Taha Toros Arşivi, Dosya No: 141-Nihat Reşat Belge

Fındıkoğlu, Ziyaeddin Fahri

Istanbul Sehir University Repository

Profesör Nihat Reşat
Aramızdan ayrılarak ebedi 
yete göç eden kıymetli bir 
doktorumuz vesilesiyle yuka 
rıda kullandığımız yazı başlı 
ğı belki bazı okuyucuların 
hayretini davet edecek. Tek 
rar edelim: Dr. Nihat Reşat 
m ölümü ile Türk sosyolojisi 
gerçek ve aksiyonu bir uzvu 
nu kaybediyor. Tıp mensup 
lan kendi meslektaşlarım te 
selli ederken biz de .sosyal i 
limlerle ilgili olan fikir adam 
larına başsağlığı dilemek isti 
yoruz.
Türk sosyolojisi. Evet ken 
di ölçümüzde bir sosyolojimi 
zin bulunduğu muhakkaktır. 
Sosyoloji âlemimizi bizden 
evvel bizi araştıran garplı
alimler tanımışlar ve tanıt 
mışlardır. Bizde ancak son 
zamanlarda geçmişi bir bakı 
ma Türkistanlı sosyoloğ Has, 
hacib Yusuf’lara, bir bakıma j 
Kâtib Çelebilere, bir başka 
görüşe göre de Tanzimat son
rası Garbci devreye bağlanan 
çeşitli mazi’ler ileri sürülmüş 
tür. Aramızdan ayrılan Nihat 
Vteşat Bey, son devrenin pek 
tipik bir mensubu, çok iman­
lı ve aksiyoncu bir talebesi i- 
di.
O halde bu devre hakkında 
birkaç söz. Elde mevcut bil - 
giye göre XIX- asrin son, yıl 
larında Damat Mahmut Celâ - 
leddin Paşa siyasî mücadele 
gayesile iki delikanlı oğlu ile 
Avrupaya gurbete çıkıyor. O- 
ğullarmdan biri, Paris te o za 
manlar kuvvetli bir sosyoloji
cereyanı olan LE PLA Y ’cilik- 
le alalanıyıyor. Neden? Zira 
bu cereyanın fikirleri arasın 
da OsmanlI İmparatorluğunun 
muztarib olduğu hastalıklara 
çaresiz Olacak ameli tedbir 
ler vardır. Bu keşfin arkası 
sıra bazı safhalar vardır ki 
Nihat Reşat Beyin anlaşılma 
sı için bunlara kısaca işaret 
etmek lazımdır:
1 - Paris safhası (Bu, 1908 
e kadar sürer.)
2 - Türkiye safhası (Prens 
tin Sabahaddin’in memlekete 
avdetinden Birinci Dünya sa 
•vaşına kadar devanı eder.)
3 - İkinci Paris safhası (Bi 
rincj Dünya Harbi devamınca 
memleket dışında mevcudi 
yetini muhafaza eden çığır, 
Türkiye namına mücadelesi 
ni yapar.)
4 - İkinci Türkiye safhası 
(1918 den 1924 e kadar sii 
rer)
5 - Üçüncü Avrupa safha 
sı (Adı geçen sosyoloji çı - 
ğınının rehberi olan Sabahad 
din Beyin 1924 den ölüm ta 
rihi olan 1948 e kadar de - 
vam eder.)
6 - Son safha (1948 den 
bugüne kadar)
(Devamı yarın)
i
IMillî Değerlerimiz :
KONIIII.AII
Profesör Nihat Reşat Beiger
Z. F . FJNDIKOGLTJ
(Dünden devam)
Mamafih bu safhalar, P - 
rens in hayıatı bakımından 
doğrudur. Ycjiaa xx- ■a-SrK1 
başlarından it.barem, memle­
ket içinde başka mensuplar, 
çiğin canlı bulundurmağa 
gayret etmişlerdir. Bunların 
başında bulunanlardan bir iş 
te ölümü ile bizleri yaslan­
dıran kıymetli doktorumuz - 
dur. Bilhassa 1948 de Pren - 
sin vefatından sonra mektep 
mensupları onu çığırın «P ir» 
leri arasında görmüşlerdir.
Nihat Reşat Bey, tanınmış 
bir huhukçu olan Devlet Şu­
rası ve Temyiz Mahkeme reis 
tiklerinde bulunmuş olan Re 
şat Beyin oğlu ölüp verilen 
kayitlere göre 1881 de Üskü 
darda doğuyor, ilk ve orta 
tahs'lini Istanbulda yaptıktan 
sonra Askeri Tıbbiyeye giren 
Nihat, pek erken bir yaşta 
mektebi bitirmiş, ve gördü
ğü siyası tazyikler karşısın 
da Parise f>rar etmiştir. As 
kerl Tıbbiyenim. Inkilab tari 
himizdeki yeri herkesçe bilinir 
Gergin bir siyası şuur sahibi 
olması bu çevre içinde yetiş 
meşinden ötürü olsa gerek. 
Bir taraftan Paı-is’de Tıb ih 
tısası yapan genç Tıbbiyeli 
o zamanlar Fransada topla 
nan öteki inkılâbcılorla temas 
etmiş, iki zümre olan bu inkı 
labcılardan Ahmet Rıza tara 
fim değil, Prens Sabahaddin 
çığırını benimsemiş, son gü 
nüne kadar bu çığırın aşıkı 
olarak yaşamış, fikirleri u 
ğurunda bir an mücadeleden 
geri kalmamıştır.
Bu fikirler nelerdir? Süa 
li cevabını bir gazete sütü 
nuında Vermek imkansız ise 
de b r kaç söz söylemek müm 
kün. Her sosyoloji doktrini 
gibi LE PLA Y  mektebinin 
de Fransa için temenni etti i 
ğj bazı içtimai İslahat tedbir 
leri vardır. Bunlardan, başlıca
ikisi şudur: idarede mekezi 
yetsizlik ve mahailill, terbi 
ye ve iktisadiyatta şahsi teşeb 
büsçülük. Aşağı yukarı 1900 
da zemini hazırlanan v.e 1902 
de Pariste teşkil edilen «Te 
şebbüs-ü Şahsi ve Ademi 
Merkeziyet Cemiyeti» min on 
maddelik programında yer a 
lan bu iki düşümce, «Cuınhu 
riyet» in on kurucusundan bi 
ri olan Nihat Reşat Beyi de 
sarmış ve mestetmiştir. Bu 
ruh halin:, ö ümünden bir haf 
ta evvel kendisin,i ziyaret etti
ğirn aziz doktorun bütün si 
yasî ve içtimai düşüncelerine 
hâkim gördüm. Her iki tedbi 
rin, Kurucular Meclisinde mü 
zakere edilen Ana Yasa’ya 
girmesi için sarfettiğj gayret 
leri tıpkı 1902 de Paristeki 
delikanlı idealizmi ile anlat 
mış ve kısmen muvaffak da 
olduğunu bir çocuk sevinci 
ile belirtmeğe çalışmıştı.
(Devamı yarın)
Milli Değerlerimiz :
Profesör Nihat Reşat Belger
T,. İ T .  t t  i .  ________ , . *Z. F. FINDIKOGLU
(Dünden devam) !
Türk sosyoloji tarihinde «P  
rens Sabahaddin Mektebi» di' 
ye adlandırılan- çığırım teoristi 
en ve pratik bir çok mensup 
lan vardır', Teorici olanlar a- 
rasmda Üniversite hocaları, 
Lise muallimleri, muharrirler 
bulunuyor. Anneli meşelerde 
bu mektebin fikirlerini Mual 
üm Cemiyetlerinin, siyasî par 
tilerin, esnaf demeklerinin ni 
zamname ve programlarına 
sokanlar pek çoktur. Pı-c'f. 
Dr. Nihat Reşat bu ikinci çe 
şit Sabahaddin’ciler'm başında 
gelir veya başında gelenler - 
den birimi temsil eder. Çenber- 
litaştaki Muallimler Birliği 
binası onun sık sık ziyaret et 
tiği konuşmalar yaptığı bir 
teşkilâttır. Şüphesiz siyasî 
partilere karşı daha çok ala­
ka göstermiştir. Eski «Ahrar 
Fırkası» nı bir tarafa bıraka 
lım. En son olarak 1946 da ku 
rulan D.P. ile alâkası işarete 
değer. İktisadiyatta ve maarf 
te şahsî teşebbüsçülüğe ham- \
le vermek için, bu parti prog 
ramını çok elverişli bulmuş, I 
nihayet mebusluğunu ve 1950 ! 
de Sağlık vl İçtimaî yardım j 
Vekâletini kabul eylemişti. I 
Fakat ? Bu «Fakat»in arkası - 
çok hazindir ve bütün idealist! 
lerin acı realitelerle karşılaş’ 
malarından doğan bedbinlikle! 
örülüdür. Sonra Hürriyet Par j 
tisi ? N.hayet son günlerde g a ! 
zeteler «Memleketçi Parti» i - * 
le sıkı alâkasından bahsetti - ! 
ler. Nazik bir tekzib, dokte'ru 
muzun bu alâkasının birkaçj 
politika dostunu kendi haberi! 
olmaksızın gösterdikleri bir 
sempati belirtisi olduğunu an 
lattı. Bununla Nihat Reşat po 
litikaya veda etmiş değildi. 
Bağlı olduğu sosyoloji çığın 
nıın iktisat ve maarif siyaset­
ler ne istediği istikameti ver 
mek^ için ileri yaşına rağmen 
adeta >anup tutuşuyordu. Bu 
inançla ebediyete göçmek an 
cak bahtiyar fanilere nasip ol 
sa gerek.
Hülâsa Nihat Reşat Beyin
ölümü ile üç çeyrek asırlık 
bir siyasî hayatin ciddî bir sos 
yolojik görüşle beslenmiş ma 
cerasım yaşıyanlardan birini 
kaybediyoruz. Onun hayatını 
takip edecek genç sosyoloji 
mensuplan ve ha-at hatta genç 
politikacılar bir çok faydalı 
dersler alacaklardır. Bu ders­
lerin, başında «Ancak inanılan 
bir siyasî düşünce peşinde koş 
mak» gelir. Geçirmekte oldu 
ğumüz siyasî tecrübeler,, bil­
hassa ev değiştirir gibi parti 
değiştirmeler Nihat Reşat sem 
bolünün daima canlı bir ter 
biye nümunesi olarak genç ne 
sillere gösterilmesini gerektir] 
inektedir.
Bu vesile ile memleketimiz 
de her tabakadan temsilcileri 
bulunan Prens Sabahaddin, çı 
ğırı mensubu mütefekkirlere, 
muharrir ve politikacılara 
başsağlığı dilemeği mesleki 
bir vazife sayıyor, gerçekten 
milliyetçi ve ilimci olan mer­
humun hatırası önünde hür - 
metle eğiliyoruz.
Taha Toros Arşivi
0 0 1 5 1 5 1 7 6 0 0 6


Milli değerlerimiz:Profesör Nihat Reşat Belger

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository