Queipo, Xavier

Portal de Revistas Científicas Complutenses

Se non lembran onde están as illas Kerguelen
nin se inmuten. Moitos dos adolescentes que
recén estudiaron xeografía non teñen nin a máis
mínima idea de onde situalas. Os seus profesores
tampouco e é que isto da xeografía non se leva,
e o dos atlas menos. Agora lévase navegar vir-
tualmente (nun mar sen ondas nin escumas) para
chegar a estar máis só que un urso en período de
hibernación diante dunha pantalla de ordenador.
Mesmo os intelectuais (parlamentarios incluí-
dos, aínda que incluír os parlamentarios nos
intelectuais e viceversa sexa cada día máis un
exercicio de confusión —son líquidos inmisci-
bles—) que alardean de sabe-los secretos de por
onde andan e deixan de andar os nosos barcos de
pesca non saberían situalas correctamente.
Dirixan, pois, a súa atención a un bo atlas de
xeografía universal, procuren o hemisferio sur,
achéguense a esa terra de ninguén que queda
entre os continentes e a Antártida, procuren as
máis coñecidas illas Sandwich do sur ou o arqui-
pélago de Crozet e xa logo darán coas illas
Kerguelen, onde mariñeiros galegos embarcados
en navíos de bandeira de conveniencia1 erguen
do mar un peixe que científicos e lexisladores
chaman Dissostichius, que algúns desinforma-
dos din bacallao de profundidade (nada que ver
co bacallao, nin a nivel de especie, nin de xéne-
ro, nin de familia2) e que sería bo denominar
robalo de fondo para entendermos e ser un pouco
coherentes coa sistemática.
Este introito algo longo e confuso (intencio-
nadamente, un ten dereito a seleccionar os seus
lectores nunha propiedade recíproca da escolla
¿ou é que se os lectores teñen dereito a escoller
a este ou aquel outro escritor, os escritores esta-
mos privados de dereitos?) é para situalos no
espazo onde acontece o que lles vou contar. O
tempo é agora mesmo, aínda que a historia
comezase hai miles de anos. O espazo xa o refe-
rín, por se a estas alturas xa se perderon, no
Hemisferio Sur.
É o caso que nas illas Kerguelen as moscas
non teñen ás. Como o len: non teñen ás, contradi-
cindo a idea que de moscas temos. O caso refíreo
Irenäus Eibl-Eibesfeldt, un etólogo recoñecido
que escribe textualmente na versión en español da
súa obra liebe und hass- zur naturgeschichte ele-
mentarer verhaltenweisen3:
En las islas Kerguelen, donde continuamente
ruge el huracán, hay moscas y lepidópteros incapa-
ces de volar, que debieron nacer en virtud de esa
ley; en cambio no hay insectos aptos para el vuelo,
porque el vendaval se los lleva facilmente. En
aquellas condiciones totalmente insólitas, los que
no pueden volar resultan mejor “adaptados”. Es
decir, las mutaciones que producían animales ápte-
ros tenían un valor selectivo de tipo positivo.
A lei á que se refire  Eibl-Eibesfeldt é aquela
pola que nas poboacións animais se producen
variacións (mutacións) do código xenético. Estas
mutacións constitúen experimentos con novas
variacións hereditarias, que entran en competen-
cia cos caracteres máis comúns. En determinadas
circunstancias extremas (como a do temporal case
permanente nas illas Kerguelen) os mutantes
vense favorecidos a se adaptar mellor a medio.
163Madrygal, 2005, 8  163-164
As moscas das illas Kerguelen
Xavier Queipo
1 Eufemismo para designar barcos con capital galego que levan a bandeira dalgún país do terceiro mundo que non respecta as nor-
mas de conservación, pois de conveniencia son tódaslas bandeiras, as de estados soberanos e colonias, as de países avanzados e en vías
de desenvolvemento -outro eufemismo dos máis hipócritas-, as de países que queren ser e non lles deixan, as de organismos internacio-
nais e organizacións non gubernamentais.
2 Lahuerta e Vázquez no Vocabulario Multiligüe de Organismos acuáticos publicado no ano 2000 baixo a dirección do persoal
do Instituto Ramón Piñeiro e baixo o selo editorial da Xunta de Galicia chámanlle “Pescada austral negra” ou “Pescada antártica
negra”.
3 Irenäus Eibl-Eibesfeldt (1972), “Amor y odio (historia natural de las pautas elementales de comportamiento”, Siglo Veintiuno
Editores S.A., México 1972.
Moscas inaptas para o voo nas Kerguelen serían,
por exemplo Amalopteryx marítima e
Calcopteryx moseleyi4, de entre 2.5 e 5.3 mm. de
longo e posuidoras dunhas ás vestixiais que só lle
servirían de balancíns.
Este exemplo ilustra o valor das diferenzas e
dos diferentes, das adaptacións a medios hostís e
o pouco valor que teñen as xeneralizacións. Unha
mosca segue sendo unha mosca, aínda que non
teña ás e unha bolboreta pode ser unha bolboreta
sen ser por iso o tesouro codiciado por un colec-
cionista (continúo na procura de exemplos onde
unha rosa non sexa unha rosa, pero teño pouca
bibliografía sobre botánica e obviedades).
O exemplo ilustra tamén outras posibles
reflexións como a do precobcepto nas denomi-
nacións e as nosas ideas preconcibidas Existen
as ideas preconcibidas e todo o saber non é
senón memoria, como dicían os clásicos? Que
raio é un clásico? Como explicarlle a un neno
que existen moscas sen ás? Non se mofarán del
os seus compañeiros de clase, e mesmo o profe-
sor desinformado e autómata, que repite e non
innova, que transmite certezas e non capacidade
de explorar no coñecemento? Se hai moscas sen
ás, hai tamén peixes sen barbatanas? E réptiles
que non se arrastran? E anfibios que non toleran
vivir fóra da auga?
Xavier Queipo As moscas das illas Kerguelen
Madrygal, 2005, 8  163-164164
4 O propio Eibl-Eibesfeldt amosa o debuxo dun exemplar de cada unha destas moscas da autoría de C. Chun aparecido no libro Aus
den Tiefen des Weltmeeres de 1903.


As moscas das illas Kerguelen

http://revistas.ucm.es/index.php/MADR/article/download/MADR0505110163A/33180

As moscas das illas Kerguelen

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Portal de Revistas Científicas Complutenses