autor, Sin

Portal de Revistas Científicas Complutenses

O día 17 de maio de 2007 estiveron na
Facultade de Filoloxía da Universidade
Complutense de Madrid a poeta Luz Pozo Garza,
proposta para o premio Nobel pola AELG, e
Olivia Rodríguez, profesora de Teoría de
Literatura da Universidade de A Coruña, con
motivo da celebración do Día das Letras Galegas.
A profesora Olivia Rodríguez falou da poética de
Luz Pozo Garza e a poeta fixo unha lectura dal-
gúns dos poemas comentados por Olivia Gonzá-
lez e fixo que os asistentes se emocionaran cos
seus poemas.
No libro De Pondal a Novoneyra (1990), de
Xosé Luís Méndez Ferrín, Luz Pozo Garza,
xunto con Antonio Tovar, María del Carmen
Kruckenberg, Tomás Barros, Manuel Cuña
Novás, etc.,  pertence á “Promoción de Enlace”,
entre a Xeración de 1936 e a primeira xeración de
poetas de posguerra na literatura galega. O grupo
caracterízase por manter acesa a chama da tradi-
ción, nun momento que case chegou a significar a
desaparición da literatura escrita en galego. Estes
poetas son bilingües, pois teñen dificultades enor-
mes para editar no idioma propio, e van exercer
unha influencia de enorme peso nas xeracións de
recuperación cultural galega. 
A autora comeza publicando poemas en 1945
no xornal de Ribadeo “Las Riberas del Eo”, e
seguirá a facelo en diversas publicacións galegas
e foráneas como La Noche de Santiago, Alba de
Pontevedra e Vigo, Mensajes de poesía de Vigo,
Aturuxo de Ferrol, Atlántida da Coruña, Alborada
de Buenos Aires, Poesía Española e Ínsula, de
Madrid. 
Atopa no seu paisano e amigo, o profesor
Dionisio Gamallo Fierros, un mentor e animador,
que a pon en contacto cos poetas da “Generación
del 27” sobrevivintes en Madrid, Dámaso Alonso,
Vicente Aleixandre e, especialmente, Gerardo
Diego. Este fará en ABC unha crítica do seu pri-
meiro libro, Ánfora (1949), que dará a coñecer a
Luz Pozo Garza fóra de Galicia. Como poeta en
castelán, a autora ofrece un caso excepcional para
a época de poesía sensual e erótica escrita por
unha muller, e posta en boca dun “eu lírico” femi-
nino. O panorama poético de posguerra tiña
orientacións moi distintas, o que fai que este libro
manteña máis relación coa poesía hispanoameri-
cana de Juana de Ibarbourou, Gabriela Mistral e
Alfonsina Storni, que coa poesía da España inte-
rior. Luz vai ler o poema “Reconocimiento” que
exemplifica a sensualidade aludida:
Madrygal, 2008, 11  161-164
DÍA DAS LETRAS GALEGAS
Paraninfo da Facultade de Filoloxía
Universidade Complutense de Madrid
Maio. 2007
A poética de Luz Pozo Garza por Olivia Rodríguez
Lectura e comentario de poemas por Luz Pozo Garza
ISSN:1138-9664
Luz Pozo Garza
161-164 Cr nica.qxd  07/05/2008  11:51  PÆgina 161
Me hallarás bajo vibrante pleamar de luz.
SABRÁS quién soy por mi cintura de rosas fresquí-
simas. Por las dulces ramas arqueadas de mis brazos.
MIENTRAS la tarde lanza su viva llamarada entre las
hojas, no busques mis huellas. Que sobre orillas virginales
ondeará mi planta adolescente.
Y cuando la luna sostenga el pasmo de su lámpara
de oro,
¡MIRA!...
…Que en mi ceñida cabellera se encenderán todas las
estrellas 
(Ánfora, 19491)
Luz Pozo Garza intenta incorporarse á poesía
española canónica presentándose ao premio
Adonais con El vagabundo (1952), o seu segundo
libro. Non acada o premio, pero abre novas vetas
poéticas na súa andaina: o canto á liberdade e á
vida sen normas.
O seu primeiro libro de poesía en galego é O
paxaro na boca (1952), que escribe animada polo
escritor Manuel María. As súas relacións literarias
van en aumento. Mantén unha amizade frutífera
con Luís Pimentel, e frecuenta de cando en vez
—especialmente cando acode ao Conservatorio
de música da Coruña, onde obtén o título superior
de piano en 1949— os parladoiros coruñeses, onde
o propio Manuel María acode desde terras luguesas
para reunirse con escritores como Miguel
González Garcés e Mariano Tudela, Antón Avilés
de Taramancos e Álvaro Cunqueiro, ou pintores
como Urbano Lugrís.
Luz aínda publicará un novo libro en castelán,
Cita en el viento (1962), de tema mariñeiro, onde
se configura un dos símbolos da súa poesía, o mar
como espazo de liberdade, pero tamén como abis-
mo de misterio e morte. Inicia en 1975 a publica-
ción de Nordés. Revista de Poesía e Crítica con
Tomás Barros e Luís Seoane. 
O libro Últimas palabras / Verbas derradeiras
(1976) marca un punto de inflexión na súa traxec-
toria: por unha parte, é froito dun estado anímico
depresivo, que dá pé á expresión dun nihilismo do
que sairá a autora reforzada para o futuro. Por
outra banda, sinala a transición cara á literatura
definitiva en galego. Luz Pozo Garza elixe esa
escrita como un compromiso coa cultura de
Galicia da que nunca máis se afastará.
Pode dicirse que a gran segunda etapa da súa
poesía se inicia coa súa produción en galego. Nos
culturalistas Concerto de outono (1981) e Códice
Calixtino (1986), que recrea o ámbito mítico do
Camiño de Santiago, maniféstanse os elementos
claves desta nova xeira: unha poesía interartística
á procura da beleza formal, con pegada profunda
da música, a pintura, o debuxo e a xeometría
arquitectónica. 
A poesía de Luz Pozo Garza ten desde as pri-
meiras producións unha raíz simbolista que é teori-
zada en textos críticos e autopoéticos da mesma
autora. É o seu un simbolismo xa clásico, enten-
dendo por tal o movemento representado por Ch.
Baudelaire, para quen a natureza é un templo de
agochados sinais misteriosos que só o auténtico
poeta é quen de descifrar. Ese simbolismo remón-
tase ao Platonismo e á súa defensa do poeta-viden-
te que experimenta a inspiración como o alento dos
deuses, e cuxa misión é acadar a verdade a través
da beleza que empeza albiscándose nas cousas da
realidade. A “Autopoética”, que Luz escribe en
Códice Calixtino e que lerá, exemplifica o exposto:
(…) cada poeta engade unha faísca de claridade ó
poema total. Imos coa pequena lámpada na noite ata
que a revelación, que xacía nas sombras, se fai lúci-
da e sobrevive. Quizais sexa iso a poesía: clarifica-
ción da idea na conciencia. Ou ensoñación malferida
que xorde dun ceo incertamente transparente (…)
No meu caso, a luz permite modificar a doutrina
dos astros; abrir un códice pechado na noite; ser
coñecemento sutil da condición suprema; trascen-
der, tal o amor, das rúas sagradas do meu pobo;
evocar a chuvia nunha praza baleira…
A luz decrece e fire se morre Rosalía e queda alu-
cinada nos ollos de Rimbaud.
Tería que dicir con Víctor Hugo: “Vin a sombra,
sen ollada, sen lámpada”. E despois engadir: Mais
a luz vai comigo  (Edic. cit. en n. 1, p. 405)
O tema da súa poesía é fundamentalmente amo-
roso: transfiguración literaria da súa experiencia
vital, marcada neste aspecto pola relación apaixona-
da e durante moito tempo imposible co poeta gale-
go Eduardo Moreiras. Sería isto, en principio, unha
cuestión literariamente irrelevante, se non produci-
se un caso insólito na literatura galega e universal
de creación poética intertextual entre ambos escrito-
res, que dialogan a través dos seus versos. Mesmo
se mantén a conversa co “Eduardo no alén” na poe-
sía de Luz Pozo Garza a partir de 1991, data da
morte do amado. Do poemario Prometo a flor de
loto escoitamos a Luz o poema “Illas Cíes”:
Madrygal, 2008, 11  161-164162
1 Véxase Mémoria Solar.Obra poética. Ourense: Linteo, p.53.
A poética de Luz Pozo Garza Olivia Rodríguez
161-164 Cr nica.qxd  21/06/2008  18:16  PÆgina 162
(….)
Con labios exaltados bicábasme nas tempas
E querías que fora a raíña dos mares
Ou deslizabas verbas secretas nos oídos
Nos xogos inocentes
Debuxei no teu peito os signos da alegría
Despois grabei na area os símbolos da patria:
espirais
caracolas
esvásticas solares
Cousas do paraíso…
Naquelas latitudes oceánicas azul
azul delirio
tracei como remate un labirinto tácito
para salvar o amor (Edic. cit. en n. 1, pp. 517- 518)
A morte, presente na súa poesía desde o libro
El vagabundo, amosa o seu rostro máis duro en
Prometo a flor de loto (1992). Esta elexía polo
pasamento do seu amado e compañeiro poeta,
Eduardo Moreiras, inaugura un misticismo nado
da idea do amor máis alá da morte. Ao mesmo
tempo, conduce a un vitalismo renovado a través
da palabra poética que quere fixar a eternidade e
anular as fronteiras entre vida e alén. 
O tema da morte non anula, senón que poten-
cia outros tamén relevantes na andaina poética da
autora. A poesía social nada da evolución da súa
poesía existencial, que agroma con intermitencia
—vémola recentemente na súa contribución á
loita poética contra a “marea negra”— e que se
orixina no vitalismo e o anticonvencionalismo da
propia autora.
Sobre África —di Luz Pozo— escribín algúns
poemas, sempre teño África no corazón, en todos
os seus aspectos, en toda a súa pobreza, en toda a
súa fraxilidade. Por iso escribín estos poemas que
constan de tres partes e vou ler a terceira: 
Mira esa luz que fire mesmamente
nunha terra de fame e extermino
Hai un bangá continuo que bate
polos mortos
e as nais enxoitan o pavor dos nenos…
Naceu unha meniña
e puxéronlle “Guerra” como nome de pía
A outro recente nado
Chamarónlle “Sen Pai”
Un meniño zugaba na teta
Da nai morta…
Mais un tam-tam percute nas conciencias
Desde o país da fame
Desde a morte
Mais unha flor en tanto violada
Declárase en urxencia2
En Muller a facer vento,
Lisboa, Edições Tema, (1998)
A isto súmase a súa capacidade de comunica-
ción coas novas xeracións de escritores galegos,
especialmente coas cada vez máis numerosas
escritoras mulleres, que ven na súa obra unha
ponte que as conduce desde a tradición rosaliana
á postura de vangarda aberta a múltiples ámbitos
culturais. Non en van representa un modelo para
os que se interesan pola crítica e a literatura femi-
nista, porque traballou sempre por abrir o camiño
á voz que as mulleres tiveron durante séculos
silenciada en Occidente, e seguen a ter en tantos
lugares do mundo.
Luz mantén un diálogo coa cultura galega non
só literaria, nun rico xogo intertextual que  a leva
a conectar con culturas próximas e remotas e afas-
tadas: os mundos orientais, bíblicos, clásicos
greco-latinos, célticos, que se enriquecen coa
achega profundamente galega que a poesía de Luz
Pozo Garza significa.
O diálogo na súa poesía convértese nun
“método” de acceso e anovamento doutras voces
literarias. Neste sentido sobrancea a canle de
comunicación aberta con Rosalía de Castro. Ese
diálogo continúa a través de múltiples voces, den-
tro e fóra da Literatura Galega: os trobadores
medievais, os contemporáneos Luís Pimentel, A.
Cunqueiro, Luís Seoane, etc. As voces universais
de P. Éluard, A. Rimbaud, P. Valéry, J. Keats,
Dylan Thomas, W. Whitman, J. Kérouac, Lasse
Söderberg, Fernando Echevarria, José Bento,
Ramos Rosa, Juan Ramón Jiménez, José Ángel
Valente, etc..
Con respecto a isto Luz Pozo cóntanos:
Primeiramente eu falo de Rosalía contando a súa
vida secreta, a súa vida que está poetizada por min.
Pero despois vou profundizando cada vez máis
nesta relación de moitísimos anos, que desde moi
pequena levo con Rosalía. Desde entón, pensei
facer unhas confidencias da miña vida a Rosalía, as
A poética de Luz Pozo Garza Olivia Rodríguez
163Madrygal, 2008, 11  161-164
2 Recollido na obra poética completa citada en n. 1, p. 830
161-164 Cr nica.qxd  21/06/2008  18:17  PÆgina 163
confidencias máis importantes da miña vida. Unha
das cousas máis tristes para min foi a morte dun
irmán meu na guerra, por iso o libro termina con
esta confidencia do poema  “Eu tiña o pano bran-
co” (p. 618, edic. cit).
Nos últimos anos do novo século, o poema
dramático Medea en Corinto (2003), así como o
poemario dedicado a Irlanda, As arpas de
Iwerddon (2005), o libro Vodas palatinas (2006),
e novos proxectos arredor da relectura doutros
mitos a través da poesía, parecen configurar un
terceiro período aínda en proceso, caracterizado
por unha literatura de recreación mítica universal,
ao fío da súa vella vertente culturalista, co predo-
minio da deriva cara a un celtismo profundo e
anovado. Luz lerá o poema “Páxina Atlántica”.
Este poema —comenta Luz Pozo— está dedicado
a Xesús Alonso Montero. Xesús é unha persoa que
admiro moitísimo, e sempre me dicía: “Luz, porque
non escribes un poema sobre Irlanda” Eu dicíalle
que o faría, mais íame retrasando neste compromiso.
Un día, cando estaba en Vigo, escribín este poema e
dediqueillo a Xesús Alonso Montero. Nel están as
cousas que vexo en Irlanda e as comparo coas cou-
sas que vexo en Galicia, conservando sempre un
celme común a ambos países. Digo así:
Para Xesús Alonso Montero
Vin a aldea arredada no seu propio segredo
Nin se perdeu o celme inxel do Beatus Ille
Pasei a contemplar tanta fidelidade
Vin burriños cargados de herba e de xestas vivas
alpendres que harmonizan cos aparellos rústicos
a  humilde ferramenta trasnoitada
ou talvez encetar o pan de cada día signándolle
unha cruz por riba cun coitelo
Vin a camelia gaélica en Bíin Eadair
A paixón dos triskelers baixo o rigor dos liques 
e da chuvia insubmisa
Vin  pallozas e torques
E os míticos tesouros daquel reino de Tara
A cerimonia erótica do arado
Vin revelarse as antas na afinidade da morte
Todo se pode ler nesta páxina atlántica
Na sustancia unitaria do narcisismo celta
Na camelia gaélica do xardín de Bíin Eadai
(Edic. cit. p. 703) 
A cerna platónica explica tamén a vocación
interartística desta autora —toda a arte é unha—.
Ilumina, por outra banda, a súa veta mística: hai
na súa poesía en moitos momentos unha relixiosi-
dade de impregnación pre-cristiá e panteística
galega tradicional, que transita ou conduce a un
misticismo aglutinador de influencias españolas,
orientais e xudeo-bíblicas. No fondo, a raíz célti-
ca. Sempre dentro deste misticismo o poema que
pecha o libro As arpas de Iwerddon titulado
“Avalón, Avalón” (pp. 744-745) e que Luz lerá
como clausura do acto:
(…)
En Avalon hai ramas de brancura incisiva
froitos de ouro purísimo e moi fráxiles
como de vento extremo distanciado e sen patria
non son manxares para dar sustento
son unha forma esencial da concordia absoluta
unha vision total da suprema harmonía…
Oh música enigmática que vén de nin se sabe!
Música que non se explica por salterios nin cítaras,
nin arpas!]
Oh Luz radiante! Oh música que escurece os sentidos!
Oh rosa sen mudanza que se fire docemente!
Oh eternidade que acende vida e morte
Nunha chama vivísima no exterminio da rosa…!
Abriuse un coloquio e Luz Pozo, radiante,
entusiasmou ó público.
[Transcrición do texto: Óscar Fernández Poza]
A poética de Luz Pozo Garza Olivia Rodríguez
Madrygal, 2008, 11  161-164164
161-164 Cr nica.qxd  21/06/2008  18:17  PÆgina 164


A poética de Luz Pozo Garza por Olivia Rodríguez. Lectura e comentario de poemas por Luz Pozo Garza

http://revistas.ucm.es/index.php/MADR/article/download/MADR0808110161A/32976

A poética de Luz Pozo Garza por Olivia Rodríguez. Lectura e comentario de poemas por Luz Pozo Garza

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Portal de Revistas Científicas Complutenses