Taha Toros Arşivi, Dosya No: 142-Zekeriya-Yıldız-Sabiha Sertel. Not: Gazetenin "Arada Bir" köşesinde yayımlanmıştır

Sertel, Mehmet Zekeriya

Istanbul Sehir University Repository

-TT.r/n^ u
Gökalp’in 
Üzüntülü Günleri
M. Zekeriya SERTEL
Z ly » Gökalp kendi kabuğuna çekilmiş, insanlardan ve çev­resinden uzakta yaşayan bir evliya gibiydi. Dış dünya ile hiçbir ilişkisi yok gibiydi. Para sıkıntısı diye bir şey bil­
mezdi. Fani yaratıkları üzen şeyler ona ulaşamazdı. Yemesini 
İçmesini bilmez, telefonu açıp konuşamaz, maddî işlerle uğraş­
mazdı. Ama iç âlemi son derece büyük ve zengindi. Onıın için 
kendi âlemine çekilip iç dünyasında yaşamak onun en büyük 
zevki idi. Bunun için de yalnızca sever, zorunluluk duymadık­
ça İnsanlara karışmazdı. Böyle bir kişinin maddî üzüntü ve 
sıkıntısı olamaz, ama manevî üzüntüsü de o denli büyük olur. 
Aşağıda anlatacağım üzüntülü günleri de bunu gösterir.
1!)24 yılının ilk ayları İdi. Amerika’dan yeni gelmiştim. Bir 
gün Ziya Gökalp’la Türk Ocağında karşılaştım. Bir vakitler 
Türk Ocağının peygamberlerinden biri sayılan Ziya Bcv yapa­
yalnız bir köşeye sinmiş, kendi âlemine dalmıştı. Eskiden çev­
resini çeviren gençlerden kimse kalmamıştı. Ziya Bev kendi 
köşesinde tek başına bırakılmıştı. Çevresi ile hiç ilgilenmiyor 
gihiydi. Ama gerçekte çevresi onunla eskisi gibi ilgilenmiyor­
du. Çünkü Ziya Gökalp tahtından indirilmişti.
Ziya Gökalp bizlere bu ocak içinde Turan idealini aşılamış­
tı. Onca vatan dar sınırları içinde yaşayan bir ülke değildi. 
Onca vatan ne Türkiye idi Türklere ne Türkistan, vatan büyük 
bir ülke idi: Turan. Yıllarca o zamanın gençleri bizler bu ha­
yaller, bu türkülerle büyüdüktü. Ziya Gökalp, bizlere. yıkılmak­
ta olan OsmanlI İmparatorluğu yerine yeni geniş ufuklar açı­
yordu. Bunun gerçekleşmesi olanaksız, hatta tehlikeli bir ha­
yal olduğunu düşünmüyor, önümüze açılan bu yeni ufuklara 
doğru koşmaktan zevk alıyorduk.
OsmanlI İmparatorluğunu tasfiye eden Atatürk bu hayal» 
kapılmadı. Misak-ı Millî ile kendi dar sınırları içinde bağım­
sız Türkiye gerçeğini kabul etti. Turan hayaline inanan tek kişi 
Enver Paşa kalmıştı.
Enver Paşa bu hayal arkasında Orta Asya çöllerinde öldü 
gitti. Böylece Turan hayali de geçmişte kaldı.
İşte Ziya Bey, Malta dönüşü böyle bir gerçekle karşılaş­
mış ve Türk Ocağındaki yerini yitirmişti.
Ben yanına gelince sevindi. Bana Amerika dakl sosyoloji 
akımlarını sordu. O vakitler Amerika’da sosyoloji alanında iin 
salmış Giddings adında bir profesör vardı. İleri sürdüğü teori 
Avrupa sosyologlarının teorilerine uymuyordu. Ziya Bey ilgi­
lenmedi. Ocağın gidişini de beğenmiyordu. Bana Atatürk’ün 
teorisini izaha çalıştı. Ama konuşmasından üzüntü ve hayal kı­
rıklığı İçinde olduğu belliydi. Yıllardır inandığı ve bizlere tel­
kin etmeğe çalıştığı görüşü iflâs etmişti. Ziya Bey bunun üzün­
tüsünü çekiyordu.
Ziya Beyin ikinci üzüntülü dönemi hastalığı samanına rast­
lar.
Ziya Bey son yıllarında hastalanmıştı. O sırada İstanbul - 
da Büyükada'da, Dil'e giden yolun Konunda iki katlı açık ma\l 
renkli bir evde oturuyordu. Yaz tatilini geçirmek üzere buraya 
gelmiş, hastalanınca burada kail vermişti. Mevsim sonbahardı. 
Adadaki yazlık dostları çekilip gitmişlerdi. O adada yapayalnız 
kalmıştı.. Yat Kulüp müdürü Cafer Beyden başka kendini ara­
yan soran kalmamıştı.
Biz, Ziya Berin eski dostn Halim Sabitle birlikte haftada 
bir ziyaretine giderdik. Ziya Beyi hastalığında en çok yalnızlık 
üzüyordu. Buraya atılmış ve unutulmuş bir hali vardı. Unutul­
mak bir büyük kişi için üzüntülerin en büyüğüdür. Sevilen, 
savılan bir kişinin birdenbire bir köşeye atıldığını görmesi da­
yanılmaz bir üzüntü kaynağıdır. Bir vakitler Ziya Beyin çev­
resinden ayrılmayanlar şimdi yok oluvermişlerdi. Dost bildiği 
kişiler ziyaretine gelmiyor, onu arayıp sormuyordu. Bunda 
evin uzakta, pek tenha bir yerde olmasının da etkisi varili. 
Ama gene de dost bildiği kişilerin kendisini arayıp hatır sor­
malarını istemek onun hakkı idi. Bize hep yalnızlıktan şikâ­
yet ederdi. Çevresinde oııu anlayan, konuşabileceği kimse yok­
tu. Doktoru Akil Muhtar bile ancak haftada bir kez ziyaretine 
gelebiliyordu. Her gidişimizde Ziya Beyi biraz daha halsiz, bi­
raz daha zayıflamış buluyorduk. Akil Muhtar, zamanın en gu- 
venilir doktoru idi, ama uygulamakta olduğu tedavi sistemi 
olumlu sonuç vermiyordu. Ziva Beye bir başka doktor getirt­
mesini salık verecek olduk. Sinirlendi. «Ben- dedi, «cahil bir 
doktorun elinde tyileşmektense, bir bilgin doktorun elinde öl­
meyi yeğ görürüm». Zaten onu lıastaiıftından çok yalnızlığı 
üzüyordu. Bunun da çaresi yoktu.
Bu ziyaretlerimizden birinde bize bir üzüntüsünü daha aç­
tı. Uzun boylu çalışarak bir Tiirk Tarihi yazmıştı. Hastalığın­
dan öuce bu eseri bir kez gözden geçilmesi için Köprülü Fu- 
/ ad a vermişti. Fuad Bey bu kitabı kendisine geri vermemişti. 
Ziya Bey üzülüyordu.
— Fuad bu kitabın üstüne oturdu. Ben öldükten sonra ken­
di eseriymiş gibi yayınlayıverir, diyordu.
İşte Ziya Gökalp ömrünün son vıllarını bu üzüntüler İçin­
de geçirdi ve hu üzüntüler içinde gözlerini hayata kapadı.
Taha Toros Arşivi
* 0 0 1 5  1 5 8 7 5 0 0 6 *


Gökalp'in üzüntülü günleri

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository