Taha Toros Arşivi, Dosya No: 142-Zekeriya-Yıldız-Sabiha Serte

Sertel, Yıldız

Istanbul Sehir University Repository

<4 %  -  %  ° ■ 2~
- t  T- y ' ‘><èL*/>
CUMHURİYET DERGİ
Sevim Sertel, kızı Atiye (Tiya) ve kız kardeşi Yıldız Sertel ile Washington ’da...
Sevim Sertel,
ABD’de gazetecilik 
eğitimi görürken 
savaş muhabiri 
Frank O’Brien ile 
evlendi. Savaş 
yıllarında eşinin 
Ankara’ya ters 
düşen bir haberinin 
ardından Türkiye’yi 
terk etmek zorunda 
kaldılar... Kardeşi 
Yıldız Sertel yazdı.
Bir Sertel daha vardı
W ashington’da yaşamını yitiren Sevim Sertel O ’Brien, Sabiha- Zekeriya Sertel çiftinin ilk ço­cukları idi. SerteUer’in,Cağaloğ- 
lu’ndaki evleri 1917 yılında Ömer Seyfeddin, 
Faruk Nafiz, Aka Gündüz, Reşat Nuri gibi 
| aydınların bir araya geldikleri bir mekândı. 
İstanbul’un Müttefik devletler tarafından iş­
galinden sonra, bu toplantılar politik bir nite­
lik almıştı. Küçük Sevim’i bu toplantılara 
sokmazlardı. Ancak, henüz iki yaşındaki bu 
afacan, topunu içeri atıp, o bahaneyle içeri gi­
rer ve bütün misafirleri dolaşır, onlardan ilti­
fat toplardı. Ömer Seyfeddin öldüğü vakit ise, 
hergelene,
“Ömer öldü”, “Ömer öldü” deyip, hepsini 
ağlatmıştı. Bu evde işgale karşı bir dergi çıka­
rıldığını o bilemezdi. “BüyükMecmua” adlı 
bu derginin sorumlu müdürü olan babası, 
Gülhane Parkı ’ nda tutuklandığı vakit, o ara­
basının içinde uyuklamaktaydı. Ancak dört
yıl süren dünya savaşı, onu da cezalandırma­
nın yolunu bulmuştu. Çarşıda süt, un, tere- 
yağ, şeker bulunmuyor; annesi Sevim’e ma­
ma yapamıyor; babasının bütçesi kara borsa- 
ya uzanamıyordu. Sonraları, “Sevim harp ço­
cuğuydu. Biz onu besleyemedik,” diyecekler 
ve Sevim yaşamı boyunca, çocukluğundaki 
bu gıdasızlığın sıkıntılarını çekecekti.
Halide Edip’in bursuyla...
Sevim, annesiyle babasının Halide Edip’le 
beraber; Anadolu’ya çıkan Mustafa Kemal 
güçlerine yardım edecek gizli bir örgüte gir­
diklerini de bilemezdi. Ancak, Halide Edip, 
bir burs bulup, kabiliyetli bulduğu bu çifti 
Amerika’da tahsile gönderince, kendini önce 
Atlantik’te bir gemide, sonra da New York ’ta 
bir çocuk yuvasında buldu . 1923 ’te ailece Is- 
tanbul’ a döndükleri vakit, Sevim altı yaşın­
daydı. Amerika’dan sonra, İstanbul’da pek 
çok şeyi yadırgıyor, afacan bir kız olduğunu
her haliyle gösteriyordu. Onu en çokrahatsız 
eden şey tramvayda kadınlarla erkeklerin ay­
rı bölümlerde oturmalarıydı. Bir seferinde 
dayanamayıp, harem ile selama ayıran perde­
yi açmca, kıyametler kopmuş; ana kız tram­
vaydan kovulmuşlardı. Sevim, evlerinin kar­
şısındaki camii ve ezam da yadırgıyor ve an­
nesine soruyordu:
- Müezzin, Sevim, ezan okuyor.
Ancak Sevim, bu yanıttan bir şey anlamı­
yor, her akşam annesini bu konuda sorgulu- 
yordu.
Daha sonraları aile Nişantaşı ’na taşınmış 
ve Sevim, Şişli Terakki Lisesi’ne gitmeye 
başlamıştı. Ortaokul’un son sınıfına geldiği 
sırada canlı, kanlı, sıcak, neşeli bir kızdı. 
Okulda adı “Sevim Abla”ydı. Yatılı okuduğu 
lise yıllarında, bütün çocukları toplar, onlara 
oyunlar oynatır; bütün çocuklar da etrafında, 
“Sevim Abla” diyerek dolaşırlardı. Ona, “Se­
vim Abla” demeyen bir tek çocukvardı. O da
kardeşi Yıldızfyani ben). Bu yüzden arala- 
rında kavğalar olurdu. Sevim çok muzipti, 
bu muzipliğini gazetecilik yaşamnıda da 
göstermişti.
Sevim gazeteciliğe başlıyor
Liseyi bitirdikten sonra, annesiyle babası 
Sevim’i gazetecilik okumak üzere Ameri­
ka’ya gönderdiler. Missouri Üniversite- 
si’nde gazetecilik okuyor, yaz tatillerinde İs- 
tanbul’a geliyordu. O günlerde bu seyahat 
Fransa ’ya kadar vapur, ordan sonra da trenle 
yapılıyordu. Bir seferinde, trende Türk fut­
bolcularına rastlayan Sevim üç gün onlarla 
beraber seyahat etti; ancak onları kendisinin 
Amerikalı olduğuna inandırdı. Onun Türkçe 
bilmediğini sanan sporcular olmadık şeyler 
söylüyorlardı:
-Bacakları güzel.
-Çokhoş gülüyor.
- Amerikalı kızlar serbest olur, onu öpebi­
lirsin, gibi...
Yol boyunca, ne kendi aşk maceraları, rast­
ladıkları kadınlar kaldı; onun yanında ko­
nuşmadıkları, ne de Sevim’in cingözlüğü, 
hoşluğu, vb.
Asıl hoşluk, Sevim’inİstanburavardık- 
tan sonra, babası Zekeriya Sertel ’in çıkardı­
ğı Tan gazetesinde yayımlanan yazılarıydı. 
Sevim Sertel, bu yazılarında trendeki konuş­
maları olduğu gibi anlatınca kıyametler kop­
tu. Ona “Muzip Gazeteci” unvanım verdiler.
Sevim Sertel Amerika’dan bir dönüşünde 
de, beraberinde iki Amerikalı kız arkadaşım 
getirmişti. Oyıl, SertellerinModa’daki evini 
genç kuzenler, delikanlı akrabalar sık sık zi­
yaret eder olmuşlardı. Zira kızlar bayağı hoş­
tu. Bunlardan bir tanesi, Elizabeth Hudson, 
UP Amerikan Haber Aj ansı ’mu muhabirli­
ğini alıp, Türkiye ’de kaldı ve sonunda Doğan 
Nadide evlendi.
Bir Amerikalı gazeteciyle evlilik
Sevim, Türkiye ’ye geldikçe Tan gazetesi­
ne güzel röportajlar gönderiyor, Ameri­
ka’dan da Dünya Fuarı gibi önemli olayları 
bildiriyordu. Gazeteciliğe ilk adımım atmış­
tı. Ne var ki, Missouri Üniversitesi’nde bera­
ber okuduğu İrlanda orijinli Frank O ’Bri- 
en’la sevişip, evlenince her şey değişti. Üni­
versiteyi bitirdikten soma beraberce Türki­
ye’ye geldiler.
Yıl 1938, yani İkinci Dünya Savaşı’nm
11 AĞUSTOS,2002". SAYI 855
arifesi. Ortalık kaynıyor. Jü rk  basını yavaş 
yavaş Nazi veya demokrasiler yanlısı ola­
rak ikiye ayrılıyor, savaş rüzgârları şiddetli 
esiyor.
Genç çift ilk önce Zekeriya Sertel’in 
Moda’daki evine yerleştiler. İlk çocukları 
Deniz burada doğdu. Savaş çıkınca, de­
mokrasilerden yana olan Sertellerin evi İn­
giliz ve Amerikan gazetecileriyle doluyor­
du. Frank O ’Brien da Amerikan Associ­
ated Press Ajansı ’run muhabirliğini almca 
Sevim kendini tam bir gazeteciler dünya­
sında buldu. Kısa bir süre sonra Ankara’ya 
göçtüler. Savaş dışında kalan Türkiye’de 
Mihver devletlerin (Almanya, İtalya) ve 
Müttefik devletlerin (İngiltere, ABD, Fran­
sa) diplomatları ve gazetecileri yan yana 
yaşıyor, iki tarafın casusları cirit atıyordu. 
Tan gazetesi Nazilere yaylım ateşi açmıştı. 
Bu karışık ortamda, S evim yazı dünyasın­
dan kendisini çekmiş gibiydi. Zaten onun 
eğlenceli yazılarına pek yer yoktu. Nazi or­
duları Balkanlara girip, Türk şuurlarına 
yaklaşınca, Frank O ’Brien karısıyla çocu­
ğunu Kahire’ye gönderdi. Bir süre sonra, 
Frank O ’Brien istenmeyen bir haberi dışa- 
n  sızdırınca, sm u dışı edildi. Aile Roman­
ya’ya yerleşti. Artık Alman orduları çekil­
meye başlamış, savaşm sonu yaklaşmıştı.
Aile önem kazandı
Sevim ikinci çocuğunu Bükreş ’te doğur­
du. Bu zor bir doğumdu. Geçen bütün olay­
lardan sonra onun, gazetecilikten elini ete­
ğini çekip, ailesine dönmesi kaçınılmazdı. 
Bir süre Roma’da kaldı, ardından aile Ame­
rika’ya yerleşti. Frank O ’Brien bir süre 
AP ’de çalıştıktan sonra, başarısına bakma­
yarak gazeteciliği buaktı. Ailesini daha iyi 
geçindirebilmek için önce Dünya Banka- 
sı’nda, sonrada Amerikan Merkez Banka- 
sı’ndaBasın Sorumlusu olarak çalıştı. Se­
vim, Washington şehrinin dışmda, bir or­
manın içindeki evinde üçüncü çocuğunu 
doğurdu: Atiye. Artık o bir ev kadınıydı. 
Ancak Türkiye ’yi hiç unutmuyor. Yurt has­
reti ikide birde canlanıyordu. Ne var ki, 
Sertel ailesinin başından geçen politik 
olaylar onu da etkiliyordu.
Her gelişinde tutuklanıyordu
1950’de Sabiha, Zekeriya ve Yıldız Ser­
tel yurtdışına çıktıktan sonra, Türkiye’ye 
her gidişinde tutuklanıyordu. Polisin elin­
deki sakıncalılar listesinde şu isimler vardı: 
Yıldız Sertel, Sevim Tan. Polis, bu iki ilk 
adı birleştirerek Sevim Sertel’i tutukluyor 
ve sonra kefaletle serbest bırakıyordu. 
Bundan kurtulmak için, sonunda pasapor­
tundan Sertel ismini sildirdi. SevimO’Bri- 
en adım taşıyan pasaportuyla Türkiye’ye 
rahatça girip çıktı. Burada geçirdiği yaz ta­
tillerinde hasretini giderdi.
Amerika’da çocuklan büyüdükten sonra 
da gazeteciliğe dönmedi.
“O ’Brien Adlı Bir Türk” başlıklı bir ki­
tap yazdı. İngilizce ve Amerikan okuyucu 
için yazılmış olan bu kitap, basılmadı. Bu 
yazıda çocukluğu hakkmdaki bilgiler ora­
dan alınmıştır. Sevim, olaylan anlatma, ak­
tarma yeteneğini yazılarında olduğu gibi, 
bukitapta da göstermiştir. Ancak, evde otu­
rup, kitap yazmak onun zekâ ve enerjisi 
için yeterli bir faaliyet değildi. Yaşlandık­
ça, biribirini kovalayan hastalıkları bir tür­
lü yenemedi ve nihayet; eşinin ölümünden 
kısa bir süre sonra, 2002 Haziran’mda ha­
yata gözlerini yumdu. Hasretini çektiği 
yurduna getirildi, Büyük Ada T ürk mezar­
lığında toprağa verildi. ^
Taha Toros Arşivi


Bir Sertel daha vardı

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository