Taha Toros Arşivi, Dosya No: 55-Adalet Ağaoğl

Ağaoğlu, Adalet

Istanbul Sehir University Repository

SAYFA
t ? -  I  ■£¡ l '
KARŞILAŞMALAR
ADALET AĞAOĞLU
0 Kadınlar
O nları sık düşünürüm; büyük değişimlerin sarsıntı­ları ortasında yaşayıp da kendilerini hiç açıkla­mamış olan kadınlan. Sayın Mevhibe İnönü’nün ölümü ardından büsbütün düşünüp kaldım: ‘O 
kadınlar’ neden iç dünyalan en az merak edilen kadınlar ol­
dular? Neden derinden görülme, bilinme merakıyla yazıl­
madılar? Yazıldıklarında, salt toplumdaki misyonları açısı­
ndan yazıldılar? Devlet adamı eşi, dernek başkanı, gönüllü 
hemşire, onbaşı, öğretmen, ilk avukat, sadık eş, iyi anne...
Sanki bu görüntülerin altında etli kanlı: duyan, düşünen, 
bazen korkan, bazen çok mutlu, bazen çok mutsuz olan, öf­
kelenen, sevda çeken ya da bir sevdadan kaçan insan yok. 
Mevhibe Hanım’m öne fırlama, her fırsatta kendini göster­
me gereğini hiç duymamış olması, hem hep göz önünde ya­
şarken, hem öyle geri çekilmiş durması, onu özellikle ilginç 
kılmıyor muydu? Kılmıyor mu?
‘O kadınlar’ üstüne merak edilecek ne kadar çok şey 
vardı; onlara sorulabilecek ne kadar çok soru. Hâlâ da var. 
Artık yanıtı kendilerinden alamayacak olsak bile! Mevhibe 
Hanım’ın, büyük bir devlet adamının eşi olmaktan gelen 
korunaklı durumu da, o kadar dalgalanmalı bir dönemde 
kendini dengeli bir aile hayatı içinde koruyabilmiş bulun­
ması da, hatta resmi anlamda daha başka gerekçeler, bu so­
ruları ortadan kaldırmamaktadır. Tam karşıtı, büsbütün 
çoğaltmakta.
Mevhibe İnönü, tek parti döneminde, 'Milli Şefin eşi du­
rumundayken bile bütün yakıştırmalara karşın sadece ken­
disi kalabilmiştir. Bir günden ötekine tam karşıtıyla değişti­
rilmesi gereken bir hayatın ortasında, kendisi... Peki, ama 
işte o kendisi, kimdi? Bunun yanıtını bulmak zorundayız. 
Çünkü Mevhibe Hanım, aynı zamanda da Batılılaşmaya 
adımlarını ilk attıkları sıralarda geçirdikleri sarsıntıları içle­
rine gömmüş, orada yaşamış bütün ‘o kadınlar’ın bir simge­
sidir. Ne seçimlerini, ne seçmediklerini ele vermişti onlar. 
Birer aşıya o kadar gereksinimleri varken kendileri birer aşı 
olabilmiş, deneysizliklerine karşın birçok şeyi sessizce gö­
ğüsleyebilmiş, çocukluklarına karşın kendilerine aşma ol­
gunluğu gösterebilmiş gencecik kadınlar...
Gerçekten, târihin bir ayrılma anında bu kadınlar, öylesi 
hazırlıksız ve zayıf omuzlarıyla yepyeni bir hayat yükünün 
altından nasıl kalktılar? Erkek için fazla sorun olmayan, 
olsa da ‘namuslarını’ doğrudan zedelemeyen birçok şeyin 
her biri onlar için sorunken?
Bu yeni hayat o kadar da yeni sayılmazdı; 1923’lerle değil 
1839’larla zaten başlamıştı; özellikle İstanbul’da oturanlar 
için... demek fazla bir şeyi çözmüyor. Çünkü artık İstanbul’­
da yaşanmıyordu; bir.
‘O kadınlar’, bir içgüdüyle bu değişime hazır idiyseler bile 
dıştaki hayat hiç de hazır değildi iki. Ne olsa hâlâ namaz 
seccadeleri üstünde dedeler nineler anneler babalar kayın­
valideler... Bunun Malatyası var, Kayserisi var daha; An- 
karası var; Ankara’da komşu bağevleri... Halkevi girişine 
dizilip ‘Milli Şefin karısına, onun şapkasına, emprimesine 
bakanlar hazır mıydılar? Çevre, en küçük sürçmede saldırı­
ya hazır erkek terazilerle dolu.
Kolay değil, ama bırakalım bunları; aynı evin içinde, na­
mazında niyazında yaşlıların 'önünden ne olsa dudakta bi­
raz rujla, kısa kollu geçmek, evi dans edenlere açmak, 
kadmlı-erkekli bir kalabalığa şampanya, şarap dağıtmak... 
Mutfaktakiler ‘bu işlere’ ne kadar hazırdılar acaba? Yıl, 80’- 
ler, 90’lar değil, 20’ler, 30’lardır; taşra henüz kendi töresine 
kan bağıyla bağlıdır.
‘O kadınlar’, hiç dengeleri bozulmadan bütün ‘kem göz­
ler’ altından kalkabilen kadınlardı. Daha dün Arapça ya­
zarken ertesi gün Latince alfabeyle okumaları, yazmaları 
« gerekenler, ‘elin adamlarıyla’ dans ederken dozu ayarlama­
ları kendilerinden büyük ustalık isteyenler, yaşmağı, çarşafı 
atsalar da giyinik görünebilenler.,.
Edebiyatımızda, elbet klasik roman anlayışı çerçevesinde, 
hemen her tip kadın ele alınmış, her sınıftan, katmandan 
kadın kahramanlar yazılmış, oluşmuş-oluşmamış karakter­
ler biçiminde yansıtılmışlardır: Cariyeler, yetim-öksüz genç 
kızlar, evlatlıklar, yüce analar, kutsal kanlar, melek kızkar- 
deşler, yoldan çıkmışlar, köy gelinleri, köy analan, öğret­
menleri, züppeler, en koyu Müslümanlar, en tuhaf Batılılar, 
kasabada ev yıkanlar, kentte kendileri yıkılanlar... Çoğu da 
erkek yazarlar tarafından tabii. Sonralan, artan sayıda 
‘kadın yazarlar’ arada sırada da yazar kadınlar tarafından 
onlann bilinmeyen dünyalarına ışık düşürülmeye ça­
lışılmıştır.
Ama ‘o kadınlar’ı, yani daha dün, mesela Süleymaniye’- 
deki gerçek dindar bir dede evinden çıkıp da, henüz ne 
kahraman ne şef ne cumhurbaşkanı olan bir erkeğin yanı 
sıra bugünkü değişimlere yalnızca ayak uydurmak değil on­
lara önayak ve örnek olmak durumunu her yönüyle yaşamış 
çocuk kadınlan kim biliyor?
Şimdilik onlann sadece fotoğraflarını biliyoruz. Oradaki 
tebessümleri, içte yaşanan kimbilir nice kasırgayı gizliyor.
Taha Toros Arşivi


O kadınlar

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/134799/3/001584736010.pdf

O kadınlar

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository