Taha Toros Arşivi, Dosya No: 154-İsmail Habib Sevük. Not: Gazetenin "Kitaplar Arasında" köşesinde yayımlanmıştır

Gövsa, İbrahim Alaettin

Istanbul Sehir University Repository

iiahite : 1 4 r  t K Ş
TUNADAN BATIYA
Bir zamanlar edebiyat tarihimizin 
içinde o canlı ve özlü, fakat biraz 
da acayip kalemile dolaşması bir hâ­
dise olan İsmail Habip, geçen yaz 
yine bu kalemini ala 
rak Avrupayı dolaştı.
(Türk teceddüt ede­
biyatı tarihi) ve (Edebî 
yeniliğimiz) muharri­
rinin bir hafta önce- 
çıkan (Tunadan Batı­
ya) adlı kitabı işte bu 
gezinin ( seyahatin ) 
eseridir.
Seyahat edebiyatı 
bana edebî çeşitlerin 
en faydalılarından biri 
gibi gelir. Öyle sanı­
yorum ki Avrupalı 
kültür adamlarından 
çoğ-u başka memleket­
leri coğrafya kitapla­
rından ziyade şairle­
rin ve ediplerin seya­
hat mektup ve jurnallarmdan öğreni­
yorlar, daha doğrusu uzak diyar teces­
süsünü bu kalemler vasıtasile tadı* 
yorlar. İlmî eserlerde ve romanlarda 
muhtelif münasebetlerle başka mil­
letlerden ve yabancı memleketlerden 
bahsettikleri zaman en kuvvetli ha­
tıralarının bu türlü yazılarla çizilmiş 
olduğunu sezersiniz. Coğrafyanın 
kuru tarifler ve cansız rakamları pek 
tabiîdir ki zevksiz ve heyecansız 
okunur ve hemen unutulur. Gönül­
de tat, zihinde iz bırakan edebiyat 
adamlarının görüşleri ve yazışlarıdır.
Meselâ Lord Byron, Lamartine, 
Loti gibi kalem sahiplerinin şark için 
uyandırdıkları alâka ve merakı hangi 
çoğrafya veya istatistik kitabı mey­
dana getirebilmiştir ?
Bize gelince: Eski edebiyatımız­
da kendi memleketimizin bile izleri 
pek yoktu ki başka diyarların tahas­
süslerini arayalım. Edebiyat bizde ta­
biat ve hayatı değil, ancak mazmunu 
sevdirebilmişti. Zaten yabancı ülke­
leri yadırgayan Şarklı pek gezmez- 
diya. Sonraları da saltanatın uyuştu­
rucu vehimleri ve baskıları yüzün­
den hiç gezemez de olmuştu. Seya­
hat edebiyatı bizde tiyatro, resim 
ve heykel gibi san’at şubelerinin en 
çelimsizidir. Evliya Çelelebi seyahat- 
namesile Yirmi Sekiz Mehmed efendi 
gibi eski elçilerimizin(sefaretname)leri 
birer edebiyat eseri olmamakla be­
raber yine bizim eski seyahat edebi­
yatımız namına hatıra gelebilecek na­
dir örneklerdendir.
Onlardan sonra da Tanzimat dev­
rine mensup bir kaç edibimizin Av­
rupa hâtıraları ve nihayet merhum 
Cenab Şahabettinin ve üstad Halid
Ziyanın seyahat yazıları var. Bütün 
bu azlık içinde (Tunadan Batıya) 
bir varlık oldu denebilir.
İsmail Habib Karadeniz boğazın­
dan çıkarak Akdeniz 
boğazından dönmek 
suretile Avrupada bir 
yaz süren kendi ta­
birde ( çemberleme ) 
bir yolculuk yapmış, 
bir kısmiHi oralarda, 
bazısını da döndükten 
sonra yazdığı tehas- 
süslerini önce (Cum­
huriyet ) gazetesinde 
( A v r u p a  yolundan 
notlar)adı altında neş- 
retmişti. Dediği gibi 
bu (bir yazlık gezinin 
bir yıllık yazısı) nı 
(Tunadan Batıya) adı 
altında topladı ve çok 
isabet etti. Bu iki yüz 
sayfalık kitabı, hemen 
her cümlesi bir sürpriz taşıdığı için 
severek, haz alarak ve istifade edi­
lerek okunacak bir eser oldu. Kitap 
«dünyanın her yerinde deniz de var, 
nehir de. Fakat denizin nehir veya 
nehirin deniz olduğu yalnız burada­
dır» diye Boğaziçinden başlıyor ve 
sizi Karadenizde, Tuna boylarında, 
hele vaktile Türk bayrağının dalga­
landığı memleketlerde dolaştırdıktan 
sonra Viyana, Berlin, Paristen geçi­
rerek (Cöte d’Azur) e indiriyor, Na­
poli ve Atina yolile Çanakkalede ora­
nın son kahramanlık destanını teren­
nüm ettikten sonra Sarayburnu önün­
de nihayet buluyor. İsmail Habib hele 
Tunadan geçerken halde değil, mazi­
nin ve Türk tarihinin içinden geçiyor 
gibidir. Kalemi mağlûbiyet seneleri­
nin hüsranı ve mücadele yıllarının 
heyecanı içinde bilenmiş bir neşter 
gibi daima geçen zamanı deşiyor. 
Onu bazan Bali Beyin fırkasında ve­
ya Kanunî Süleymanın ordusunda sa­
nırsınız. Tuna boyundaki memleket­
lerden geçerken «fakat yine belli ki 
bu minareler şahadet parmakları gibi 
bir şey isbat ediyor. » deye daima 
bizden izler aramış ve bulmuştur.
( Tunadan Batıya ) bir iki sütun 
içinde tahlil edilecek bir eser değil­
dir. içinde bundan sonraki neslin 
hatırasında kalabilecek birer bomba 
kuvvetinde sözler ve hakikaten özlü 
vecizeler var. Aralarında biraz fazla 
düğümlü olanları da yok değilse de 
başlarken de işaret ettiğim gibi bu ori­
jinal kalemin zaten biraz acaip tarafı 
da vardır ve insana zevk veren çeş­
nisi de belki biraz bunun eseridir.
İbrahim alâettIn  gövsa
Tunadan Batıya M uharrir i


Tuna'dan Batı'ya

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository