Taha Toros Arşivi, Dosya No: 142-Zekeriya-Yıldız-Sabiha Sertel. Not: Gazetenin "Ankara Notları" köşesinde yayımlanmıştır

Sertel, Sabiha

Istanbul Sehir University Repository

" 7 T -
5 ARALIK 1995 SALI
A N K A R A  N O T L A R I
MUSTAFA EKM EKÇİ____________
Tan ile Tans...
Sabiha Sertel, ‘‘Roman G ibi" adlı yapıtında, ‘Tan"ga­
zetesiyle basımevinin nasıl yıkıldığını öğrenince, neler 
yaptıklarını özetle şöyle anlatır:
"4  Aralık sabahı Zekeriya bana,
- Sen bugün matbaaya gitme, ben de gitmeyeceğim. 
Bugün aleyhimize gösteri yapacaklarmış... Evde de otur­
ma, dedi.
Ona b ir akşam önce haber vermişler. O çıkıp gitti. Ben 
de Moda 'da tanıdığım b ir hanımın evine gittim. Hanımın 
kocası telefonda gösteri hakkında kansına bilgi veriyor­
du. Yollar açıldıktan sonra eve geleceğini, nümayişçile­
rin Serteller'in evine gitmesi ihtimali olduğunu söylemiş.
Böyle b ir durumda başkalarını tehlikeye sokmamak 
için, orada kalmanın doğru olmadığını anladım. M oda’da 
Mektep Sokağı 'nda oturan annemin evine gittim. Az son­
ra Zekeriya da geldi. Annem 78 yaşında b ir ihtiyardı. Bi­
zi gündüz karşısında görünce şaşırdı:
- Hayır ola, siz bugün çalışmıyor musunuz? dedi.
- Hayır... Yazıları dün yazdık, bugün dinleneceğiz.. A k ­
şama kadar annemde kaldık. Hava iyice karardıktan son­
ra eve döndük. Az sonra Vâlâ Nureddin ile karısı Mü- 
zehher geldiler. Vâlâ gösteriyi anlatıyor. Necmeddin Sa­
dak in  müteessir olduğunu söylüyordu. (Vâlâ ‘Akşam’ 
gazetesinde çalışırdı.) Güldüm... Vâlâ biraz sonra:
- Dün gösteri bittikten sonra gençler eve gelmek üze­
re Kadıköy vapuruna binmişler. Fakat Vali Lütfü Kırdar 
bunu haber alınca, kaptana vapuru Kadıköy’e yaklaştır­
mamasını, Adalar’a götürmesi emrini vermiş, dedi.
Zekeriya bu haberi duyar duymaz yerinden fırladı, Va­
li Lütfü Kırdar’a telefon etti:
- Matbaaya bir saldın yapılacağını haber almış, size bil­
dirmiştim. ‘Merak etme, hiçbir şey olmayacak' demişti­
niz. Fakat matbaa yıkıldı. Şimdi eve gelme teşebbüsün­
de olduklarını duydum. Hiç olmazsa bunu önleyin.
Vali kendisine şu cevabı vermiş:
- O tehlike geçti, ama, sen şimdi nereden telefon edi­
yorsun?
- Evden.
- Sakın evde durma...
Demek hâlâ güvenlik altında değildik. O zaman Vâlâ, 
Kalamış’taki evlerine beraber gitmeyi teklif etti. Yanımı­
za birer kat çamaşır alıp Vâlâ’nın evine gittik... Üç gün üç 
gece orada kaldık. Gündüzleri oturmaktan sıkılıyordum, 
gece karanlıkta çıkıp Feneryolu’nda dolaşıyor, demokra­
sinin memlekette ne normal yollarla geliştiğini düşünü­
yordum...”  (‘‘Roman G ibi”  S. 315-316).
Olayın tanığı olan Müzehher Vâ-Nû, şunları söylüyor­
du, özetle:
"Evet, bizde misafirlerdi, eve aldık onları. M odaday­
dılar o sırada, biz olayı duyduk. Vâlâ inmemişti gazeteye, 
belki inmişti, bilmiyorum şimdi, özetle akşamüstü gittik, 
Sabiha Hanım'la, Zekeriya Bey'i bindirdik b ir arabaya, o 
zamanlar çek-çek arabaları vardı, üstü kapalı. Bindik ‘Al- 
tıyol’a kadar geldik, A ltıyol’da araba değiştirdik, ‘takip 
edildikse'diye. Çünkü olayı, bütün teferruatıyla biliyor­
duk, yalnızdılar evde. Bir, Sabiha Hanım’m ağabeyisi var­
dı Neşet Deriş diye, söyledik:
- Bize gidelim, ne yapacaksın? diye. Zekeriya:
- Aman Vali’ye haber verelim, sonra ‘kaçtı’ derlerlde- 
di. Sınırlarda filan ararlar, bilmem ne yaparlar...
Vali’ye haber verildi. Zekeriya:
- Ben Vâ-Nû’lara gidiyorum, oradayım. Ama sizden 
başka kimseye söylemedim bunu... dedi.
Biz Kalamış'ta oturuyoruz. Sahilde b ir evdi. Başlarına 
bir şey gelirse, buradan kaçmaları mümkün., g ib i şeyleri 
konuştuk arabada. Onu anımsıyorum. Bizde kaldılar. Ga­
yet soğukkanlıydı ikisi. Biz o gece b ir garip sorumluluk 
duygusuyla, Vâlâ ile benim uykumuz kaçtı. Doğru dürüst 
uyuyamadık. Kendi yatak odamızı onlara verdik, biz b ir ye­
re uydurduk bir şeyler, yatak matak; bir horultu duyduk, 
uyuyor bunlar, gayet keyifle uyudular. Evden çıkılmadı hiç. 
B ir Vâlâ matbaaya g itti geldi, havadisler öğrendi, hava- 
dislik de birşey yoktu hoş. Duyulmuyordu, o devh biliyor­
sun. Herkes kabahatli gibi, ‘Adam, bir şeye karışmaya­
yım’ havası içinde. Ertesi günü galiba, kapı çalındı bir 
adam geldi:
- Sizin satılık bilmem neyiniz varmış! diye.
Vâlâ’nın o adamı kovaladığını anımsıyorum..."
★ ★★
Taşlama ustası Haşan Çelebi, şu dizeleri düştü:
"B ir uçtu ölümsüzlüğe yükseldi Hezarfen /  Hem öldü, 
hem alçaldı uçurdukça özerfen. ”
Dün İstanbul’da önemli bir toplantı vardı. 4 Aralık 
1945’te, basın özgürlüğüne, demokrasiye ağır bir darbe 
vurulmuştu. Bunlar Bayan Tans'ın umurunda mıydı?
Boğaziçi Üniversitesi’nde bir çeşit öğretmeni yerinde­
ki, Prof. Öya Köymen’i, O’nun yerini alabilmek için, 12 
Eylülcülere ihbar ettiğini, 1402’lik ettirdikten sonra, ‘‘bö­
lüm başkam”  olduğunu bilmeyen yok muydu? Bu, üni­
versite çevrelerinde geniş yankı yapmış; öğrenciler, küp­
lere binmişlerdi. Bir ara üniversiteye gelen Prof. Oya Köy- 
men, bayanlar tuvaletine girdiğinde, arkasından koşarak 
Tans’ın yetiştiğini gördü. Tans, göğsünü açmış, profe­
söre gösteriyordu:
- Hocam bak, göğsümde sertlikler var. Kanser şüphe­
si olduğunu söylüyorlar!
Zulmettiği hocası yerindeki profesöre yakınıyor, hem 
yaptıklarını bağışlatmak, hem de kendine acındırmak mı 
istiyordu? Kafasında ne çok tilki dolaşıyordu? Süley­
man Bey’e gözdağı verdikten sonra, kazık attığı, gün gör­
müş Devlet Bakanı Münif İslamoğlu nun göğsüne yas­
lanıp doya doya ağladığı gibi...
Ne dolaplar dönüyor, bir türlü anlayamıyorum. Eğitim­
ci Ali Kaymak, Yunus Emre’nin dizelerini mırıldanıyor- 
du:
“ Biribirine girdi/Dolaplarla âblarJÂblar galip gelin- 
ce/Döndüler dolaplar. ”
Âb: (Farsça) Su.
Hezarfen Ahmet Çelebi: 17. yy’da, İstanbul'da yap­
tığı kanat biçimindeki bir aygıtla, ilk kez uçmayı başar­
mış bir Türk bilgini. (Türk Ansiklopedisi, cilt 19. s. 207).
Taha Toros Arşivi


Tan ile tans

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/172872/3/001515882006.pdf

Tan ile tans

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository