Mejía Ruiz, Carmen

Portal de Revistas Científicas Complutenses

Pedro Petouto é un escolante que dedicou 
toda a súa vida aos outros, a impartir clases a 
mozos e a vellos, e como personaxe curioso non 
deixa de preguntarse polas cousas máis inespe-
radas e transmite a súa inquietude aos labregos. 
Alonso Montero, alter ego de Pedro Petouto, 
fala
do que sempre falou: da lingua, da función 
do intelectual na sociedade, das relación entre o 
socialismo e a literatura… En fin de contas, non 
outra cousa fixo toda a súa vida, o que configura 
como un dos últimos representantes daquela raza, 
hoxe en extinción, dos escritores comprometidos. 
(p. 9)
Estas palabras de Victoria Álvarez Ruiz de 
Ojeda son moi ilustrativas da traxectoria do pro-
fesor Alonso Montero e do escolante Pedro Pe-
touto, a quen podemos achegarnos grazas a esta 
nova edición. Os nosos parabéns por esta ini-
ciativa, porque consideramos que libriños feitos 
con tanto interese non son moi habituais hoxe 
en día e supoñen unha bafarada de aire fresco 
para os que cremos, como Pedro Petouto, que na 
vida se poden facer cousas para avanzar colec-
tivamente. ¡A nosa benvida ao Pedro Petouto!
Carmen Mejía Ruiz
Araguas, Vicente (2013): Cando fóramos ne-
var. Ferrol: Sociedade de Cultura Valle-Inclán, 
67 pp.
Non é a primeira vez que falo da poesía de 
Vicente Araguas, poeta galego que pertence ao 
Grupo Bilbao de Madrid. Moitas veces facemos 
referencia a este grupo poético os que vivimos 
en Madrid, porque nesta cidade hai poetas gale-
gos que, a pesar da distancia con respecto á súa 
terra, precisan escribir na súa lingua e séntense 
galegos fóra de Galicia. Moitos deles recuperan 
Alonso Montero, Xesús (2014): Pedro Pe-
touto. Traballos e cavilacións dun mestre sub-
versivo. Vigo: Xerais, 99 pp.
O Pedro Petouto volve reeditarse. Temos 
que lembrar que no número 6 (2006: 185-189) 
desta mesma revista publicouse a recensión da 
edición de 1999 de Pedro Petouto, feita, tamén, 
por min. Non queremos reiterar o xa dito en 
2003, pero si temos que informar ao lector de 
que se este “catecismo socialista” volve saír do 
prelo é porque Pedro Petouto é un personaxe 
singular que, con moito agarimo, o profesor Xe-
sús Alonso Montero creou entre 1973 e 1974, 
anos cheos de prohibicións para os que desexa-
ban expresarse libremente. Así o explica Alonso 
Montero:
Eran, aqueles, tempos de censura política, xa 
serodio e bastante podre o franquismo; por con-
seguinte, escribir, para moitos, de nós, con certa 
garantía de que unha páxina nosa se publicaría 
(se faría pública), implicaba facelo de xeito tal 
que o lapis do censor oficial non se alporizase. 
(p. 19)
O xogo, a estratexia sérvelle a Alonso Mon-
tero para librarse da censura; de aí a creación de 
Pedro Petouto:
Pero o «comunismo» estaba tan morbosa-
mente vixiado que había que facer verdadeiros 
milagres retóricos para non alporizar o lapis 
patriótico dos censores do Ministerio de Infor-
mación. Esa foi a razón pola que inventei un 
personaxe, Pedro Petouto (1840-1909), ao que 
lle atribuín existencia histórica. A censura e al-
gúns lectores non o entenderon como personaxe 
de ficción. Deste xeito, eu, o seu biógrafo, o seu 
erudito historiador, puxen na súa boca palabras 
e textos que na miña resultarían censurables po-
los funcionarios do Ministerio de Información. O 
filomarxista, pois, era un estraño mestre decimo-
nónico, non eu, súbdito español na era de Franco. 
(p. 20) 
Recensións
Madrygal, 2014, 17  261-281 ISSN: 1138-9664
RECENSIÓNS.indd   1 06/08/2014   13:35:58
Recensións
Madrygal, 2014, 17  261-281262
O corazón: descolocado./ As ideas dan voltas/ 
(...) como maletas/ das que ninguén se fai cargo 
(...)” (p. 16); pero esa instantaneidade emotiva 
vese iluminada “(...) Hai unha farola na rúa” (p. 
16), e acompañada por un son “(...) Un can, ao 
lonxe,/ ladra” (p. 16). Percíbese nos poemas de 
Vicente Araguas os sentidos cos cales expresa 
a súa emotividade. Este universo sensorial e 
emotivo está en toda a creación araguaniana. Na 
súa poética temos referentes contextuais e cul-
turais que para descontextualizalos precisamos 
aclaracións, consultas, etc.; pero a pesar deste 
hermetismo o universo poético do autor chega 
ao lector porque a expresividade manifestada se 
visualiza. No poema central, 1963 e nevaba (p. 
33) temos a clave deste libriño, a volta cara ao 
pasado, o recordo da nevada de 1963, fronte á 
realidade do presente. O pasado no presente nun 
mesmo espazo, o poema:
Volves a esta praza na que se aliñan
(...)
e un teatro ecléctico
onde viches a primeira película
da túa vida, Las cuatro plumas
(...) 
Volves hoxe, falta a neve de 1963
(...)
segues estando ti, lástima fora, 
nunha foto que non pode abarcar 
o inabarcable; o tempo que fura 
cal toupeira ou fouciño de porco.
Con forza, e segue sen estar a neve. 
Non
Así pois, como sinalamos no seu momento, 
“no fondo de toda esta poética está o tempo, ese 
tempo que non para e que Vicente atrapa nos 
seus versos. Por iso, pódese dicir que a súa poé-
tica é a da recepción, a da memoria (...)” (Ma-
drygal 3, 2000: p. 124), porque Cando fóramos 
nevar “ten moito de testamento poético, ou de 
partida de bautismo. Eis o misterio que vai coa 
poesía de verdade. Esta” (véxase a contracapa 
desta edición). ¡Parabéns á Sociedade de Cultu-
ra Valle-Inclán por esta publicación! e ¡Grazas 
Vicente por este poemario!
Carmen Mejía Ruiz
a súa vida, as súas raíces coa poesía, e outros, 
ademais, precisan escribir en galego para comu-
nicarnos as súas inquedanzas e para descubrirse 
na outredade.
Vivir en Madrid e escribir en galego supón 
unha aventura de recoñecemento de un mesmo, 
malia o descoñecemento dos outros. Pódese 
dicir, a pesar disto, que Vicente Araguas é un 
escritor recoñecido no sistema literario galego 
e, desde a miña perspectiva, a calidade da súa 
escrita é evidente. Basta con aproximarse a Ma-
neiras de querer para corroborar que a poesía de 
Vicente Araguas está consolidada. Nesta mesma 
revista (número 3, 2000: 121-124) recóllese a 
presentación de Billarda, a antoloxía bilingüe da
poesía araguaniana que se presentou na librería 
Sargadelos de Madrid o 14 de outubro de 1999. 
Alí, na mesa, estabamos o poeta, Amalia Igle-
sias e mais eu, e falamos de Billarda. Amalia 
Iglesias entre outras moitas cousas sinalou: 
Esa fidelidad a su lengua (...) está apoyada 
en una constante presencia que podíamos llamar 
el alma gallega. Contiene el eco de sus atmós-
feras, la nostalgia de sus paisajes, (...) contiene 
la memoria de la infancia, los mitos del origen, 
la marca del gallego transterrado. Pero no es, sin 
embargo, una poesía localista, ni mucho menos. 
Prueba de esa universalidad, también de su pos-
tura literaria, es su ejercicio como traductor (id. 
122).
Como o lector pode comprobar o noso poeta 
leva escribindo case toda a súa vida e seguen 
saíndo do prelo novos poemarios como Cando 
fóramos nevar (2013). 
Eu sen ler a contracapa do libriño, todo bran- 
co como a neve, diría que nel están todos os te-
mas araguanianos. Por un lado, os grandes te-
mas da necesidade da escrita “Escribo lento,/ 
bailando/ nun xogo incerto de parella/ a se abra-
zar (...)” (p. 7); a procura da identidade “Para 
saber quen son/ detéñome no tempo (...)” (p. 8); 
o tempo detido e a volta ao recordo “(...) Aínda 
son aquel” (p. 9); o desamor “(...) Eu souben que 
deixaras de quererme/ no patio do cuartel (...)” 
(p. 11). Doutra banda, os pequenos detalles que 
conforman o cotián cheo de sentimentos, como 
a soidade “Aquel vello tocando o piano cun 
dedo:/ ¿Cómo puedes tú vivir tan sola? (p. 14); 
a instantaneidade dun momento “Esas horas da 
noite (...)” (p. 16), que provoca revulsións “(...) 
RECENSIÓNS.indd   2 06/08/2014   13:35:58


Araguas, Vicente (2013): "Cando fóramos nevar"

http://revistas.ucm.es/index.php/MADR/article/download/46387/43582

Araguas, Vicente (2013): "Cando fóramos nevar"

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Portal de Revistas Científicas Complutenses