Taha Toros Arşivi, Dosya No: 95-Reşat Nuri Güntekin.

Not: Gazetenin "Mektep Kitaplarında" köşesinde yayımlanmıştır

[Sevük], İsmail Habib

Istanbul Sehir University Repository

Mektep Kitaplarında^
Reşad Nuri Güntekin
Askerî doktorlardan Reşad Beyin 
oğlu olup 1892 ı de İstanbulda doğdu. 
Yüksek tahsilini Darülfünunun E- 
i debiyat Şubesinde yaptı. Ecnebi 
j mektebleıinde okudu; matbuat ha­
yatında tiyatro eserlerine ve ten- 
kidlerine dair yazılarile dikkati cel- 
betti. Dar-ül-bedayi idare heyetine 
dahil oldu, sahnemize gerek adapte 
ve gerek telif suretile fiilen dahi 
eserler vermeğe başladı. Diğer ta­
raftan aynı zamanda Erenköy Kız 
Lisesi gibi mekteblerde edebiyat 
j muallimliği yapıyor, muhtelif ga- 
j zete ve mecmualarda yazılan, küçük 
! hikâyeleri intişar ediyordu. Nihayet 
Vakit gazetesinde tefrika edilen Çalı 
Kuşu romanile geniş şöhretlerden 
biri oldu. Yeni harf inkılâbı üzerine 
Ankaradaki Dil Encümenine aza ta­
yin edildi. Epeyce zaman Maarif 
Vekâleti Umumî Müfettişliğinde bu 
lunduktan sonra son zamanlarda 
mebus oldu.
Reşad Nuıi bey edebî kütübha- 
nemize en çok eser veren velûd ka­
lemlerdendir. Telife aid sahne eser­
leri içinde teknik noktasından en 
canlı ve muvaffak eserleri evvelâ o 
verdi: Hançer, Eski Rüya, Taş Par­
çası gibi eserlerinden hele sonuncu­
su en çok rağbet gören piyeslerden­
dir. 1926-1927 senelerinde kitab ha­
linde basılan bu telif eserlerinden 
maada bir Gece Faciası (1925), Çifte 
Keramet (1927) gibi ınüteaddid adapte 
piyesleri ve bir kaç tercümesi de 
vardır. Romanları da 1922 de kitab 
halinde basılan Çalı uşundan sonra 
her yıl bir veya bir kaç romanı gö­
rülmek suretile tevali ve teselsüle 
başladı: Dudaktan Kalbe (1921). Dam 
ga (1924), Akşam Güneşi (1926), 
Tanrı Misafiri, Bir kadın Düşmanı, 
Yeşil Gece, Acımak, Leylâ ile Mec 
nun gibi romanları da 1927-1928 se­
nelerinde intişar etti Ondan sonra 
daha bir kaç romanı vardır: Bilhas­
sa vaktile tefrika edilip henüz ki 
tab halinde çıkmıyan bazı mecmua­
larda bazı parçalan intişar eden 
Mehtnedeik gibi.
Bu kadar mütenevvi eser veren 
Reşad Nurinin bütün romanlarını 
ayrı ayn tahlil değil telhis için bile 
bu sahifelerin müsaadesi kalmadı 
Onun sanatı hakkında yalnız ve ilk 
mebde’ olarak şunu söyleyebiliriz kı, 
o bizim roman hayatımızda tabiilik 
noktasından yeni bir merhale ve 
safha oldu. Servet’ i Fünun devrinin 
romanları bir defa ifade ve üslûp­
ça fazla musanna idi; sonra o ro- 
I manların içi tamamile bizim değildi; 
onlarda iyi bir teknik vardı, fakat 
İÇ zayıftı. Hüseyin Rahminin roman­
larında yer yer teknik vardı, fakat 
bunlarda da dış çok defa lâübalı ve 
yalpalıdır.
Meşrutiyetten sonra Halide Edib 
Hanımın romanları ise hep tabii ha­
raretin fevkinde humma ile kavru­
lan eserlerdi. Yakub Kadrinin ro­
manları dahi mutlaka büyülten ve­
ya küçülten aynalara aksetmiş ha­
yaller gibiydi. İlk defa «Çalı Kuşu» 
romanıdır ki, ne tuvaletini Paris 
terzihanelerinde yaptırdı; ve yerli 
malı diye basma entari giyip elle­
rine kına yakındı; ne nabzı fazla 
atan bilhassa, ne aynaya başka şe­
kilde akseden bir gölgedir; içle dışı 
mütevazin; hayatta yaşayan normal 
insanlar gibi tabiî bir roman.
Çok rağbet gör>'n ve üç. dört defa 
tabedilmek gibi bizim matbuat ha­
yatımız için nadir bir mazhariyete 
eren Çalı Kuşu bu cazibesini basil 
ve müpevver, iki nevi tabakanın 
dahi ihtiyacına cevab verecek şe- 
I kilde güzelliği eâmi olmasına med­
yundur. O, ne sadece yüksek taba­
kaya mıhlandı ne de kendine rağbet 
için sadece alt tabakanın içine bağ­
daş kurdu. O. halkın anlayacağı bir 
vuzuhla üstün beğeneceği bir in­
celiği birleştirdi. Geniş mevceli şöh­
reti buradan geliyor.
Lâkin Çalı Kuşunun asıl kıymeti 
ne sadece onun üslûbundan ve üslû­
bundaki açık, saf, revan edadan; 
ne sadece tahkiye sistemindeki tatlı 
hünerden; ne de mevzuun halk psi­
