Mejía Ruiz, Carmen

Pichel Gotérrez, Ricardo

Portal de Revistas Científicas Complutenses

A proxección do galego en Madrid desde a Complutense 
(curso 2013-2014)
Carmen Mejía Ruiz
Ricardo Pichel Gotérrez
Universidad Complutense de Madrid
Centro de Estudos Galegos
cmejiaru@ucm.es 
ripichel@ucm.es
Madrygal, 2014, 17 201-206 ISSN: 1138-9664
Do mesmo xeito que nos anos anteriores, ao 
longo do curso 2013-2014 o Centro de Estudos 
Galegos da Universidade Complutense de Ma-
drid, dirixido por Carmen Mejía Ruiz, realizou 
múltiples actividades a prol da difusión da cul-
tura, da lingua e da literatura galega en Madrid.
No marco da cuarta edición da “Semana 
Complutense de las Letras” (22-25 de abril), 
tivemos ocasión de celebrar con diferentes ac-
tos a figura homenaxeada para o Día das Letras 
Galegas de 2014, o escritor e tradutor chairego 
Xosé María Díaz Castro. Comezamos a celebra-
ción o 22 de abril, coa visita do escritor, tamén 
guitiricense, Xosé Antón Cascudo, que nos pre-
sentou na Biblioteca María Zambrano da UCM 
o fermoso e diáfano documentario O instante 
eterno, sobre o percorrido vital e literario do 
a paisaxe da infancia, para conformar un rela-
to enfiado a través dun conxunto de entrevistas 
e conversas cos amigos e especialistas na obra 
de Díaz Castro, alén da súa necesaria contex-
tualización a partir dos lugares que marcaron a 
existencia do poeta: Mondoñedo, Vilagarcía de 
Arousa, Betanzos, Madrid, Guitiriz e Vilariño, 
a súa aldea natal, hoxe abandonada. Após o co-
loquio con Xosé Antón Cascudo, e antes dunha 
petiscada ben merecida e saborosa, gozamos 
dun recital poético multilingüe co alumnado 
da Complutense, entre eles o de galego, no que 
lembramos  algunhas das pezas máis recoñeci-
das de Xosé María Díaz Castro, alén doutros 
poemas galegos, lidos en diferentes idiomas. 
Abriu a profesora Carmen Mejía, coa lectura 
do poema homónimo de Nimbos (“Si é que o 
poema é só un nimbo de lus/ que os ollos cegos 
póñenlles ás cousas/ soñadas, ou amadas nas 
tebras/ (...) eu deixo equí nimbos, coma cinza/ 
de rosas que onte encheron de perfume/ o mun-
do, morto xove, dalgún sono”), e continuaron 
algúns dos alumnos de galego recitando “Coma 
un río”, “Noite do mundo”, “Coma brasas” e 
“Penélope”. A seguir lemos traducións en ale-
mán dalgúns poemas de Luz Pozo Garza (“A 
pureza da boca”) e Méndez Ferrín (“En Com-
postela”); Rosalía de Castro en  catalán, francés, 
portugués e ruso (“Negra sombra”, “O cravo” e 
dous poemas de En las  orillas del Sar), María 
do Cebreiro en español (“Amor e tacto”), Cel-
so Emilio Ferreiro en euskera (“Deitado fronte 
ao mar”), Ramiro Fonte en italiano (“Xardín de 
San Carlos”) e, finalmente, Victoria Veiguela en 
romanés (“Eu cántolle”). 
poeta de Nimbos. Como puidemos comprobar no 
filme, e despois tamén no coloquio co seu crea-
dor, O instante eterno artéllase en cinco actos, 
correspondentes os catro primeiros coas esta-
cións da vida do poeta, xunto cun epílogo sobre 
a súa pegada estética. Xosé Antón Cascudo parte 
de dous elementos básicos, como son a lingua e 
Madrygal, 2014, 17 201-206202
Presentación do documentario O instante eterno
Ramiro Fonte, en francés (María Curros)
Nimbos, Xosé María Díaz Castro (Alicia Blanco)
Rosalía de Castro, en ruso (Maria Sokolova)
Victoria Veiguela, en romanés (Alisa)
Celso Emilio Ferreiro, en euskera (Xabier Erdozain)
Luz Pozo Garza, en alemán (Alicia Romero)
Ricardo Pichel, Carmen Mejía e Xosé Antón Cascudo
Carmen Mejía Ruiz e Ricardo Pichel Gotérrez A proxección do galego en Madrid desde a Complutense...
Carmen Mejía Ruiz e Ricardo Pichel Gotérrez A proxección do galego en Madrid desde a Complutense...
Canto á  propia vinculación coa realidade ana-
lizada na súa obra, a autora confesa no seu pró-
logo que “as cidades quizais non só escollen 
as persoas senón tamén as 
vidas, e a miña non sería 
a que hoxe é de non vivir 
o mundo cultural galego e 
convivir coa lingua e a lite-
ratura galegas en Madrid”. 
No coloquio participaron, 
alén da propia autora, os 
escritores Vicente Araguas, 
Fermín Bouza e  Antón Pa-
tiño, e a profesora Carmen 
Mejía. Na segunda parte 
do acto, presentamos o vo-
lume 16 (2013) da revista 
Madrygal, coas interven-
cións de Eugenia Popean-
ga, Carmen Mejía, Ricardo 
Pichel, Mª Victoria Navas, 
Juan M. Ribera e os escri-
tores Vicente Araguas e 
Manuel Pereira.
Nesa mesma semana, o 25 de abril, cele-
bramos un coloquio na Biblioteca Históri-
ca Marqués de Valdecilla coa escritora Ana 
Acuña Trabazo, profeso-
ra da Universidade de Vi-
go, quen nos presentou o 
seu libro  Conciencia polí-
tica e literatura galega en 
Madrid (1950-2000), pu-
blicado por Xerais (2014) 
na súa colección Memo-
ria. Trátase dunha obra 
que aborda, en palabras da 
autora, a  “historia vivida” 
da literatura galega en  Ma- 
drid, ao tempo que recons-
trúe o percorrido  vital e cul- 
tural dos grupos de madri-
galegos que conformaron
unha conciencia  (político)- 
 lingüística e un discurso 
literario galegos en Ma-
drid nos últimos cincuen-
ta anos do século pasado. 
Ana Acuña, Antón Patiño, Vicente Araguas e Fermín Bouza
203Madrygal, 2014, 17 201-206
Casalderrey, Xabier P. Docampo, Marilar Alei-
xandre, Xosé Ballesteros e Xerardo Quintiá, coas 
que a literatura infanto-xuvenil galega, nacida 
ao abeiro do esino, colleu forza e comezou a 
voar por si mesma. Presentaron o acto Ramón 
Jiménez Pérez, coordinador das actividades cul-
turais na Casa de Galicia, e Ricardo Pichel.
Con certeza, as actividades do Centro de Es-
tudos Galegos de Madrid non se limitaron á cele-
bración do día das Letras Galegas, senón que se 
prolongaron durante todo o curso. Entre outras 
actividades organizadas polo CEG, queremos 
salientar, en primeiro lugar, a presentación do 
libro Obra Reunida (1994-2008), publicada por 
Amargord Ediciones (Colección Fragmentaria), 
da poeta valdoviñesa Verónica Martínez Delga-
do, integrante do Grupo Bilbao, que tivo lugar 
o pasado 29 de novembro de 2013 na Biblioteca 
Histórica Marqués de Valdecilla da UCM. Nes-
te mesmo volume de Madrygal ofrécese unha 
recensión da súa obra, na que se recolle, como 
o propio nome indica, a produción poética de 
Verónica Martínez nun período de catorce anos, 
desde Había tantos tantos homes lilas (1994) 
até Cartapedra (2008). Na presentación do libro 
interviron, alén da propia autora, os escritores 
Luis Luna, prologuista do libro, e Xavier Frías.
A comezos de ano recibimos a Montse  Pena 
Presas, profesora do Dpto. de Didáctica da Lin-
gua e das Ciencias Sociais da Universidade de 
Santiago de Compostela, crítica literaria e se-
cretaria de Gálix, coa que celebramos un colo-
