Taha Toros Arşivi, Dosya No: 142-Zekeriya-Yıldız-Sabiha Sertel. Not: Gazetenin "Mektuplardan" köşesinde yayımlanmıştır

Senemoğlu, Osman

Istanbul Sehir University Repository

EK TUPLARDAN Osman Senemoğlu
Zekeriya Sertel’den Kemal Sülker’e
İltifatlarla dolu mektubunu aldım. Gösterdiğin yakın ilgi beni çok duygulandırıyor. Hele gurbet ilde 
bunun etkisi çok büyük oluyor. Şimdi de benim için büyük ve zor bir işe girmeyi üzerine almışsın. Ne 
kadar borçluyum bilemezsin. İstediğin bilgileri hatırlayabildiğim kadarı ile aşağıda veriyorum. Ben son 
olarak 1952 tarihinde -ay ve gününü hatırlamıyorum- o zamanın başbakanı Adnan Menderes’in özel bir 
emri üstüne aldığım resmi pasaportla memleketi terk ettim. 1953’te Nâzım’ı görmek üzere Macaristan’a 
gittim. Sınırlarda sıkı pasaport kontrolü yapılıyordu. Yolculuk gece yapılıyordu. Kontrol memurları 
geldikçe kalkmamış olmak için pasaportumu yastık altına koymuştum. Budapeşte’ye vardığımız zaman 
heyecanlı idim. İlk kez bir sosyalist ülke görüyordum. Trenden iner inmez bir taksi alıp Nâzım’ın verdiği 
otele gittim. Otel memuru pasaport isteyince uyandım. Pasaportumu trende yastık altında unutmuştum. 
Hemen taksiye atlayıp istasyona gittim. Ama trenin yerinde yeller esiyordu. Birkaç gün aradık, araştırdık, 
pasaportu bulamadık. Bunun üstüne Peşte’deki Türk Konsolosluğu’na başvurarak yeni bir pasaport 
istedim. Ankara’ya yazdılar. 15-20 gün beklettiler ve sonra cevap alamadıklarını söyleyerek pasaport 
vermekten kaçındılar. 1968’de Haşan Işık’ın büyükelçi bulunduğu sırada Moskova’da elçiliğe başvurarak 
pasaport istedim. Gene Ankara’ya yazıldı ve cevap gelmediği için pasaport verilmedi. 1969’da Paris’e 
geldim. İlk işim pasaport istemek oldu, gene Ankara’ya yazıldı ve cevap gelmediği için pasaport verilmedi. 
1970’de Paris’e gelen Çağlayangil’le görüştükten sonra memlekete dönmeğe karar verdim. Bir vatandaşın 
memlekete girmesi için pasaporta ihtiyaç yoktur. Bu kez de 1968’de verildiği iddia edilen bir Bakanlar 
Kurulu kararına dayanılarak yurduma girmeme izin verilmedi. Bunun üzerine Danıştay’a başvurarak bu 
kararın iptalini istedim, Danıştay isteğimi kabul etti ve bu kararı iptal kararı verdi. Bu kararın bir 
kopiyesini ekliyorum. Ama iktidar Danıştay kararlarına uymadığı ve sınırlara Bakanlar Kurulu kararının 
hükmü kalmadığı bildirilmediği için tekrar yurda dönmek macerasını tekrarlamak istemedim. Ben suçlu 
değilim. Hakkımda verilmiş bir mahkeme kararı da yoktur. Danıştay’ın kararından sonra bütün engellerin 
kalkmış olması gerekir. Ama bu hukuk devleti olan yerler için doğrudur. Türkiye hâlâ hukuk devleti 
dönemine girememiştir. Yıllardır gurbet illerde sürünmekte olmamın nedeni sadece budur. Açacağınız 
kampanya ile bu engeli kaldırabilirseniz o vakit kollarımı açarak yurduma dönmeğe can atacağım. Bu işte 
nasıl bir plan düşündüğünüzü bilmiyorum. Bana kalırsa önce gazetecilerden imza toplamalı, bir kısım 
basını bu dava etrafında seferber etmeli. Örneğin Cumhuriyet, Milliyet, Hürriyet, Günaydın gazeteleri bu 
sefere katılabilirler, Haldun w  Erol baba dostu gençlerdir. Yardımı esirgemezler sanırım. Yalnız beni 
düşündüren zaman sorunudur. Bugünkü koşullar buna elverişli midir? Bunu bilmiyorum. Akıntıya kürek 
çekmiş olmayalım. Tek umut işi uluslararası yapmaktır. O vakit etkisi büyük olur. Bundan başka bir 
istediğiniz olursa bildirin, yapayım. Başarılar diler, tekrar teşekkür ederim. ^
Zekeriya Sertel ve onun 
yurda dönmesi için 
Kemal Sülker öncülüğünde 
başlatdan kampanya...
Yayıncılık, gazetecilik, 
yazarlık türii işlerle 
uğraşan Zekeriya Sertel 
(1890-1980) gibi akıl 
almaz güçlükler ve 
sorunlar yaşayan 
insanlara, her ülkede 
rastlamak kolay değildir. 
Hukuk, toplumbilim ve 
gazetecilik eğitimlerini 
Türkiye, Fransa ve 
AB D ’de yapan Z. Sertel, 
gazetecilik ve yayıncılık 
çalışmalarına genç 
yaşında başlar (1912). 
Karısı Sabiha Sertel ile 
birlikte çıkardıkları 
Resimli A y  dergisiyle ilk 
büyük sorunu yaşar Z. Sertel. İstiklal Mahkemesi'nce 
cezalandırılır. Yeniden özgürlüğüne kavuşunca,
H.Lütfü Dördüncü ve Sabiha Sertel’le birlikte Tan 
gazetesini çıkarırlar. Alman Nazi rejimi karşıtı yazılar 
nedeniyle tek parti hükümetinin şimşeklerini üstüne 
çeker gazete. Yayımı birçok kez engellenir ve sonunda 
gazete kışkırtılmış bir topluluk tarafından yakılır. 
Zekeriya ve Sabiha Sertel’in ülkeden ayrılıp Fransa ve 
Azerbaycan’da yaşamalarına yol açacak olaylar şöyle 
gelişir:
"...Hüseyin Cahit Yalçın Tanin gazetesinde Tan’a 
karşı bir ‘vatan cephesi’ oluşturulması görevinin 
gazetecilere ve hiir vatandaşlara düştüğünü yazdı (3 
aralık). Ertesi gün (4 Aralık 1945’te) İstanbul 
Üniversitesi bahçesinde Orhan Birgit, A li İhsan Göğüş 
gibi önderlerinin öncülüğünde toplanan öğrenciler 
ellerinde bayraklar (...) Tan basımevini basıp baskı 
araçlarını kırdılar, bobinlerini yırttılar. ” /  Büyük 
Larousse Sözlük ve Ansiklopedisi, cilt 18, s. 11199/.
Ne var ki "çok parti” 
döneminde de 
"sakıncalı ”lık tan 
kurtulamaz, pasaport 
alması, yurtdışına 
çıkması engellenir. 
Dönemin başbakanının 
özet izniyle pasaport 
edinir ve yurtdışına çıkar. 
Ancak bu kez de geri 
dönmesi yıllarca 
yasaklanır.
Z. Sertel’in yurda 
dönmesini sağlamak 
amacıyla Kemal Sülker’in 
öncülüğünde başlatılan 
kampanya olumlu 
sonuçlanır ve 3 Mart 
1977’de Türkiye’ye 
gelebilir Z. Sertel.
Taha Toros Arşivi
* 0 0 1 5  1 5 8 5 0 0 0 6 *
22


Zekeriya Sertel'den Kemal Sülker'e

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository