Curros Ferro, María

Portal de Revistas Científicas Complutenses

Recensións
Madrygal, 2015, 18  293-315 295
Respirar polo idioma (Os galegos e Julio Cor-
tázar) que o autor publicara en 2006. A obra 
que reseñamos aquí preséntasenos como o 
encontro entre diferentes voces e perspectivas 
de intelectuais galegos que, nalgún momento, 
estreitaron lazos co autor de Bestiario. Todas 
estas relacións, como non podía ser doutro 
xeito, atópanse conectadas pola necesidade de 
dar conta do destino dun e doutros. Cunha di-
visión primaria do texto en tres bloques –“Ga-
licia e Julio Cortázar”, “Julio Cortázar e os 
Galegos” e “Presenzas”– chegamos a un pro-
fundo coñecemento de lembranzas e, incluso, 
historias da retagarda, como é o caso dunha 
das fillas de Valle-Inclán, Mariquiña. 
En “Galicia e Julio Cortázar” temos ata un 
total de once apartados. No primeiro –“Dende 
sempre”– aprendemos que as relacións entre o 
autor de Rayuela e Galicia non comezan con 
Aurora Bernández, senón antes; se cadra desde 
o seu nacemento. A segunda das partes é a adi-
cada ao seu cuñado Francisco Luis Bernárdez, 
ao que coñece antes que a Aurora. De feito, 
na terceira sección, ela é a protagonista e así é 
como se nos vai debullando aos lectores a vida 
do matrimonio de Cortázar, pouco e pouco. En 
“Fardel de Exiliado” –título que tamén dá no-
me a un libro de poemas de Luís Seoane– en-
contramos información variada sobre Buenos 
Aires como destino do exilio galego, mais ta-
mén sobre as actividades culturais que levaban 
a cabo, fundamentalmente creación de revistas 
e editoriais. A través de Correo literario, Ca-
balgata e Nova, na quinta parte, chegamos a 
coñecer máis polo miúdo a Cortázar e as súas 
relacións con Arturo Cuadrado, Luís Seoane e 
Lorenzo Varela, fundadores da revista Correo 
literario, sen esquecermos das seguintes, Ca-
balgata e Nova, nas que o autor arxentino co-
labora con traducións de relatos e publicación 
de contos propios. No apartado seis temos, de 
novo, información sobre unha das devanditas 
revistas, será Correo literario, pero tamén será 
tratado Bruja pois é nesta revista de intelec-
tuais galegos onde Cortázar publica este rela-
to. Aquí coñecemos o que di Aurora sobre tal 
conto xa que, na súa opinión, a presenza dos 
galegos e das meigas –sobre as que o arxenti-
no tiña oído falar tanto– foi clave para a súa 
creación. No subcapítulo seguinte advertimos 
Nel analízase a magnitude da obra dramática 
traducida nos últimos anos e, tamén, as dife-
rentes causas que puideron levar a determina-
das seleccións de importación de certas obras 
teatrais. O autor repasa as distintas etapas na 
historia do sistema teatral en Galicia e destaca 
as súas características durante o século XX. 
Por último, Vieites ofrece as principais con-
clusións obtidas da súa investigación.
No capítulo final, as autoras Iolanda Gala-
nes Santos e Silvia Montero Küpper presentan 
as principais conclusións tiradas do estudo da 
evolución da obra estranxeira traducida cara 
ao galego dende a década dos 80. Para rema-
tar, as autoras aluden á necesidade de investi-
gar novas vías por medio das cales sensibilizar 
a sociedade en relación cos bens culturais.
Tal como se expuxo ao inicio desta recen-
sión, o grupo Bitraga da Universidade de Vi-
go culmina con esta publicación a exposición 
da situación da tradución entre a literatura ga-
lega e outras culturas, esta vez centrándose nas 
obras doutras linguas que se traduciron cara ao 
galego. Un traballo de investigación que amo-
sa ao lector as circunstancias e evolución da 
mesma dende o punto de vista da importación, 
con exposicións que pasan polos diferentes 
xéneros literarios e o traballo e avances que 
se acadaron durante os últimos corenta anos.
Lúa Cruz Fernández
Fernández Naval, Francisco X. (2014): O so-
ño galego de Julio Cortázar. Ourense:  Linteo, 
344 pp.
Este texto preséntanos a traxectoria de 
Cortázar cos galegos que compartiron parte da 
súa vida en Buenos Aires –o autor prefire esta 
denominación para a capital porteña, en lugar 
de Bos Aires. O libro está cheo de datos, anéc-
dotas, contos... En relación a esta obra cóm-
pre subliñar que se trata da continuidade duns 
estudos que o autor, Francisco X. Fernández 
Naval, comezou alá polo 2004, é dicir, xa van 
aló máis de dez anos. Nada máis comezarmos 
a lectura sabemos que nos atopamos fronte a 
un agrandamento das pouco coñecidas rela-
cións de Cortázar cos galegos. O soño galego 
de Julio Cortázar semella a segunda parte de 
Recensións
Madrygal, 2015, 18  293-315296
terioridade; a El Examen, por exemplo, mais 
tamén a Rayuela ou a 62 Modelo para armar. 
Polo tanto, esta parte envolve nunha unidade 
xeral toda a obra de Cortázar, na que aparece 
unha inmensa cantidade de galegos, en oca-
sións, co papel protagonista. 
E, xa para rematarmos, chegamos á derra-
deira e a máis longa das partes, “Presenzas”. 
As primeiras seccións –“Simetrías” e “Varian-
tes académicas”– comparten un núcleo co-
mún: Doutros lados: capítulos sobre os contos 
de Cortázar, proxecto e finalmente libro que, 
en 2006 e da man da profesora de Filoloxía 
da Universidade de Santiago de Compostela 
Soledad Pérez-Abadín, levaron a cabo algúns 
alumnos, entre os que eu mesma me encontro. 
En “O lobo e as mandrágoras” coñecemos No 
xardín das mandrágoras onde Paco López-
Barxas publica, entre outras, unha entrevis-
ta a Cortázar. Despois virá “O perseguidor”, 
onde se repasa o outono que en 2006 encheu 
Compostela de actos arredor da obra do arxen-
tino celebrando que Aurora Bernárdez cedera 
o arquivo fotográfico á Xunta de Galicia. En 
“Arborizar” temos referencias e influencias de 
diferentes autores e intelectuais galegos para 
con Cortázar: Antonio García Teijeiro, Xosé 
Luís Méndez Ferrín, Vicente Araguas, Ramón 
Caride Ogando, Carlos Arias, Xelís de Toro, 
Suso de Toro, Gonzalo Navaza, Anxo An-
gueira, Dores Tembrás, Camilo Franco, Xa-
vier Queipo, Claudio Rodríguez Fer, Yolanda 
López López, Rubén Ruibal, César Candelas, 
Xesús Constenla Doce, Olalla Cociña, Agus-
tín Fernández Paz, Miguel Mato Fondo, Berta 
Dávila, Eva Veiga, Anxos Sumai, Miro Villar, 
Malores Villanueva e Xavier Seoane. Todos 
eles recoñecen que se alimentan ou alimenta-
ron do autor arxentino. E xa para rematarmos 
atopámonos cunha serie de textiños, uns máis 
longos ca outros, que podemos achar en “So-
bremesas para ler de xeito conmemorativo”. 
Aí algúns dos autores e das autoras anteriores 
participan no libro que estamos a traballar, O 
soño galego de Julio Cortázar. Estes textos 
son: “Un home e unha muller” de Eva Vei-
ga, “Chumpelados barolios” de Miguel Mato 
Fondo, “¿Encontraría a la Maga?” de Olalla 
Cociña, “No devalo” de Anxos Sumai, “No 
peto dunha americana” de Camilo Franco e, 
a relación entre Rafael Dieste e Julio Cortá-
zar, xa que este último chegara incluso a vi-
vir no piso da rúa Lavalle de Buenos Aires do 
matrimonio Dieste-Muñoz. A parte oitava vai 
dedicada á amizade entre o noso protagonista 
arxentino e outro galego, neste caso Luís Seoa-
ne. Descubrimos, así, a relación estreita entre 
eles, xa que hoxe é unha sobriña deste artista 
a que posúe varios orixinais de Cortázar. Na 
novena sección afondamos un pouquiño máis 
na vida de Francisco Porrúa e na correspon-
dencia que cruzaba con Julio. Ata cen cartas 
son testemuño do agarimo que ambos os dous 
se tiñan. “En Galicia”, penúltima parte do pri-
meiro capítulo do libro, recóllense dúas viaxes 
de Aurora Bernárdez e Julio Cortázar á terra 
de Breogán, a primeira delas no ano 1956 e, 
un ano despois, en 1957, a segunda. E xa no 
derradeiro apartado, “Amizades serodias, co-
ñecementos vagos”, proporciónansenos unha 
serie de nomes de persoas –de novo galegos 
todos– que pasaron pola vida do noso autor: 
María Casares, Antonio Pérez Prado, José Án-
gel Valente, Leopoldo Nóvoa e Ramón Chao.
No segundo bloque do libro, “Julio Cor-
tázar e os Galegos”, atopámonos perante ca-
tro seccións: “Retrato de cidade con xente ao 
lonxe”, “Enfermeira de día”, “A lingua e os 
seus arredores” e “Galegos de novela”. Coñe-
cemos, devagar, da man de Francisco Fernán-
dez Naval os personaxes galegos das obras de 
Julio Cortázar (mecánicos, camareiras...). Esta 
paisaxe urbana vainos permitir coñecer polo 
miúdo a emigración galega da Arxentina. La 
vuelta al día en ochenta mundos cun camarei-
ro galego, Francisco, tamén aparece ben ana-
lizado. Porén, non son os únicos; na primeira 
novela do arxentino, El Examen, ou noutros li-
bros de relatos como Último Round e un conto 
que alí aparece “Los Testigos” dan boa conta 
de máis galegos. En “Enfermeira de día” de-
témonos na análise da galleguita protagonista 
de “La Señorita Cora” de Todos los fuegos el 
fuego. Máis adiante, en “A lingua e os seus 
arredores” –a través de porteiros e condutores 
galegos, que deambulan polas rúas da capital 
porteña– analízanse referencias e alusións tan-
to á lingua de Rosalía como aos seus falantes. 
“Galegos de novela”, derradeira parte do blo-
que, volve de novo ás obras referidas con an-
Recensións
Madrygal, 2015, 18  293-315 297
Álvarez (“Na procura do mínimo paremio-
lóxico grego”), de Sevilla Muñoz e Marina 
García Yelo (“A elaboración dun corpus pare-
miolóxico por francófonos nativos”) e de Ma-
ría Rosario Soto Arias (“Notas para un estudo 
dos refráns haxiocronolóxico”).
As locucións son o obxecto dos traballos 
de Jorge Leiva Rojo (sobre a tradución das lo-
cucións adverbiais no italiano, alemán e espa-
ñol, a través dun texto do rexistro coloquial), 
Manuel Martí Sánchez (sobre a diferenza en-
tre conxuncións e conectores no ámbito da fra-
seoloxía) e Ana María Ruiz Martínez (sobre a 
marcación diafásica das locucións en español). 
No campo da fraseoloxía bilingüe sitúan-
se o estudo de Silverio Cerradelo e Estevo 
Valls, que pretende contribuír á elaboración 
dun futuro dicionario bilingüe galego-catalán, 
sinalando correspondencias fraseolóxicas en-
tre estas dúas linguas, e o de Francisco Núñez 
Román, que indaga na posición que ocupan 
as unidades fraseolóxicas rexionais dentro do 
sistema fraseolóxico, nun territorio plurilin-
güe como é Italia. 
Os artigos de Ana María Ramos Sañu-
do, Xesús Ferro Ruibal e Carmen Navarro e 
Elena Dal Maso xiran arredor da semántica. 
O primeiro analiza a fraseoloxía do “dicir” 
en francés; o segundo se centra nos estereo-
tipos negativos que se transmiten nos fraseo-
loxismos galegos e doutras nove linguas; e o 
terceiro é unha achega, a través dun enfoque 
cognitivista, á metáfora plantosémica en espa-
ñol e italiano. 
Outra área de estudo presente neste volume 
é a fraseodidáctica. Carola Strohschen investi-
ga a presenza e sistematización da fraseoloxía 
no ensino de idiomas, analizando tres manuais 
de alemán como lingua estranxeira para adul-
tos de nivel B1; mentres que Larissa Timo-
feeva incide no desenvolvemento de certas 
competencias lingüísticas na aprendizaxe dun-
ha segunda lingua a través da fraseoloxía, co-
mo elemento propio da comunicación  verbal. 
Na seguinte sección deste número da revis-
ta, atópanse tres escolmas: a primeira, a car-
go de María Victoria Cerviño Ferrín, presenta 
expresións fraseolóxicas recollidas en Sebil 
xa por último, “Escoitando jazz con Cortázar” 
de Antonio García Teijeiro. 
O libro conclúe, como non podía ser doutro 
xeito, cunha extensa listaxe de bibliografía, un 
índice onomástico e un álbum que, composto 
de doce fotografías, dá boa conta da segunda 
das viaxes que Aurora e Julio fixeran pola no-
sa terra. Amais, atopamos un retrato de M. Fi-
gueiras do noso protagonista. Todo isto axuda 
ao lector ou lectora a coñecer a razón de ser dos 
camiños dos nosos protagonistas, Cortázar e os 
galegos, ben sexa aqueles intelectuais amigos, 
ben sexa aqueles anónimos que, radicados na 
capital porteña, participaron ou non da forte 
actividade social daquel tempo. Polo tanto, os 
lectores batemos, como xa se explicou, cunha 
amálgama de historias que arrodearon a quinta 
provincia galega a mediados do século pasado 
cun nexo común, Julio Cortázar. 
María Curros Ferro
VV.AA. (2013): Cadernos de Fraseoloxía Ga-
lega, nº 15. Santiago de Compostela: Centro 
Ramón Piñeiro para a Investigación en Huma-
nidades.
O número 15 de Cadernos de Fraseoloxía 
Galega, revista internacional de investigación 
fraseolóxica que ten como obxectivos propi-
ciar a recolla e a investigación da fraseoloxía 
non só galega senón tamén universal en Ga-
licia, así como contribuir á normalización do 
galego, está composto por cinco seccións: 
Estudos, Recadádivas, Recensións, Novas e 
Balance. A primeira delas consta dun total de 
quince artigos, adicados a distintos eidos da 
fraseoloxía e a paremioloxía en 18 linguas, 
tanto da Península (galego, portugués, asturia-
no, aragonés, español, catalán e vasco) como 
doutros países europeos (véneto, romanés, 
bretón, gaélico, inglés, alemán, grego, polaco, 
ruso, finés e húngaro).
Á historia da fraseoloxía adícase o estudo 
de Josefina Velasco Menéndez; en concreto, 
á investigación da fraseoloxía rusa, dende os 
seus inicios ata mediados do século XX. 
O campo da paremioloxía conta con tres ex-
poñentes: as análises de Carlos Alberto Crida 


Fernández Naval, Francisco X. (2014): "O soño galego de Julio Cortázar"

http://revistas.ucm.es/index.php/MADR/article/download/51469/47745

Fernández Naval, Francisco X. (2014): "O soño galego de Julio Cortázar"

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Portal de Revistas Científicas Complutenses