quio o 15 de xaneiro na Casa de Galicia titulado 
“Soñar para nenas e mozos en galego. Os libros 
que marcaron o camiño”. Foi un relatorio ben 
interesante no que asistimos ao percurso po-
las diferentes etapas que atravesou a literatura 
infantil e xuvenil galega, e no que lembramos 
as obras de Neira Vilas, Carlos Casares, Xo-
hana Torres, Manuel María, María Xosé Quei-
zán, Paco Martín, Agustín Fernández Paz, Fina 
A nosa convidada tamén se achegou ao Es-
pazo das Linguas Ibéricas, na propia Casa de 
Galicia, onde tivo un encontro co alumnado de 
galego arredor da figura de Roberto Vidal Bola-
ño, aproveitando a súa recente publicación Un 
chapeu negro e un nariz de pallaso. Tras os pa-
sos de Roberto Vidal Bolaño (Galaxia, 2013), 
tamén reseñada neste volume de Madrygal.
Pola súa parte, o 26 de marzo tivemos o pra-
cer de presentar en Madrid, na Universidade 
Complutense, a segunda edición de O galego é 
uma oportunidade / El gallego es una oportuni-
dad (Através Editora 2012, Colección Através 
da língua, nº 6), coa presenza dos seus autores, 
Luis Luna, Verónica Martínez e Xavier Frías Montse Pena Presas e Ramón Jiménez Pérez
Madrygal, 2014, 17 201-206204
Carmen Mejía Ruiz e Ricardo Pichel Gotérrez A proxección do galego en Madrid desde a Complutense...
Carmen Mejía Ruiz e Ricardo Pichel Gotérrez A proxección do galego en Madrid desde a Complutense...
Madrid. Trátase dunha iniciativa partillada entre 
a Universidade Complutense (dir. Carmen Me-
jía Ruiz) e a Universidade Nacional de Educa-
ción a Distancia (dir. Xavier Frías Conde), que 
está a ter moi boa acollida dentro e fóra de Ga-
licia. As Xornadas Internacionais UCM-UNED 
2014 pretenden facer unha posta en común das 
liñas de investigación que se están a desenvol-
ver nos Centros Galegos das universidades do 
mundo e noutras institucións, nomeadamente 
no ámbito da literatura galega fóra de Galicia e 
do estudo da identidade, a alteridade e o exilio. 
Procúrase, por outra parte, favorecer o contac-
to entre profesores, investigadores e estudantes 
interesados no coñecemento e no estudo da li-
teratura galega, así como fomentar o intercam-
bio científico entre os relatores e os asistentes. 
Alén disto, con estas Xornadas  quérese abrir e 
estimular o diálogo entre as distintas xeracións 
pertencentes á colectividade galega. Os ámbi-
tos temáticos e liñas de estudo priorizados nas 
Xornadas son a literatura galega no exterior, 
as novas investigacións no ámbito da literatura 
galega (do medieval ao moderno), as literaturas 
peninsulares comparadas, a literatura galega na 
súa relación coas artes e, finalmente, a literatura 
galega e a(s) identidade(s). Felizmente, o inte-
rese polas Xornadas está a ser moi alto, visto 
o case centenar de propostas de comunicación 
recibidas para participar nas sesións programa-
das: dez paneis temáticos nos que os palestran-
tes falarán, entre outras cuestións, da identidade 
feminina na literatura, a literatura galega feita 
desde fóra de Galicia (con especial interese nos 
escritores do Grupo Bilbao), a identidade no 
exilio, a actividade editorial dentro e fóra de 
Galicia, a pegada galega nas revistas hispano-
americanas, a literatura galega, comparada ou 
non, dos últimos tres séculos (textos, autores, 
xéneros, poéticas...), a lingua e literatura galega 
en época medieval, a vinculación da literatura 
coas artes en xeral e, en particular, co teatro, 
o cine, a  fotografía ou a música; diferentes as-
pectos de tradución e sociolingüística, etc. Un 
amplo abano de temas e perspectivas que, sen 
dúbida, farán deste encontro unha excelente 
oportunidade para o intercambio de coñecemen-
tos e a promoción do galego alén das fronteiras 
territoriais do país. Neste sentido, participa-
rán diferentes profesores e investigadores de 
Galicia e tamén doutras institucións europeas 
José Ramom Pichel, director da Área de Enxe-
ñaría Lingüística da empresa imaxin|software, e 
Valentim Fagim, profesor de portugués da EOI 
de Santiago de Compostela e vice-presidente 
da AGAL. Para alén dos autores, contamos ta-
mén coa presenza de Juan Carlos Moreno Ca-
brera, catedrático da Universidade Autónoma 
de  Madrid, quen abriu o acto. O coloquio xirou 
arredor do uso normalizado do galego e do seu 
recoñecemento como lingua universal, extensa 
e útil, dentro e fóra das nosas fronteiras.
O curso 2013-2014 deu para participarmos 
activamente nalgunhas outras iniciativas a prol 
da lingua e cultura galegas en Madrid, como o 
Roteiro Rosaliano no serán do 25 de febreiro 
desde a Rúa Ballesta até a Igrexa de San Ilde-
fonso, coordinado por Vicente Araguas, Manuel 
Pereira e Luz Pichel, no que relembramos, máis 
unha vez, o percurso madrileño da nosa poeta 
máis internacional con motivo da celebración 
do Día de Rosalía; ou a homenaxe ao escritor 
e editor Sabino Torres Ferrer, organizada polos 
poetas Manuel Pereira Valcárcel e Rafael Yá-
ñez Jato, e celebrada na Casa de Galicia o 18 
de febreiro. Precisamente, nun artigo incluído 
neste mesmo volume de Madrygal a profesora 
 Carmen Mejía Ruiz fai referencia a esta home-
naxe e ao labor editorial de Sabino Torres coas 
coleccións Benito Soto e Hipocampo Amigo.
Por último, malia estarmos na altura destas 
liñas aínda en plena organización, comprácenos 
anunciar a celebración das Xornadas Interna-
cionais UCM-UNED 2014 “Literatura galega: 
identidade, alteridade e exilio”, que terán lugar 
nos días 18, 19 e 20 de setembro deste ano en 
Juan Carlos Moreno Cabrera, Valentim Fagim, 
José Ramom Pichel e Ricardo Pichel
205Madrygal, 2014, 17 201-206
Carmen Mejía Ruiz e Ricardo Pichel Gotérrez A proxección do galego en Madrid desde a Complutense...
entre eles Vicente Araguas, que participará, xun-
to cos directores, na inauguración das Xornadas, 
nun recital poético e na presentación dunha es-
colma literaria publicada pola editorial Lastura. 
A conferencia plenaria da UCM virá da man de 
Xesús Alonso Montero, presidente da Real Aca-
demia Galega.
 (Alicante, Barcelona, Braga, Cork, Dinamarca, 
Kiel, Madrid, París, Perpignan, Perugia, Polo-
nia, Porto, Salamanca, Varsovia...) e (hispano)-
americanas (Bahia, La Plata, Princeton, São 
Paulo). Contaremos tamén coa presenza dalgúns 
dos nosos escritores máis recoñecidos, como 
Domingo Villar ou os poetas do Grupo Bilbao, 
Madrygal, 2014, 17 201-206206


A proxección do galego en Madrid desde a Complutense (curso 2013-2014)

http://revistas.ucm.es/index.php/MADR/article/download/46297/43523

A proxección do galego en Madrid desde a Complutense (curso 2013-2014)

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Portal de Revistas Científicas Complutenses