kolojisine uygun gelen nezih, vefalı, 
mesud hâtimeli biı- aşkı anlatmış ol­
masından ileri gelmiyor. Romanın 
aşıl meziyeti, bize Aîıadolunun bir 
çok beldelerini ve halkım hayatta ol- j 
duğu gibi. Fakat züpde edilmiş bir ; 
hakikat halinde yaşatmasıdır. Ro- j 
man en büyük füsununu işte bu ha- ı 
yatilikten aldı. «Teceddüd edebiyatı» j 
mda romanın bu en bâriz vasfı şu ı 
satırlarla anlatılmak istenmişti:
t... Teknikte noksan, romanda ha­
ta, şekilde aksaklık yakalamak için 
daha bir çok hücum noktaları keş­
fedelim. fakat neye yarar, madem­
ki romanın umumî cereyanındaki 
bütün ruhumuzu sürükleyen canlıiık 
ve havat bize onların hiç birini dü- 
şündürmiyeeek kadar kuvvetlidir. : 
Hayata itiraz olur mu? Hayat kî, j 
mantığın oluğundan akmıyor, hayat 
ki, olacak emel değil, olan hakikat­
tir. hayatın seylâbesi ki, akla, itiraza, 
çırpınmağa, didinmeğe rağmen aka­
cağı gibi akar, en büyük kudretten 
birer çöptür. Hayatın içinde neye 
nasıl, niçin diyemeyiz. Beyni­
mizin sualine değil, hayatın ceva­
bına tabiiz. Kâdir olan yalnız haki­
kattir, ve hayat akan hakikat oldu­
ğu için kâdir oluyor. Bu romanda 
hayatın bu kudreti var! ı
Revan bir üslûb ile akarken şa­
tolar gözlerimizden siliniyor; sahi- j 
felerin üstünde ğeli, hayatın içinde- j 
yiz. Sanki biz de romanın eşhasile 
beraber yaşıyoruz. Feridenin arka­
sından köyler ve beldeler aşarak, 
onunla beraber ıstırabın büyük a- 
teşinde kavurularak biz de sanki 
aynı hayatı çektik ve aynı hayatla 
inledik. Kitabı bitirdiğimiz vakit di­
mağımız neye uğultulu, ruhumuz 
neye dolgundur? Feridenin beş, altı 
senelik hayatı, beş altı saatlik kı­
raatin satırlarına doldu; bu kesafetin 
tatlı ağırlığı altındayız!»
Aynı kitabda, müellifin ikinci ro­
manı olan e Dudaktan Kalbe» dahi ■ 
tetkik edildikten sonra şu satırlar 
ilâve olunuyordu: «Dudaktan Kalbe 
Çalı Kuşuna nisbetle bir sukut ve­
ya tenezzül müdür? Sanata bu ikin­
ci tırmanış şüphesiz birinciyi aş- j 
madı, fakat bunun yanında bodur ! 
da kalmıyor. Bunda. da ruhumuzu j 
hayatın içinden gelen sıcak bir varlık 
sarmaktadır. Acaba bu iki roman | 
Reşad Nurinin sanatında «Nemide», j 
«Bir ölünün defteri» gibi piştarlık 
yapan eserler midir? Eğer öyle ise 
ilerideki Aşkı-ı Memnuu düşünmek 
edebiyatımız için bize bir teselli ve­
ren bir ümid olacak!»
Bu satırların üzerinden on beş, 
on altı sene geçti ve bu müddet 
içinde Reşad Nurinin romanları bil 
düzineyi buldu. O ümid tahakkuk 
etti mi? Şüphesiz ki, Reşad Nuri ■ 
Çalı Kuşu’ndan sonra ilk eserini bir 
tümsek gibi bırakacak bir şahika 
vermedi. Fakat bazı sanatkârlar var­
dır ki erken başlarlar, eserlerini 
hamle hamle bir irtifa olarak 
verirler. Bu şakulî bir tekâmüldür. 
Mimar Sinanm çıraklık, kalfalık, 
ustalık eserleri gibi her gelen eser, 
her geçenden daha yüksek irtifada 
bulunur. Lâkin bazı sanatkârlar da 
dolgun eser vererek başlarlar; her 
vücude getirdikleri eser ayrı ayn 
birer kıymet olur, fakat birbirinden 
ün olmazlar, bu, ufkî bir tekâ­
müldür. Reşad Nurinin sanatı bu 
ikinci cinsten olsa gerek!
Romanlannın adedini yirmiye yak­
laştıran Reşad Nuri için geniş mik­
yasta bir etüde ihtiyaç vardır. O- 
nun lıâlâ Çalı Kuşu’nu geçmemiş 
telâkki edilmesi yanlıştır. Gerek tah­
lil. gerek teknik noktasından meselâ 
Bir Kadın Düşmanı bile çok ileride 
bir eserdir. Yalnız Çalı Kuşu’nun hâlâ 
umumî bir sempati ile tutulmasının 
sebebi şundan ileri gelse gerektir: 
Orada Feride ideal bir muallim ha­
nım tipi yarattı; hem güzel, hem bil­
gili, hem hassas, hem de köyden kö­
ye muallimlikle koşacak kadar idea­
list. ve neticede bunların mükâfa­
tını gören mesud Feride: On beş se- 
nedenberi binlerle ve binlerle Kız 
Muallim Mektebi mezununun kal­
binde birer Feride yatıyor).
İSMAİL HABİB 
(Yeni Edebi Yeniliğimizden)
Taha Toros Arşivi


Reşad Nuri Güntekin

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository