Taha Toros Arşivi, Dosya No: 95-Reşat Nuri Güntekin.

Not: Derginin "Edebiyatçılarımızı Tanıyalım" köşesinde yayımlanmıştır

Yazar, Mehmet Behçet

Istanbul Sehir University Repository

REŞAT NURİ GÜNTEKİN
EŞAT Nuri, 1892 de Istanbulda 
doğdu. Babası askerî doktor­
lardan Nuri beydir. İzmirde 
Fransız Frerler mektebinde okudu. 
Yüksek tahsilini İstanbul Darülfü­
nunu Edebiyat şubesinde ikmal e- 
derek maarif mesleğine intisap etti 
ve bazı muallimliklerde bulnudu. 
1927 de Erenköy Kız lisesi edebiyat 
muallimliğinden Maarif Vekâleti 
Umumî ■ müfettişliğine geçti. Türk 
Dili Tetkik Cemiyeti âzalığını da ifa 
eden Reşat Nuri Güntekin, son in- 
hap devresinde Çanakkaleden me­
bus seçildi. Şimdi Türkiye Büyük 
Millet Meclisinde âza bulunmakta­
dır.
*  *  *
Reşat Nuri, 1914 ten sonra muh­
telif gazete ve mecmualarda tiyatro 
tenkitleri ve bazı edebî makaleler 
yazmak suıetile az bir zaman için­
de edebî liyakat ve meziyetini ta­
nıtmak muvaffakiyetini gösterdiği 
gibi, şimdiye kadar kaleme almış 
olduğu tiyatro eserleri, küçükhikâ- 
yeleri, romanları, seyahat notları, 
tercümeleri, lûgatları ve diğer yazı­
ları ile edebiyat âlemimizde büyük 
bir şöhret kazanmış, yabancı dille­
re nakledilen bazı kitapları ile sah­
neye konulan veya sinema filimle- 
rine geçen piyeslerde tanınma ve 
bilinme hududunu genişletmek maz­
hariyetine erişmiştir.
Reşat Nuri, Mütareke sıralarında 
«Hayrettin Rüştü» müsterile Haki­
kî kahramanlık ve onu müteakip 
Gönül veya inhidam ünvanlı ilk pi­
yeslerini ve 1922 de Gizli el adlı ilk 
romanını kitap şeklinde çıkardığı 
gibi, yine o esnada Vakit gazetesin­
de tefrika suretile neşrettiği Çalı­
kuşu romanını 1922 de ilk defa ki­
tap halinde tabettirdi. Sonraları bu 
.eser muhtelif tarihlerde dört kere 
daha basıldı.
Reşat Nuri, bundan sonra emsa­
li az bulunan bir velûdiyet ile mec­
mua ve gazetelerde yazılarını tef­
rika veya kitap şeklinde neşretmek 
hususunda fasılasız ve baş döndü­
rücü bir faaliyet gösterdi. Nitekim; 
1923 de Eski rüya adlı telif piyesi­
ni, 1924 de Damga, 1925 de Dudak­
tan kalbe romanlarını bastırdı. Bu 
iki romanı da sonraları ikişer defa 
daha tabolundu. Yine 1925 de adap­
te veya telif nevinden olarak Bir 
gece faciası, Gazeteci düşmanı, Şem­
siye hırsızı, Arapça değil mi, uy­
dur, uydur söyle, İhtiyar serseri, 
Ümidin güneşi piyeslerini çıkardı.
1926 da, sonraları ikinci tabını da 
idrak eden Akşam güneşi romanım, 
telif nevinden Taş parçası piyesini,
1927 de Bir kadın düşmanı roma­
nını, bazı küçük hikâyelerini muh­
tevi Tanrı misafiri, Sönmüş yıldız­
lar ünvanlı eserlerini; telif Hançer 
ve adapte Çifte keramet, Gönül sev­
mek hakla, Bir donanma gecesi, 
Karanlık kuyu, Bahar hastalığı, Ka­
raman kahvesi piyeslerini ve «Cihan 
edebiyatlarından nümuneler» seri­
şinden Balzac’m César Birotteau, 
Eugénle Grandet, I.e Pere Goriot 
ünvanlı romanlarının hulâsaları ile
^  Beâçetya^ üı
bunlardan alınmış bazı parçaların­
dan mürekkep kitabını, 1928 de A- 
cımak ve Yeşil gece romanlarını; 
bazı hikâyelerinden müteşekkil 
Leylâ ile Mecnun eserini, Bir köy 
hocası piyesini tabettirdi.
Reşat Nuri, 1929 dan itibaren üç 
ciltlik Fransız edebiyatı Antoloji- 
si’ni neşretmiye başladı ve 1931 de 
ikmal etti. 1930 da Yraprak dökümü 
romanını ve Guy de Maupassant, 
Tristan Bernard, Léon Frapié, Geor­
ges Courteline’den de naklettiği bazı 
hikâyeleri muhtevi Olağan işler ki­
tabını, 1931 de Ümit mektebinde, Bir 
kır eğlencesi ve Aziz Hüdaî ile Dir­
likte yazdığı Sebze bahçesinde is-
Reşat Nuri Güntekin.
yan ve «Diş ağrısı» monoloğunu da 
muhtevi Babur Şahın seccadesi ve 
yalnız başına kaleme aldığı Felâ­
ket karşısında, Göz dağı, Eski borç, 
ünvanlı mektep piyeslerini ve Fran­
sızca - türkçe yeni lûgat’ını, 1932 
de Kızılcık dalları romanını, Octa- 
ve Mirbeau’dan tercüme ettiği üç 
perdelik îş adamı piyesini ve Tols­
toy ünvanlı eserini; İstiklâl; Vergi 
hırsızı adlı mektep temsillerini; 1933 
de Ondokuzuncu asır Fransız ede- 
blyat’mı, 1934 de Ibsen - hayatı ve 
eserleri kitabını; 1935 de Gökyüzü 
romanını ve Hülleci piyesini bastır­
dı. Yine ayni tarihte kıymetli edip­
lerimizden doktor Ali Süha Delil- 
başı ve İsmail Hâmi Danişment ile 
birlikte devamlı mesai sarfederek 
Fransızca - Türkçe Resimli Büyük 
Dil Kılavuzu ünvanlı eserin ikmal 
ve intişarına çalıştı. 1937 de seyahat 
müşahedelerini muhtevi Anadolu 
notları adlı kitabım ve Yediğin» 
mecmuasında tefrike ettirdikten I 
sonra 1938 de Eski hastalık roma­
nını, Zola’dan Hakikat tercümesini 
tabı ve 1940 da Yedigıin mecmua­
sında Ateş gecesi isimli son roma­
nını tefrika suretile neşretti ve 
böylece 13 büyük romanı, küçük hi­
kâyelerinden ve seyahat notların­
dan müteşekkil 5 ve tercüme veya 
tetkik nevinden 8 kitabı, telif veya
adepte 28 piyes ve 2 lügati ile 56 
kıymetli eserin sahibi olmak bah­
tiyarlığına nail oldu.
Reşat Nuri Güntekin’in bu ayrı 
nevilere dahil eserlerinden lûgatla- 
rı ile tercümeleri, Fransız diline vu­
kufunu ve bu yoldaki hizmetlerini; 
çoğu mektep temsili veya adapte 
olan piyesleri, sahneye müteallik 
hüner ve maharetini ve tiyatromuza 
canlılık vermek hususundaki feda­
kârlığını ifade etmekle beraber asıl 
sanatım belirten eserlerinin 1) Telif 
nevinden olan Eski rüya, Hançer, 
Taş parçası, Hülleci piyesleri; 2) 
Küçük hikâyelerini muhtevi dört ki­
tabı; 3) On üç romanı, 4) Anadolu 
notları eseri., olarak dört grupa ay­
rıldığı ve bunlar arasında da kemi­
yet itibarile en zengin faaliyetinin 
romanlarında toplandığı görülmek­
tedir.
En güzeli, en iyiyi ve en mütekâ- 
mülü intihap ve tercih etmek te­
mayül ve arzuları ile beslenen Re­
şat Nuri, otuz yaşına kadar okudu­
ğu yerli veya ecnebi muhtelif züm­
re, mektep veya nev’e mensup e- 
serler arasından nihayet sanatının 
malzemesini teşkil edecek canlı ve 
muvaffak bir eclectisme’e uymak 
lüzumunda karar kılmış ve ilk tec­
rübe ettiği tiyatro nevinden ziyade, 
bizde daha zengin bir mazisi ve bir 
inkişafı olan roman ve hikâye ne- 
vinde bu tarzdaki esaslı faaliyetini 
tekâsüf ettirmiştir. Gerçekten Re­
şat Nuri’nin eserleri ruhtaki asale­
tin, düşüncedeki mantık ve itidalin 
birer makesi oldukları gibi, teknik 
itibarile oldukça sağlam ve lisan 
bakımından da temiz, ve ahenkli­
dirler. Her mevzuundaki canlılık 
derhal göze ilişir. Burada, memle­
ketin muhtelif muhitlerine ait canlı 
müşahedelerin ve mahallî renklerin 
zengin izlerine tesadüf olunur. Tür­
lü hâdiseler, maceralar, tesadüfler, 
ahlâk hududunu aşmıyan aşklar, 
ve örf ve âdet hususiyetleri, muhte­
lif şahsiyetler, açık veya kapalı tez­
ler, memleket ve vatan heyecanları, 
yeryer ruh tahlilleri, tabiî muhave­
reler, zarif nükteler kuvvetli bir ter­
kip ile biribirlerine bağlanmıştır. 
Hulâsa mudil ve mürekkep manza­
ralar gösteren cemiyet ve hayat 
maddeleri kudretle mezç ve telif e- 
dilerek hayalî ve hakikî türlü 
adeseler arasından temaşa ettiril­
mekle bir tek mektebin malı olmı- 
yan ve fakat her mektebin ve her 
nevin içinden titizlikle intihap edil­
miş unsurları ile, ihtiyacımız nisbe- 
tinde bize uygun olduğuna kani bu­
lunduğu müvazeneli, modern ve 
éclectique bir sanat vücude getir­
miş ve bu suretle meslek, telâki, 
gaye, fikir seviyesi, sınıf, zümre, 
farklarının ayırabileceği her insan 
üzerinde az veya çok tesir etmek, 
nafiz olmak ve bilhassa kendini sev­
dirmek tılsımını bulmuştur. '
M. Behçet Yazar
Taha Toros Arşivi


Reşat Nuri Güntekin

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository