Taha Toros Arşivi, Dosya No: 142-Zekeriya-Yıldız-Sabiha Serte

Taş, Rahşan

Istanbul Sehir University Repository

CUMHURlYET DERGİ
Yıldız Sertel
sürgün yıllarımı] 
ardından tam 
İstanbul’a 
kavuşmuştu ki 
başına bir kaza 
geldi. İki köpek 
onu yere 
devirdi. Şimdi, 
eskisi gibi 
yürüyemiyor, 
bilimsel 
çalışmalannı 
sürdürmekte 
zorlanıyor, 
s Sertel, köpeğin 
£ sahibine
UJ
|  soruyor: Neden 
ş kaçıyorsunuz
o5
£ Sayın Sohtorik?
Sizin de başınıza gelebilir...
RAHŞAN TAŞ______________________
Güzel bir sonbahar akşamı, Heybe- liada’da geziyordu Y ıldız Sertel. Doğa güzelliğinin tadım alıyor, kendisini sapasağlam hissetmek­
ten mutluluk duyuyordu. Derken, birbuldog 
köpeği, tasmasız, başıboş... Üstüne atlayıp 
onu yere devirdi. Sonuç: Kalça kırığı, ameli­
yat, protez ve koltuk değnekleri. Sürgün yıl­
larının ardından döndüğü İstanbul’da artık 
dilediği gibi yürüyemiyor. Bedenine 70 ya­
şından sonra musallat olan sakatlık yüzün­
den Sertel Gazetecilik Vakfı ’nın işlerini 
gönlünce yürütemiyor, kitaplarını yazmakta 
, araştırmalarını yürütmekte zorlanıyor. Pa­
nel, konferans gibi etkinlikleri ise özlemek­
le yetiniyor.
Ya köpeğin sahipleri?
Yıldız Sertel, kazanın ertesinde köpeğin 
sahibi ünlü armatör Selim Sohtorik’ten bir 
telefon almış: “Üzüldüm, yardımcınız ola­
bilir miyim?”. Ameliyattan sonra, Sohto­
rik’ in avukatından da bir ziyaret, daha doğ­
rusu bir sorgulama. Ondan sonra aylarca uğ­
raşmış. Ne Selim Bey’le, ne de avukatıyla te­
mas k urmas olası deği 1, tâ i ş dava aşamasına 
gelene kadar.
Yıldız Sertel, Tan Gazetesi’nin ve 1935- 
1945 arasındaki fırtınalı yıllann demokrasi 
kavgası veren iki gazetecisinin Sabiha ve Ze- 
keriya Sertel’in kızı. Cumhuriyet'in ilan 
edi ldiği yıl Amerika'da doğmuş. Ninni yeri­
ne Nâzım Hikmet'in şiirlerini ve Mes'ut Ce- 
mil’in tamburunu dinlemiş. Halide Edip’ler-
* * * * * *  *
Yıldız Sertel (Moskova 1963).
le, Vala Nurettin’le, Nazım larla yapılan 
j toplantılarda büyümüş. Çocukluğu Sertelle- 
rin fırtınalı hayatıyla örülmüş. Hapishane, 
sürgün sözcüklerini daha iki yaşındayken 
öğrenmiş. Amavutköy Kız Kolejini bitirdik­
ten sonra İstanbul Üniversitesi’ndebiryıl ik­
tisat okumuş. Ardından da içinde hep var 
olan sosyoloji aşkını dindirmek için İngilte­
re’ye doğru bir İngiliz zırhlısıylayolakoyul- 
muş. Bu tehlikeli yolculuğun ardından yine 
zorluyıllaryaşamış. Okumak için ne iş olsa 
yaparım diyerek, bir taraftan çalışmış bir ta­
raftan da Londra İktisat Okulu’na devam et­
miş. Sonra da Amerika’da Columbia Üni- 
versitesi’nde sürdürmüş öğrenimini.
Savaşın ardından...
1948 yılında Türkiye’ye geri dönecekti 
Yıldız Sertel. Herşey değişmişti. Tan Gaze­
tesi saldırıya uğramış ve kapatılmıştı. Üzer­
lerindeki baskı çok yoğundu. O ise öğrendik­
lerini hayata geçirmek isteğiyle yanıp tutu­
şuyordu. Anadolu köylerini gezdi, bilimsel 
araştırmalar yaptı. Ne var ki, SertellerTürki- 
ye ’de artık soluk alamıyordu. Başka ülkelere 
doğru yola çıktı 1ar çaresiz. Umut bir gün ge­
ri dönmekti. Yıldız Sertel’in hayatı daha 
sonra hep yurtdışmda Paris’te, Berlin’de, Vi- 
yana'da, Moskova’da, Çekoslavakya'da ve 
Bakü’de geçti.
On yedi yıl Paris’te üniversitede dersler 
verdi. Doktorasını verdi, iktisat doçenti oldu. 
Fransa’da bilimsel dergilere yazılar yazdı. 
Uluslararası sempozyumlara katıldı.
Otuz yıllık bir aradan sonra Serteller, uzun 
kavgalar sayesinde yeniden Türkiye’ye dö­
nüş hakkını elde ettiler. Yalnız bir eksiktiler. 
Sabiha Hanım ’ ın bedeni sürgüne yenik düş­
müştü.
Fırtınalı geçen onca yıldan sonra Yıldız 
Sertel çok sevdiği ve çocukluğunun geçtiği 
Anadolu yakasını mekân tuttu. Yazları da 
adalara gidiyordu. Hem çalışmalannı sürdü­
rüyor hem de otuz yıllık yurt özlemini gide­
riyordu.
Tan gazetesi tecrübesinin unutulmuş ol­
masını hazmedemiyordu. T ürkiye demokra­
si tarihinin bu sayfası kapatılmamalıydı. Ça- 
balannı birvakıffaaliyetineyöneltti. Sertel 
Gazetecelik Vakfı ’m kurdu ve vakıf adına fa­
aliyetler düzenlemeye başladı. Sabiha ve Ze- 
keriya Sertel’in sayısız çalışmasını yeniden 
gün ışığına çıkartıyordu.
Y. SERTEL’İN KİTAPLARI
“Türkiye’de İlerici Akımlar ve Kalkınma 
Davamız", “Kuzey Güney ilişkileri- 
Bunalım ve Göç” (Fransızca) 
“Türkiye’de Dışa Dönük Ekonomi ve 
Çöküş” , “Ardımdaki Yıllar” , “Serteller’in 
Anılarında Nâzım Hikmet” ve “Annem 
Sabiha Sertel Kimdi, Neler Yazdı?” . 
Yıldız Sertel şu sıralar “Tan 
Gazetesi’nde Serteller” ve “Savaş 
Rüzgârlarında küreselleşen 
emperyalizmin çelişkileri ve savaşlar 
üzerinde çalışıyor. Sabiha Sertel’in el 
yazması baskısı yapılmamış “ ikinci 
Dünya Savaşı” kitabının yayımlanması 
için çalışmalarını sürdürüyor. Bir diğer 
kitap çalışması ise, “Babam Zekeriya 
Sertel Neler Yazdı, Neler Çekti?” .
16 AĞUSTOS 1998. SAYI 647
9 Ekim 1997’de Heybeliadasahilyolunda 
serin bir sonbahar akşamı karşısına çıkan iki 
buldog hayatmı altüst edene dek... O günü 
şöyle anlatıyor Yıldız Sertel:
“Ben yazılarla kitaplarla uğraştığım için 
çalışma ortamım genellikle ormanlık alan­
lar, doğanın hakim olduğu yerlerdir. Uzun 
yürüyüşler hem sağlığım açısından iyi geli­
yor hem de çalışmalarımı zevkle yapmamı 
sağlıyor. Bunun için Heybeliada’yı seçıniş- 
tim.Halki Palas otelinden çıkmış yürüyor­
dum. Karşıdan gelen iki köpek gördüm.” 
Köpeklerin yanındaki 13-14 yaşlarındaki 
çocuğu uyarmıştı köpeklerini tutması için. 
Çocuk ise birşey yapmazlar demişti ona. Ne 
varki köpekler koşarak Yıldız Sertel’cdoğ- 
ru yönelmişlerdi. Yapacak birşey yoktu ço­
cuklara inanmaktan başka.
“Koklayıp gidecekler sandım ama öy le ol­
madı. Bir tanesi üzerime atladı ve ben yere 
yıktı. Düştükten sonra kalkamadım. Köpe­
ğin yanındaki çocuk beni kaldırmak istediy­
se de olmadı. Ayağa kalkamıyordum.”
Onu sakat bırakacak köpekler in sah i bi i se 
Erdal İnönü’nün yakını ünlü bir isimdi: Se­
lim Sohtorik. Daha sonrası hastaneler, ame­
liyatlar ve kıpırdamadan yatmakla geçen ay­
lar olarak girdi yaşamına.
Sertel o günü anlatırken aynı acıları vaşı- 
yormuşcasına yüzünün ifadesi değiş i vor.
“Doktorlar, kalça kemiğimin kırıldığını 
söylediler. Yaşımın ilerlemiş olmasından do­
layı kemiğin kaynaması imkânsızdı. Hemen 
ameliyatla protez takılması 
gerekiyordu. Adalar Hasta­
nesi ’ nde bunu gerçek 1 eşti- 
remeyeceklerini öğrendik­
ten sonra deniz ambulan­
sıyla Marmara Hastane- 
si’ne sevk edildim.”
Yıldız Sertel evli değildi, 
çocuğu da yoktu. Ona kim 
refakat edecekti? Yakın bir 
arkadaşı Büyükadalı Tıraje 
Dikmen yanından ayrılma­
dı zorgünlerinde. Florance 
Nightingale Hastanesi'ne 
bağlı Avrupa Hastanesi nde 
11 Ekim günü ameliyat ol- 
du doktorunun önerisi üzerine. 15 gür i sta- 
nede askıda yattı kıpırdamadan.
4 Aralık Sertelleriçinönemlibirtarihti.4 
Aralık 1945’te Tan Gazetesi saldırıya uğra­
mış, yayın hayatına şiddetle son verilmişti. 
Ancak o yatağa bağlanmıştı. Kurduğu vak­
fın 4 Aralık tarihli anma toplantısı bu kez on­
suz yapılmıştı.
“Benim için anlatılamayacak ölçüde ı/dı- 
rap dolu günlerdi. İşın en kötü tarafı, hiçbir 
zaman tamamen iyileşmek diye bir şey yok. 
Uzun zaman dayanılmaz ağrılar çektim.”
Hastanede yatarken Selim Sohtorik’in 
avukatı Erol Sohtorik, iki kişiyle birlikte 
Yıldız Sertel’e ilk ve son ziyareti gerçekleş­
tirdiler.
Yıldız Sertel ve Avukatı A. Hilmi Durudo- 
ğan ’a göre bu ziyaret bildik ziyaretlerden de­
ğildi. Esas amaç, hayati tehlike var mıdır yok 
mudurun tespitini yapmaktı.
“Bir kere geldiler, kocaman bir de çiçek 
yaptırmışlar ama bizim onları son görüşü­
müz oldu. Avukatım, Erol Sohtorik’le birkaç 
kez temasa geçmek istediyse de bu bir türlü 
gerçekleşemedi. Çünkü ya Selim Sohtorik 
yurtdışındaydı ya da çok meşguldü.”
Sedye ile geri dönüş
Yürüye yürüye çıktığı evine bu kez sedye 
ile geri dönmüştü Yıldız Sertel. 2 ay hiç ye­
rinden kalkmaksızın yatacaktı. Hastaneler, 
ameliyatlar, yatılı bakıcılar derken giderler 
gittikçe kabardı, milyarları buldu. Başlan- 
gıçta adli makamlara başvurmadı. Araların­
da anlaşma sağlamak için Yıldız Sertel’in 
avukatı A. Hilmi Durudoğan devamlı olarak
Erol Sohtorik’iaradı.
“Avukatım sürekli aradı, buluşmalar ka­
rarlaştırıldı ama bir türlü yüz yüze gelineme­
di. Sürekli kaçtılar. En sonuda avukatım böy­
le olmayacak dedi. Ben de bütün faturaları 
ona verdim.”
Sertel, bu olaydan sonrahiçbiryere adım 
atamaz olmuştu. Önceleri Walker’layürür­
ken, şimdilerde ancak kısa mesafeleri bas­
tonla kat edebiliyordu. Bu kaza artık her yer­
de ve günün her anında Y ıldız Sertel’ e mad­
di manevi külfetler üretiyordu.
“ Kütüphanelere gidip araştırmalar yapa­
mıyorum. Panellere, kongrelere katlamıyo­
rum. Bilimsel hayatımbaltalandı. Bir yerden 
bir yere gitmek benim için çok zor. Çünkü bi­
raz fazla yürüsem ağrılarım artıyor ve özel 
arabam olmadığı için her yere taksiyle git­
mek durumunda kalıyorum. Bu da benim 
için çok pahalı. Mesela tedavimin bir parça­
sı olan yüzme için Çeşme’ye gideceğim. 
Çok sevdiğim gemi yolculuğu yerine en ra­
hat ama en pahalı olan uçakla gitmek zorun­
dayım. Buda ayrı birmasraf.”
Selim Sohtorik’inkaçışnedeninibirtürlü 
anlayamıyordu:“Mantıken talep ettiğimiz 
giderlerin Selim Sohtorik için pek de önem­
li olmadığım düşünüyoruz. Kaçması için 
hangi nedeni var doğrusu düşünemiyoruz. 
Önceleri uzlaşarak mahkemeye gitmeyecek­
tik ama kaçma havasına girilince biz de ka­
nuni yollara başvurduk. Sorun sadece maddi 
değil, insanlık ve uygarlık sorunu. Selim 
Sohtorik bunların hepsini 
bir kenara atarak aman beş 
kuruş vermeyeyim diyor. 
Bugüne kadar ki davranışla­
rı bu mantık üzerinde oldu­
ğunu gösteriyor.”
Yıldız Sertel davanın le­
hine sonuçlanacağına inanı­
yor. Ama Sohtorik tarafın­
dan bir iyi niyet beklemek­
ten vazgeçmiş. İnsanlar için 
tek değerin para olmaması 
gerektiğini söylüyor: “Da­
vanın peşini bırakmayaca­
ğım. Burada mağdur olan 
benim ve adalet mağdurun 
yanında olmalı. Selim Sohtorik’in bir vicdan 
borcu var. Bunu ödemesi gerekiyor.”
Olaymhukuki yönünüise, Yıldız Sertel’in 
avukatı A. Hilmi Durudoğan anlatıyor.
“Bu olay meydana geldiği zaman önce uz­
laşma yolunu denedi k fakat baktık ki Sohto- 
rikler bu yolu kapatmış. ‘Biz çok zenginiz di­
ye bizden para almaya çalışıyorlar.’ tavnna 
girdiler. ‘İki köpek atlamış’ gibi sudan yanıt­
lar alıp 200-300 mi İyon gibi tazminat rakam­
ları teklif edilince, bu işin uzlaşmayla olma­
yacağını anladık. Çünkü o zamanlar bile fa­
turalar 2-3 milyar civarındaydı.”
Çareyi hukuki yollara başvurmakta bul­
muş Durudoğan: “Noterden bir ihtarname 
gönderdim. Bu ihtarnamede Yıldız Ha­
nım’m durumunu ve uğradığı maddi zararı 
bildirdim. Bu konuda görüşmeye oturmamız 
veya zararımızın tazminini," aksi takdirde 
haklannda adli yollara başvuracağımızı be­
lirttim.”
Bundan da bir sonuç alınamayınca, olayın 
meydana geldiği yer olan Adalar Cumhuri­
yet Başsavcılığı Adalar Adliyesi ’ne şikayet 
dilekçesi verildi. Evrak İstanbul Cumhuriyet 
Başsavcılığı ’na geldi.
Durudoğan’ın anlatımıyla daha sonraki 
süreç şöyle gelişti: “ İstanbul ’da savcılık dört 
dörtlük gayet detaylı titiz bir hazırlık soruş­
turmasıyla bir dosya tanzimi için her türlü 
çalışmayı yapmış. Bu konuda savcıyı takdir 
etmek lazım. Fakat yazışmalar, çizişmeler, 
ifadelerin alınması, hastanelerden raporların 
alınması ve adli tıbba dosyaların gitmesi ay­
larımızı aldı. Aynı zamanda bu tip suçlar sav­
cılığın kamu davası açabileceği bir suç tipi.
Baba kız sürgün yıllarında...
Kaldı ki açtı da.”
Bu tip suçl arda zarar gören birey, şahsi da­
va dediğimiz dava yoluyla özel bir hukuk da­
vası gibi ceza mahkemesine dilekçeyle mü­
racaat ederek, Asliye Ceza Mahkemesi ’nde 
olayın görüşülmesini sağlayabiliyor. Onlar 
da şahsi olarak İstanbul Nöbetçi Asliye Ce­
za Mahkemesi’nde dava açtı lar. Yine Sohto­
rik ilk celseye gelmedi ve mahkeme bir daha­
ki celseye de gelmezse polis zoruyla getiril­
mesi karannı aldı. ” Durudoğan, “Ceza mah­
kemesi olduğu için Selim Sohtorik, mutlaka 
hakim önünde ifade verecek” diyor ve de­
vam ediyor:
“ İhtara rağmen gelmezse hakkında gıyabi 
tutuklama karan da çıkabilir. Tazminat hak­
kımızı aramaktan da geri durmayacağız. Y ıl- 
dız Hanm çok büyük maddi kayıplara uğradı
ve uğramaya da devam ediyor.”
Davanın ceza davası yönünde başan şansı­
nın yüksek olduğunun altını çiziyor Durudo­
ğan. “Ancak Sohtorik’in ceza davasında ifa­
desinin alınması ve tazminat davası açısın­
dan çok önemli. Uzlaşı talebineherzaman 
açığız. Ama telaffuz ettikleri rakamlar çok 
komik. Kaldı ki savcılığın raporlanna göre 
Yıldız Hanım ’m vücudunda son derece cid­
di tahribat mevcut. Şikayetimizde belirttiği­
miz her şey adli tabip raporuyla da doğrulan­
dı” diyor.
Yıldız Sertel ise soruyor: “Peki, bu kaçış 
nedir, neden kaçıyor Sayın Sohtorik? Evet ne 
yazık ki, tek değerin para olduğu bir dünyada 
yaşıyoruz. Gönül isterdi ki, en azından bizim 
topl umumuzda, kültürlü işadamlanmız in­
sanlıktan bu kadar uzak olmasınlar.”-^


Sizin de başınıza gelebilir

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository