséPérez 13a]lesteros (1885). 0 seu propósito daquela era o de fixare limpar unstextos recollidos nese intervalo, para o cal fornecía un serio estudio introduc-torio cargado de aparato crítico rigoroso. Se ben as notas a pé de páxina de-saparecen agora, o escrito neses prcliminares repítese, readaptado, no queconstitúe a introducción e a parte central do libro. l)omingo Blanco acláraooportunamente e moléstase en sinalar traballos anteriores e posteriores aaquel estudio, para non deixar dúbidas desta reelaboración que manexa, conxeitosa habelencia, as artes do labor de intertextualidade ó que o estudiosode hoxe se autosomete con frecuencia.Este ir aproveitando ideas e datos xa coflecidos por textos anteriores, quepor outra banda non había máis remedio que repetir poío seu carácter con-clusivo, explica por qué esta obra consta de partes descompensadas: o«novo», é dicir, o relativo á Idade Media e o século xx, ocupa menor espacioe unha reflexión menos profunda que o concernente ó século xix. Vexámo-lodesenvolvemento do libro:Paseniñamente ocúpase de face-las oportunas conc]usións acerca dos ves-tixios da literatura oral («Só sombras proxectadas») nos Cancioneiros medie-vais:—Os trazos de estilo de algunhas composicións fácenas parangonarsecon certas formas expresivas e con contidos de unha importante correntemedieval.Revista dú Filología Románica, 13. Servicio de Publicaciones. Univ. Complutense. Madrid, 1996424 Olivia Rodríguez González—E evidente o feito de que, se non nos consta o carácter popular destascantigas, tampouco nada nos asegura que estes trobadores ós que se atribúenforon os seus creadores orixinarios.—E, por último,merécelle atención unha tradición de «canción de muller»que irá rastrexando posteriormente, con máis trazas de veracidade que delenda (nas mencións ás «cantadeiras», por exemplo).O ton pausado desta primeira parte está en consonacia co inmellorable es-tado da crítica e o saber que máis alá seda complexo chegar a partir dos do-cumentos con que se conta.Das noticias extraídas verbo dos «séculos escuros» élle fácil defende-la hi-pótese da vitalidade desta literatura fronte á decadencia da culta. As pegadasque nos chegaron, desde o século xv (os cantares referidos ó mariscal Pardode Cela) son escasas e fragmentarias. Aínda así, permiten detectado cambiode formas: do dístico de arte menor con estribillo e paralelismo ás estrofas decatro versos de arte menor e sen estribillo (a copla sería a forma dominante apartir do século xvíií). Obsérvase, por outro lado, a influencia castelá de acor-do coa evolución sociolingilistica do galego testemuiñada por ilustres persoei-ros do s. xvííí. Estes homes interesados pola literatura popular empezan dán-dolle só valor de anécdota (Cernadas), para rematar estudiándoa como ob-xecto con valor de seu (Sobreira).A partir deste momento, Blanco ocúpase de cómo descobren os homescultos a literatura popular, a transcriben e a xulgan, que da literatura popu-lar mesma. A extensión desta obra de divulgación non dá para moito, peroquizáis debería podar máis e mellor as citas intercaladas. Con todo, o seu in-terese polas situacións de creación e transmisión desta literatura fácenlie ras-trexar testemuñas varias dun coñecemento en vivo destes pormenores, que ócaln son os que máis rechamantes resultan. E «a xeito de balance» resume asconclusións que se extraen de todo aquilo.Bótase de menos nesta parte o ton pausado da primeira, diante da abafan-te lectura de datos que os filólogos, historiadores, cultivadores do artigo decostumes e máis tarde estudiosos especializados, van fornecendo ó longo doséculo xix. Os titos na progresión no estudio da literatura popular pódenseresumir deste xeito: se para Murguiía as mostras desta literatura son «instru-mento da historia», para o recopilador López Ballesteros xa teñen importan-cia estética propia. Case ó meso tempo que este, publica asúa obra Rosalía deCastro. O seu libro Cantares Gallegos supón «a intersección histórica (se ca-dra a única na literatura galega) de dúas castes dc literatura (...) e inicia otransvasamento de influencia entre ambas». A partir de aquí medrará o apro-veitamento do caudal popular por autores cultos, en especial por narradores,ó mesmo tempo que cedas composicións cultas —da mesma Rosalía, de Cu-rros Enríquez, etc.— pasarán a formar parte inconscientemente do acervopopular.O estudio sistemático desta literatura iníciao Murguía, inda que ManuelDomingo Blanco Pérez: Historia de la literatura popular galega 425Milá y Fontanals e JuanAntonio Saco y Arce son os únicos en facer sobre elaverdadeira críticaliteraria. Pola súa banda, a prensa dende os anos 70 enc&-gase de espalla-los textos populares.Por fin, tra-la aceptación, aínda con reservas morais e estéticas, da litera-tura popular poío público culto, vén a expansión fóra de Galicia da man decolegas do resto da Península: especialmente da Sociedad Folklórica de Sevi-lía que Machado y Alvarez logrou, que se transplantase a Galicia baixo a pre-sidencia de Emilia Pardo Bazán. E así, segundo Blanco, como se institucio-naliza —aínda que seña por pouco tempo— a literatura popular galega.Mantense viva esta, dándose a coflecer a través de transcripcións, coas mes-mas características e modalidades de antano, e co humor como actitude pre-dominante de estilo.Nas páxinas dedicadas ó coñecemento da literatura popular do século xxvolve a brevidade a se-lo risco dominante. O estilo de Blanco é agora case deguía bibliográfica comentada. Na primeira metade distingue dúas fases deaproximación culta: a prolongación dos proxectos decimonónicos a través deboletíns e revistas que se manteñen tanto dentro de Galicia como na emigra-ción, e que dan especial relevo ó estudio da música popular; e o grande puloque supón o nacionalismo cultural das Irmandades para a modernización doscriterios de clasificación e anáise dun ben cultural onde os teóricos estetas donacionalismo cren atopar prístino o cerne galego.Despois da guerra volve o interese a partir do labor editorial en galego emallas novas promocións de romanistas da Universidade. Curiosamente é anarrativa popular, amáis desatendida ata agora, a que merece máis traballos.No tocante á poesía cantada, Blanco mostra a súa admiración pola perfectarecadádiva e estudio de D. Schubart e A. Santamarina, Cancioneiro populargalego (1984), obra clave dos últimos anos.Blanco reseña deste período o crecente número de fixacións por escritodos textos populares xunto o estrago da «primeira existencia» desta literatu-ra, por cambios debidos á desruralización e á invasión do modelo urbán naaldea. E acaba co anuncio, un chisco enigmático, de novas versións desta li-teratura á que aínda líe queda certa vida de futuro.Domingo Blanco énos xa unha autoridade consagrada no estudio da lite-ratura popular galega, razón pola que se Ile confiou o presente libro divulga-tivo, e pola que se ile cita obrigadamente en calquera investigación sobre otema. Educado en Alemaña con romanistas especializados en literatura popu-lar, entregou a súa intelixencia e o seu esforzo á literatura menos estudiada—hilase o autor de que aínda non ocupe ningún posto nos planos de estudiosfiolóxicos— pero máis espalada ó longo dos tempos. Como pode verse re-petido agora no limiar do libro, Blanco xa deixou definido o termo «popu-lar», mesturando criterios etnográficos e sociolóxicos idóneos para o caso ga-lego. Fixou tamén as súas características, os seus temas e formas dominantes,advertindo de cándo debe unha peza ser considerada verdadeiramente popu-426 Olivia Rodríguez Gonzálezlar. Por último, dende a óptica da «recepción» literaria, analizou aquilo quedistingue a literatura popular da culta e puxo especial empeño en lembrarós receptores cultos que se debe tenta-la valoración xusta dunha literaturacon dtias existencias, tal como definiu Wolfgang Suppan: a primaria, nomedio dunha comunidade iletrada que a xerou para uns fins moi concretos;e a secundaria, a mediatizada por homes de letras, e a única accesible paranosoutros.

Blanco Pérez, Domingo: Historia da literatura popular galega.

Portal de Revistas Científicas Complutenses

Blanco Pérez, Domingo.
Historia da literaturapopular galega,
«Biblioteca de Divulgación», serie Galicia,
núm. 4, Universidade de Santiago
de Compostela, 1994.
Ouviá RODRÍGUEZ GONZALEZ
A través dunha colección divulgativa da Universidade de Santiago, Do-
mingo Blanco ful unha síntese apertada dos seus traballos verbo da literatu-
ra oral popular en Galicia, que concretamente discorreron polo cido da poe-
sía e se centraron nos séculos XVIII e xix, época das primeiras transcripcións
cultas. En efecto, o seu mellor estudio publicouse en 1992 e versaba sobre a
poesía popular do período comprendido entre a avanzada do padre Sarmien-
to (1745) e a edición nunha biblioteca especializada do ~<Cancioneiro>~de José
Pérez 13a]lesteros (1885). 0 seu propósito daquela era o de fixare limpar uns
textos recollidos nese intervalo, para o cal fornecía un serio estudio introduc-
torio cargado de aparato crítico rigoroso. Se ben as notas a pé de páxina de-
saparecen agora, o escrito neses prcliminares repítese, readaptado, no que
constitúe a introducción e a parte central do libro. l)omingo Blanco aclárao
oportunamente e moléstase en sinalar traballos anteriores e posteriores a
aquel estudio, para non deixar dúbidas desta reelaboración que manexa, con
xeitosa habelencia, as artes do labor de intertextualidade ó que o estudioso
de hoxe se autosomete con frecuencia.
Este ir aproveitando ideas e datos xa coflecidos por textos anteriores, que
por outra banda non había máis remedio que repetir poío seu carácter con-
clusivo, explica por qué esta obra consta de partes descompensadas: o
«novo», é dicir, o relativo á Idade Media e o século xx, ocupa menor espacio
e unha reflexión menos profunda que o concernente ó século xix. Vexámo-lo
desenvolvemento do libro:
Paseniñamente ocúpase de face-las oportunas conc]usións acerca dos ves-
tixios da literatura oral («Só sombras proxectadas») nos Cancioneiros medie-
vais:
—Os trazos de estilo de algunhas composicións fácenas parangonarse
con certas formas expresivas e con contidos de unha importante corrente
medieval.
Revista dú Filología Románica, 13. Servicio de Publicaciones. Univ. Complutense. Madrid, 1996
424 Olivia Rodríguez González
—E evidente o feito de que, se non nos consta o carácter popular destas
cantigas, tampouco nada nos asegura que estes trobadores ós que se atribúen
foron os seus creadores orixinarios.
—E, por último,merécelle atención unha tradición de «canción de muller»
que irá rastrexando posteriormente, con máis trazas de veracidade que de
lenda (nas mencións ás «cantadeiras», por exemplo).
O ton pausado desta primeira parte está en consonacia co inmellorable es-
tado da crítica e o saber que máis alá seda complexo chegar a partir dos do-
cumentos con que se conta.
Das noticias extraídas verbo dos «séculos escuros» élle fácil defende-la hi-
pótese da vitalidade desta literatura fronte á decadencia da culta. As pegadas
que nos chegaron, desde o século xv (os cantares referidos ó mariscal Pardo
de Cela) son escasas e fragmentarias. Aínda así, permiten detectado cambio
de formas: do dístico de arte menor con estribillo e paralelismo ás estrofas de
catro versos de arte menor e sen estribillo (a copla sería a forma dominante a
partir do século xvíií). Obsérvase, por outro lado, a influencia castelá de acor-
do coa evolución sociolingilistica do galego testemuiñada por ilustres persoei-
ros do s. xvííí. Estes homes interesados pola literatura popular empezan dán-
dolle só valor de anécdota (Cernadas), para rematar estudiándoa como ob-
xecto con valor de seu (Sobreira).
A partir deste momento, Blanco ocúpase de cómo descobren os homes
cultos a literatura popular, a transcriben e a xulgan, que da literatura popu-
lar mesma. A extensión desta obra de divulgación non dá para moito, pero
quizáis debería podar máis e mellor as citas intercaladas. Con todo, o seu in-
terese polas situacións de creación e transmisión desta literatura fácenlie ras-
trexar testemuñas varias dun coñecemento en vivo destes pormenores, que ó
caln son os que máis rechamantes resultan. E «a xeito de balance» resume as
conclusións que se extraen de todo aquilo.
Bótase de menos nesta parte o ton pausado da primeira, diante da abafan-
te lectura de datos que os filólogos, historiadores, cultivadores do artigo de
costumes e máis tarde estudiosos especializados, van fornecendo ó longo do
século xix. Os titos na progresión no estudio da literatura popular pódense
resumir deste xeito: se para Murguiía as mostras desta literatura son «instru-
mento da historia», para o recopilador López Ballesteros xa teñen importan-
cia estética propia. Case ó meso tempo que este, publica asúa obra Rosalía de
Castro. O seu libro Cantares Gallegos supón «a intersección histórica (se ca-
dra a única na literatura galega) de dúas castes dc literatura (...) e inicia o
transvasamento de influencia entre ambas». A partir de aquí medrará o apro-
veitamento do caudal popular por autores cultos, en especial por narradores,
ó mesmo tempo que cedas composicións cultas —da mesma Rosalía, de Cu-
rros Enríquez, etc.— pasarán a formar parte inconscientemente do acervo
popular.
O estudio sistemático desta literatura iníciao Murguía, inda que Manuel
Domingo Blanco Pérez: Historia de la literatura popular galega 425
Milá y Fontanals e JuanAntonio Saco y Arce son os únicos en facer sobre ela
verdadeira críticaliteraria. Pola súa banda, a prensa dende os anos 70 enc&-
gase de espalla-los textos populares.
Por fin, tra-la aceptación, aínda con reservas morais e estéticas, da litera-
tura popular poío público culto, vén a expansión fóra de Galicia da man de
colegas do resto da Península: especialmente da Sociedad Folklórica de Sevi-
lía que Machado y Alvarez logrou, que se transplantase a Galicia baixo a pre-
sidencia de Emilia Pardo Bazán. E así, segundo Blanco, como se institucio-
naliza —aínda que seña por pouco tempo— a literatura popular galega.
Mantense viva esta, dándose a coflecer a través de transcripcións, coas mes-
mas características e modalidades de antano, e co humor como actitude pre-
dominante de estilo.
Nas páxinas dedicadas ó coñecemento da literatura popular do século xx
volve a brevidade a se-lo risco dominante. O estilo de Blanco é agora case de
guía bibliográfica comentada. Na primeira metade distingue dúas fases de
aproximación culta: a prolongación dos proxectos decimonónicos a través de
boletíns e revistas que se manteñen tanto dentro de Galicia como na emigra-
ción, e que dan especial relevo ó estudio da música popular; e o grande pulo
que supón o nacionalismo cultural das Irmandades para a modernización dos
criterios de clasificación e anáise dun ben cultural onde os teóricos estetas do
nacionalismo cren atopar prístino o cerne galego.
Despois da guerra volve o interese a partir do labor editorial en galego e
mallas novas promocións de romanistas da Universidade. Curiosamente é a
narrativa popular, amáis desatendida ata agora, a que merece máis traballos.
No tocante á poesía cantada, Blanco mostra a súa admiración pola perfecta
recadádiva e estudio de D. Schubart e A. Santamarina, Cancioneiro popular
galego (1984), obra clave dos últimos anos.
Blanco reseña deste período o crecente número de fixacións por escrito
dos textos populares xunto o estrago da «primeira existencia» desta literatu-
ra, por cambios debidos á desruralización e á invasión do modelo urbán na
aldea. E acaba co anuncio, un chisco enigmático, de novas versións desta li-
teratura á que aínda líe queda certa vida de futuro.
Domingo Blanco énos xa unha autoridade consagrada no estudio da lite-
ratura popular galega, razón pola que se Ile confiou o presente libro divulga-
tivo, e pola que se ile cita obrigadamente en calquera investigación sobre o
tema. Educado en Alemaña con romanistas especializados en literatura popu-
lar, entregou a súa intelixencia e o seu esforzo á literatura menos estudiada
—hilase o autor de que aínda non ocupe ningún posto nos planos de estudios
fiolóxicos— pero máis espalada ó longo dos tempos. Como pode verse re-
petido agora no limiar do libro, Blanco xa deixou definido o termo «popu-
lar», mesturando criterios etnográficos e sociolóxicos idóneos para o caso ga-
lego. Fixou tamén as súas características, os seus temas e formas dominantes,
advertindo de cándo debe unha peza ser considerada verdadeiramente popu-
426 Olivia Rodríguez González
lar. Por último, dende a óptica da «recepción» literaria, analizou aquilo que
distingue a literatura popular da culta e puxo especial empeño en lembrar
ós receptores cultos que se debe tenta-la valoración xusta dunha literatura
con dtias existencias, tal como definiu Wolfgang Suppan: a primaria, no
medio dunha comunidade iletrada que a xerou para uns fins moi concretos;
e a secundaria, a mediatizada por homes de letras, e a única accesible para
nosoutros.


https://revistas.ucm.es/index.php/RFRM/article/download/RFRM9696110423A/12179

Blanco Pérez, Domingo: Historia da literatura popular galega.

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Directory of Open Access Journals

Portal de Revistas Científicas Complutenses