Taha Toros Arşivi, Dosya No: 142-Zekeriya-Yıldız-Sabiha Sertel. Not: Gazetenin "Evet/Hayır" köşesinde yayımlanmıştır

Akbal, Oktay

Istanbul Sehir University Repository

SERTEL
OLAYI
OKTAY AKBAL
S ekli yıl önce Moskova’da bir otel odasında karşılaşmıştım İlk kez. Yüzü yılların çizgisiyle dolu bir yaşlı kişi. Basın yaşamımda hiç tanımamıştım daha önce. 1945’in 4 aralık 
gününe dek Türkiye’nin en etkili, en tanınmış gazete yazar­
larından, daha doğrusu başyazarlarından biriydi. «Tan» aydın 
okurlarca izlenen gazetelerin önde gelenlerindendi. 1945’te, çok 
partili politika yaşamının, sola açılmakla, solu temsil eden bir 
partinin kurulmasıyle gerçekleşebileceğini savunuyordu.
Bir sabah İstanbul’da yollar tıkandı gençlerle... BabIali’de 
bir fırtına esti. Tan gazetesi ve basımevi usta ellerle parampar­
ça edildi. «M illiyetçi gençliğin asil heyecanı» diyenler de oldu. 
İşin içine o zamanki iktidar partisinin bir takım kişilerinin 
karıştığı bir tertip, diyenler de. Gençlik her zaman heyecanlı­
dır, ama o heyecanı bir yöne, bir belirli anlama doğru çekip 
götürmek de mümkündür. 4 aralık 1945 olayında Türkiye’de 
kurulması beklenen çok partili düzenin nasıl bir şey olacağı 
ortaya çıkmış oldu, istenen, aynı yolda, aynı kafada, aynı çiz­
gide iki, üç partinin varlığıydı. Demokrasinin bir yelpaze gibi 
açılmasından, sol, sağ, orta kanatlarının bulunmasından hoş­
lanmıyordu o günlerin büyükleri! iktidarda olsunlar, muhale­
fette olsunlar, hiç biri, «sol»da bir güçlü blrildm, bir parti, 
bir gençlik istemiyordu... .... . . ,irf „  n! .
Zckeriya Serte! o günün kurbânıdır işte... «Tan» gazetesi 
tıin başyazarı olarak gerçek flçjnokraşinlı^ öncyilüğünû yapıyqrr 
du gündelik yazılarıyla. O ve eşi Sabilıa Sertel... Amerika'da 
gazetecilik sanatını öğrenmişlerdi, gerçek demokrasinin bir 
denge düzeni olduğunu biliyorlardı, solu olmayan bir uygar ül­
kede... Yazdıkları, söyledikleri böyle şeylerdi. Bugün orta­
nın solundaki CHP’nin, Ecevit’in kimi konuşmaları o günlerde 
Sertel’Ierin yazdıkları yazıların yanında çok daha «solcu» sayı­
lır. Ama o günlerin iktidarı, iş başındaki ve muhalefetteki ege­
men güçler, hoşlanmadılar sola da seçimlere girmek, seçilmek, 
Meclis’e temsilci sokmak olanağını sağlayan böyle bir gerçek 
demokrasiden... Bunun öncülüğünü yapan SertelTerin gazete­
sini, basımevini yıktılar.
Böyle bir çılgınlık fırtınası on yıl sonra bir kez daha esti 
İstanbul sokaklarında. B—7 Eylül olaylarıydı bu... O da bir ter­
tipti aslında, ama bir türlü ortaya çıkmadı sorumluları. İstan­
bul’da dükkanlar yıkıldı, eşyalar parçalandı, ortalık ana baba 
gününe dönüştü. Ama aradan bir süre geçtikten sonra devrin 
iktidarı 6—7 Eylül olaylarında zarara uğrayanları saptadı, za­
rarlarım ödedi... Nedense aynı şey yapılmadı Sertel’iere! On­
ların zararları giderilmedi. Basımevleri, gazeteleri geri veril­
medi. Tam tersi oldu, bir daha bu ülkede gazetecilik yapamaya­
cakları, yazı yayınlayamayacaklan anlatıldı kendilerine. Matta 
bu i'ılkede yaşayamayacakları!... Yaşamlarını tehlikede gördü­
ler, devletten pasaport aldılar, yurt dışına gittiler. Buna zor­
lanmıştı Sertcl’ler. Gittiler yurt dışında, yıİIar yıllar geçirdi­
ler, Paris’te, Bakü’da. Moskova’da...
Sonra zaman akıp geçti hızla... Türkiye’de iktidarlar geldi 
geçti 14 Mayıs oldu, 27 Mayıs oldu, Demirci iktidarı oldu, 12 
Mart oldu, Ecevit iktidarı oldu, daha başka iktidarlar... Sabi- 
ha Sertel dayanamadı bu sürgünlük yaşamına. Yaşlı Sertel 
tek başına kaldı. Yurt özlemi günden güne artmıştı içinde. Son 
yıllarını sevdiği yurdunda yaşamak istiyordu. Elçiliğimize baş­
vurdu, yanıt alamadı. Bir daha bir daha bir daha. Olumlu ya­
nıt yine yok. İşte 1968 eylülünde de bana bu isteğini anlatmış­
tı. Niye, niye demişti, yasal bir engel yok kİ geri dönmeme, pa­
saport alıp çıktım, Türkiye’ve niye girmemi istemiyorlar, han­
gi hakla? Dönüşümde hen de yazılar yazdım bu konuda. Hiç 
ses çıkmadı yetkililerden...
Bir ara atladı uçağa, Yeşilköy’e geldi Sertel. Yine sokma­
dılar. Bir gece kaldı Çınar otelinde. Görevlilerin gözetiminde 
bir gece geçirdi İstanbul’da. Ertesi sabah uçağa bndlrip ge­
risin geri yolladılar Paris’e, «Uçakta bir kenara oturdum. Dü­
şündüm... Kimler kimi kimin memleketinden kovuyorlar? Ki­
min bu memleket? Hırsızların, kendi çıkarları uğrunda halkı 
soyanların memleketi midir? Yoksa hayatlarını memleketi ve 
halkı için vermiş insanların mı?» diye yazıyor anılarında...
«Ölümüm memleketimde olacak diye seviniyordum. Türki­
ye’ye hukuk devleti geldi artık sanıyordum. Eakat aldanmışım. 
Yasalar gereğince hiç bir suçum olmadığına göre benim mem­
lekette kalmam gerekirdi. Bu kadarcık olsun yasalara uyacak­
larını sanıyordum. Meğer hâlâ biz olduğumuz yerdeymişiz. Ge­
ne haksızlık, kanunsuzluk, polis devleti devam ediyormuş.»
Zekeriya Sertel seksen yaşın üstünde bir yazarımız... Türk 
kültürüne basınına nice emeği geçmiş... Politika yaşamımıza 
katkıları olan bir aydın kişi... Yurduna dönmek istiyor, bırak­
mıyorlar... ö te  yandan yurt dışına gidip konserler vermek is­
teyen Ruhi Su’ya İhsani’ye yabancı ülkelere çağrılan Vedat 
Günyol’a, daha nice aydınımıza da pasaport vermiyorlar! K i­
mini içeri bırakmayız, kimini de dışarı? Bunda mantık var mı? 
Doğru düşünmüş yaşlı yazar Türkiye’den ayrılırken: «Meğer
hâlâ biz olduğumuz yerdeymişiz. Gene haksızlık, kanunsuzluk, 
polis devleti devam ediyormuş.» Çok partili yaşam, hukuk dev­
leti edebiyatı, Anayasa, şu, bu, hepsi boş... Gerçek, Sertel’in 
yazdığı, gözümüzün gördüğü, kulağımızın duyduğu, hepimizin 
İçinde yaşadığı... «Biz olduğumuz yerde» duruyoruz yıllardır...
Taha Toros Arşivi
* 0 0 1 5  1 5 8 5 8 0 0 6 *


Sertel olayı

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository