Murado, Miguel Anxo

Portal de Revistas Científicas Complutenses

Cando se declarou a epidemia de cólera desde
a costa do Camerún ata o norte de Río Muni, a
pequena Laura foi a primeira da casa en enfermar.
Estaba xogando a prender lume coa lupa do seu
avó, mirando fascinada como as lapas consumían
un papeliño amarelecido, cando se viu de pronto
no chan, sen forzas e coa fronte ardéndolle.
A plantación de vainilla onde Laura vivía cos
pais estaba moi dentro do país, río arriba, lonxe
de Bata. Para chegar ata aló hai que remontar o
Campo —os nativos chámano Etuembe—, que
talla tres veces a fronteira, e vai deixando no seu
percorrido pequenas illas inzadas de monos. O
médico que adoitaba visitar esa zona era un dou-
tor inglés do Hospital presbiteriano de Río
Benito, máis ó Sur. Ó comezar a epidemia, pasa-
ra a fronteira cara á colonia británica do Camerún
e non se contaba con que volvese á parte españo-
la ata pasadas dúas ou tres semanas. Así que a nai
de Laura fixo que a trasladasen ó cuarto máis alto
e ventilado da casa, e dispúxose a facer por sal-
vala mentres que o pai, moito máis escéptico,
mandou buscar o sacerdote do poboado veciño,
onde eran case todos cristiáns pamúes —os que
na súa propia lingua se chaman a si mesmos
fang—. O sacerdote, un claretiano navarro, che-
gou esa mesma noite e administroulle a Extrema
Unción á pequena. Logo, Laura, co frescor do
aceite sagrado nos brazos, foi notando como a
febre lle ía subindo rapidamente ata varrerlle
a vista. A suor inundoulle o corpo e, por fin, que-
dou sen acordo. Atordada e desnortada entre as
gasas do mosquiteiro, foise afundindo nun lugar
caloroso e húmido que ben podía ser a selva, a
boca dun grande animal ou a mesma morte.
Durante o seu longo delirio de días, Laura
imaxinou que percorría as estancias da casa e a
plantación, as proximidades do río onde ía
xogar, a estrema da selva; sen atopar ninguén. Só
escoitaba os tambores dunha festa ó lonxe e o
asubío do vapor dos venres. Máis tarde, acordou
e encontrouse afundida entre os almofadóns,
deshidratada, e cunha sensación de soidade tan
intensa que se botou a chorar. Estaba segura de
que a abandonaran.
Unha man branquísima que apartou de golpe
as gasas do mosquiteiro sobresaltouna. Era a nai.
Sorriu e murmuroulle suavemente ó oído:
–Por fin acordaches. Moito durmiches.
A nai deulle un bico na fronte. Pasando a
punta da lingua polos labios, dixo:
–Xa non tes febre.
Un día despois, Laura recuperou o seu vestido
e a boneca, e volveu xogar detrás da casa, onde a
nai e a avoa cosían á sombra dun toldo. Todos
estaban contentos da súa curación. Ela escoitába-
lles dicir que estivera unha semana enteira entre a
vida e a morte.
–Estiveches a nada de ir para o Ceo –díxolle a
avoa, mirando fixo para ela; e nesa fixeza da súa
mirada houbo algo que asustou á pequena Laura.
A parte dun vago temor, todo parecía seguir
igual. O seu pai, preocupado polos cultivos, apun-
tando minuciosamente cifras nos cadernos da
contabilidade. O seu irmán fixérase un arco e fre-
chas e practicaba contra o portalón do almacén. O
avó lía coa súa pequena lupa os números da
Ilustración Española y Americana que lle chega-
ban con medio ano de atraso. Polas noites, a súa
nai viña ó cuarto para contarlle un conto.
–¿Por que hai tanto silencio? –preguntoulle
Laura unha noite.
Desde a súa curación, había xa unha semana,
estrañáballe o silencio. Era moi raro. Aquela casa,
preto da selva e do río, estaba sempre poboada de
murmurios.
–Os nativos marcharon. Asustáronse da enfer-
midade. Pero xa volverán.
Non só os nativos parecían terse asustado,
tamén os animais; e o vapor, que ese venres non
chegou.
O vapor era un pequeno barco da Gobernación
que todas as semanas remontaba as doce millas
navegables do río ata a Fervenza de Buia.
Levando provisións e o correo ás distintas poboa-
cións, e cargaba o cacao, a vainilla ou o ñame dos
Madrygal, 2006, 9  161-163
Os Seres Luminosos
Miguel Anxo MURADO
ISSN:1138-9664
161-164.qxd  02/05/2006  23:43  PÆgina 161
prantadores despois das colleitas. Como todos os
venres, Laura esperouno no embarcadoiro de
madeira, pero esperou para nada. En toda a tarde
non compareceu o sucio barco co seu pequeno
guinche.
Tampouco asomaron por alí os outros nenos,
nin as xentes do poboado que adoitaban ir recibi-
lo. “Será a enfermidade”, pensou Laura.
De regreso á casa, encontrouse co seu avó sen-
tado á sombra da teka, lendo na súa revista. O avó
fora militar na Península e no norte de África, e
agora estaba bastante malo dos pulmóns.
–¿Que les?
Asomóuselle por enriba do ombro e mirou as
ilustracións: na páxina había unha grande fotogra-
fía dun can dentro dunha casiña de metal.
–Os rusos –explicoulle o avó–. Mandaron un
can ás estrelas.
Laura abriu moito os ollos. Un can nas estrelas.
–E alí, ¿que come?
O avó sorriu.
–Non che sei. ¿Quen sabe o que hai nas estre-
las? Se cadra, tamén hai ósos.
O resto do día, Laura pensou moito no can que
os rusos mandaran ás estrelas. ¿E por que o farían?
Esa noite, deitada riba da cama, despois do
conto que lle contou a nai, Laura díxolle:
–É estraño... ¿Sabes o que é estraño?
–Non ¿Que é estraño?
–O avó. Estaba lendo a súa revista nova.
–¿E que ten iso de estraño?
–O barco non veu ¿Como lla puido traer?
–Si, veu o barco –dixo a nai, algo desconcer-
tada–. Coma sempre. Eu... vino.
Laura calou. Era unha mentira. Tamén a mira-
da do seu avó parecéralle ese día doce, pero hou-
bera algo inesperado nela. E ademais, ¿por que o
seu avó non tusía xa? ¿Puxérase bo dos pulmóns?
Á outra noite, tarde, Laura miraba o ceo inten-
tando distinguir a luz da nave do can das estrelas,
cando viu ó seu pai a través da ventá, andando por
fóra da casa. Non sabía que era o que podía estar
facendo fóra tan tarde. Pegou unha man no cristal
e o seu pai volveuse e viuna apoiada na ventá.
Sorriu.
–¿Queres vir? –díxolle, mirando cara arriba–.
Baixa, se queres.
Laura botouse fóra da cama, puxo o calzado
de esparto, e baixou correndo, pero intentando
non facer ruído.
–¿Onde imos? –preguntou.
O seu pai cheiraba a gasolina.
–Ó secadoiro. Quero ver unha cousa alí.
Camiñaron ata a plantación, preto da casa. Alí
medraba a orquídea da vainilla, nunha enorme
extensión branca e verde ata o confín da selva.
Cultivala era un traballo duro: primeiro as plantas
tiñan que dar froito, e logo madurecer; despois
había que secalas e poñelas ó sol durante meses.
Ó chegar, o pai de Laura contemplou a súa pro-
piedade con orgullo. Logo, tirou do peto o seu
chisqueiro de gasolina e prendeuno. A lapa ilumi-
noulles as caras cunha luz húmida e amarela.
–¿Que vas facer? –preguntoulle, colléndose do
seu brazo.
–Vou queimar todo –dixo tranquilamente.
–¿Por que?
–Ben –dixo o pai, con indiferencia–, agora xa
non o vou necesitar. Sempre o aborrecín, por
outra parte.
Baixou a man á altura das orquídeas, ata que o
lume prendeu nelas e logo seguiu prendendo o
resto da plantación. Laura non se moveu nin dixo
nada, vendo como o seu pai percorría o campo
estendendo as lapas. Mirou cara á casa e pareceu-
lle ver un momento á nai na ventá, pero logo pen-
sou que non.
Os últimos rescaldos do lume na plantación
apagáronse pola mañá, deixando un ermo enne-
grecido e fumegante. Laura estivera véndoa arder
ata adormecer.
Espertouna o xeado cariño da nai, frío e suave.
–¿Por que tes as mans tan frías? –preguntoulle
esta vez. 
Desde que sandara, parecíalle que as mans da
súa nai non eran coma antes.
–É a túa febre, fai que che parezan frías.
Laura quixo dicir que xa non tiña febre pero, ó
volverse, encontrouse con que a súa nai xa non
estaba alí. Desaparecera nun segundo. Asomou á
ventá: o seu irmán saltaba á pata coxa entre as
cinzas da plantación.
–Pódoche gañar a calquera cousa –berroulle
desde abaixo–. A menos que eu che deixe gañar a ti.
Pasaron varios días máis en medio daquela
atmosfera silenciosa. Ninguén parecía darlle
demasiada importancia ó feito de que o pai incen-
diara a plantación. Tampouco o outro venres se
presentou o vapor nin volveron os nativos. Agás
isto, e algunhas outras cousas inusuais, a vida a
carón do río continuou o seu curso coma sempre.
A impresión que tivera Laura de que a miraban
dunha maneira rara pasou, e xa non volveu pensar
máis no asunto.
Ata que unha tarde, cando o sol empezaba xa
a poñerse, Laura atopou un grupo de pequenos
preto do poboado. Por fin, os nativos atrevéranse
a volver. Laura foi cara eles; pero, ó vela, os
Miguel Anxo Murado Os Seres Luminosos
Madrygal, 2006, 9  161-163162
161-164.qxd  02/05/2006  23:43  PÆgina 162
nenos escapáronlle asustados. Laura seguiu cami-
ñando ata o poboado e viu que, en efecto, os nati-
vos volveran ás cachopas. Chamou por eles e
sacudiu a man para saudalos. Logo dun momento
de confusión, acocháronse. Laura escoitou unha
risa tras de si. Ó volverse recoñeceu a Lázaro, un
rapaz bubi que noutros tempos traballara na casa
–¿Por que me escapan? –preguntoulle Laura a
Lázaro.
Lázaro abriu a boca pensativo, mostrando os
seus dentes branquísimos, e respondeu de repente:
–Porque din que es unha nena luminosa.
Os fang chaman seres luminosos ás pantasmas.
–¿E son?
–Eu non creo –contestou Lázaro–. Non creo
que ti o sexas. –Pensou un momento e logo enga-
diu–: Pero a túa familia si que o son. E eu tamén.
Ven, móstroche algo.
Laura seguiu a Lázaro por un carreiro que con-
ducía ó río. Advertíranlle moitas veces que non se
internase nese lugar, pero indo con Lázaro sabía
que non tiña que temer. Desde neno, fora criado
da casa, desde antes de nacer Laura, cando aínda
vivían en Santa Isabel, na illa de Bioko. Fixérase
cristián cos Hijos del Corazón de María e mesmo
dicía que vira a San Xosé e á Virxe na selva. Fora
o mozo de confianza do seu pai ata que unha noite
afogara no río.
Laura e Lázaro chegaron a un mato desde
onde se divisaba o río. Lázaro, que se adiantara,
chamouna. Sobre o peito, trouqueleábanlle as
medallas de santos.
–Mira, mira que bonito.
Laura achegouse e asomouse. Víase o curso
torto do río. Anoitecera xa, e unha intensa luz lunar
iluminaba toda a escena coma nunha “bola de
neve”. Lázaro sorriu e sinalou co seu dedo un treito
onde a auga se arremuiñaba e ceibaba burbullas.
–Aí foi onde afoguei eu –dixo, mirando para
ela fixo.
–Xa o sabía –dixo a nena, e saíu correndo sen
esperar a Lázaro.
Correu con todas as súas forzas, asustada. Tiña
un mal presentimento. Viu de lonxe a casa, e pare-
ceulle que estaba deshabitada. Escoitouse entón a
serea do vapor ó lonxe. Laura viu sobrancear por
riba das árbores o fiíño de fume negro que se
achegaba lentamente, e seguiu correndo. Non
había ninguén no cuberto, non se vía ningún a tra-
vés das ventás. Entrou na casa, subiu a escaleira.
Parecía que marcharan todos.
Sentada no penúltimo chanzo, botouse a cho-
rar. Daquela, a súa nai apareceu ó pé da escaleira.
–¿Que che pasa, bonitiña? –preguntoulle, con
voz doce– ¿Por que choras?
–Vin unha pantasma –dixo, salaiando.
A nai insinuou un tranquilo xesto de contrarie-
dade. Esta vez, había nela máis dozura que nunca
antes.
–Verás, pequena –empezoulle a explicar a
modo–. Cando enfermaches, ¿lémbraste?, todos
enfermamos tamén. Matounos a todos o cólera. A
todos menos a ti.
 ¿A ti tamén? –preguntou Laura, secando as
bágoas co revés da man para ver mellor.
–Dixen que a todos.
–Enganástesme –queixouse Laura.
–Se quedamos aquí, foi só para coidar de ti,
porque es moi pequeniña aínda. Estabas moi
enferma e había que estar contigo ata que chega-
se o barco.
Volveuse escoitar o chío da sirena, esta vez
moito máis preto, e empezouse a notar o case
imperceptible cheiro a fume e cisco.
–¿Oíches? Aí está –dixo a nai levantando a
man e sinalando co dedo índice un lugar indeter-
minado–. Agora non tes que ter medo. Eu téñote
que deixar.
Esta vez o bico foi máis frío que nunca, un frío
xeado en forma de corazón que quedou sobre a
fronte de Laura uns segundos. Pero, axiña, Laura
empezou a sentir calor e as pingas de suor volvé-
ronlle percorrer a cara, coma cando estivera mala.
O seu sabor era ácido e espeso. O sabor da febre.
Así atopouna a expedición enviada en barco
desde Campo para controlar a epidemia: soa e
gravemente enferma de cólera, consumida, cos
ollos acesos.
A Guardia Colonial soterrou as vítimas do
brote epidémico, e levou á nena a Bata e de aí a
Malabo, onde pasou varias semanas no colexio
das relixiosas concepcionistas antes de ser repa-
triada á Península, á casa que os seus tíos tiñan na
Coruña.
Miguel Anxo Murado Os Seres Luminosos
163Madrygal, 2006, 9  161-163
161-164.qxd  02/05/2006  23:43  PÆgina 163
161-164.qxd  02/05/2006  23:43  PÆgina 164


Os seres luminosos

http://revistas.ucm.es/index.php/MADR/article/download/MADR0606110161A/33112

Os seres luminosos

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Portal de Revistas Científicas Complutenses