Taha Toros Arşivi, Dosya No: 154-İsmail Habib Sevü

Sevük, İsmail Habib

Istanbul Sehir University Repository

f  430 UNCU YILDÖNÜMÜ VESİLESİLE J
Rîdâniye zaferi ve 
Mısırın fethi
Yazan: İsmail üafeifo Sevük
Yavuz Sultan Selim 1516 ağusto­
sunun 24 ünde Merc-i Dâbik çen­
gini kazandıktan sonra 1517 eylü­
lünün sonlarında Şama girerken 
Kahirede de Tumanbay «Mısır sal- 
tanat-ı cumhuriyesi» nin tahtına 
sultan seçilmişti.
Gazze cengi:
Gazze beldesi bir taraftan Suriye 
ve Filistinin sonu, diğer taraftan 
Mısırın kapısı. Yani iki taraf için 
de kilid belde. Tumanbay oraya en 
mahir kumandanlarından Canbirdi 
Gazâli’yi on binlik bir kuvvetle 
gönderdi. Yavuz da Çaldıran kah­
ramanı Sadırazam Sinan Paşayı 
beş binlik bir kuvvetle oraya yol­
lar. iki ordu Gazze ötesindeki 
Hân-ı Yunus’ta karşılaştılar. Sinan 
Paşa daha Ramlede iken kendini 
Şama çekiliyor göstererek gece ka­
ranlığında yerli Arablara çaktırma­
dan Canbirdi’nin karşısına çıkıver­
di. Uğradığı bu baskın karşısında 
zeki Mısırlı kumandanı da sahte 
bir ric’atle kendini gerideki boğa­
zın arkasına çeker. Maksadı boğaz­
dan geçecek Türk kuvvetleri üs­
tüne, Hoca Sadeddinin tabinle 
«Bursanın karayeli gibi birdenbire 
çullanmak» tı. Fakat Sinan Paşa 
ateşli kuvvetleri öne sürerek düş­
manı açık sahrada cengi kabule 
mecbur kılar. Karşı taraf bizim iki 
mislimizden fazla olduğu halde 
topyekûn mahvoluyor. Manevra üs­
tünlüğü ile top ve tüfek kuvveti. 
Mısır kumandanı canını güç kur­
tarabildi. Yavuzun ordusunda bu 
parlak zafer büyük şenliklerle kut­
lanıyor.
Çölün yamanlığı:
Tih sahrası da denen bu 251 ki­
lometre uzunluğundaki Sînâ çölü 
en belâlı bir yerdi. Çölün cenub 
kısmı taşlık ve dağlıktır, yürünmez. 
Şimal kısmı kumluk ve susuzdur, 
geçilmez. Sık sık kopan fırtınalar 
o kumluk kısımlarda serseri tepe­
ler yaratıp duruyor. Sık sık esen 
sam rüzgârları da ortalığı kasıp 
kavurur. Göklere kalkan kumlar 
o kadar kesif bir sis meydana ge­
tiriyor ki bir metre ilerisini göre­
mezsin. Kumların zerreleri de o 
kadar ince, o kadar ince ki cebler- 
deki saatlerin içlerine bile girip 
çok kere saatleri durduruyor. Rüz­
gâr esse, kumların savleti; rüzgâr 
dursa sıcağm elli dereceye fırla­
yışı. Çöl aynı zamanda akrebler ve 
yılanlarla, tuzlu ve acı su birikin­
tileri de zehir zembelek sivrisinek­
lerle dolu.
ilk zafer:
Büyük tarihçi Hoca Sadeden 
der ki: Büyük İskender bile bu 
çölü karadan geçmeği göze alama­
dığı için Mısıra ancak deriliâbn
girmişti. Timurlenk gibi bir cihan­
gir de Şama kadar geldiği halde 
çölden korkarak gerisigeri çekildi. 
Anlaşılan Vezirlerden Hüseyin Pa­
şa da bunları bildiği için Gazzede 
Yavuza bu çölün geçüemiyeceğini 
söyler. Koca Yavuz, bir paniğe 
meydan vermemek için, derhal Ve­
zirin kellesini uçurtuyor. 9 ocak 
1517 cuma günü Gazzeden hareket 
eden 60 binlik ordu, heybetli top­
larını da süıükleye sürükleye, üç 
günde 76 kilometre yaparak Ela- 
rış'e gelince yarım günlük bir mo­
la ile binlerce devenin taşıdığı kır­
balara su doldurdu. Çünkü ondan 
sonra tâ Nile kadar hiç su yok. 
ÇöJün de en belâlı kısmını, susuz­
luktan çatlamamak için, hızlı geç­
mek lâzım. Günde bir defa 45, bir 
defa da 50 kilometreye kadar yük­
selen bir hızla ordu sekizinci gün 
Nilin doğu koiu kıyısındaki Sali- 
hiyeye vararak mübarek ırmağa 
kavuştu. Bütün tarihte hiç bir or­
du bu kadar bir hızla bu çölü ge­
çememişti. Yavuzun kazandığı ilk 
zafer, çölü yenişidir.
Mühim bir icad:
Salâhaddin Eyyu binin ismini ta­
şıyan Salihiye Kahireye yüz küsur 
kilometrelik bir mesafede bulunu­
yor. Ordu bir günlük bir istirahat- 
le bu üç menzilli yolu dört günde 
alarak 21 ocak çarşamba günü 
Birket-ül-hac mevkiine geldi. O- 
rası Kahireye on kilomerre. Ertesi 
gün düşmanla ölüm kalım cengi 
yapılacak. Fakat düşman nerede 
ve nasıl mevzi aidi, ne yapmak is­
tiyor, ona karşı ne yapılmak ge­
rek? Hiç telâşa lüzum yok. Yavuz 
askerlik tarihinde ilk defa mühim 
bir icad yapmıştı. Bu, orduda or­
dudan ayrı müstakil bir süvari 
birliği teşkil edilmesidir. Ordudan 
çok önde giden bu kuvvet hem or­
dunun harekâtını düşmana karşı 
setrediyor, hem de düşman arazi­
sinde yakalanan esirler, kullanılan 
casuslar ve yapılan keşiflerle her 
türlü malûmat elde ediliyor, yavu­
zun «dâhi-i zi-iktidar» diye vasıf­
landırdığı Sadırazam Sinan Paşa 
gene bu kuvvetin başında idi. Düş­
manın nerede, ne niyetle yerleşip, 
ne yapmak istediğini tastamam öğ­
rendiği için hepsini padişahına ar- 
zeder.
Ko.emenlerin uyanışı:
Mısır Kölemenleri ilimcilikteki 
eşsiz hünerlerde cesaretlerindeki 
s niuzluğa güvenerek tüfek ve top 
gibi ateşli silâhları yiğitliğe yakı­
şır görmezlerdi. İkinci Bayezid za­
manında bir kaç defa Osmanlı or­
dularını yenmeleri de onları bu 
kanaatlerinde yanılmadıklarına inan 
dırdı. Fakat şimdi Veli Bayezidin 
gevşek devri değil, Yavuz gibi ci­
hangir, ihtiraslı bir serdarlar ser­
darı var. Beş ay önce Merc-i Dâ- 
bık’ta neye uğradıklarını gördüler. 
Tumanbay şimdi Italyanlardan 200 
top tedarik ederek onları yerleşti­
recek en uygun bir yer seçti. Rî- 
dâniye Kahirenin şimal doğusunda 
bir köydür. Karargâhım oraya ku­
rar. Elli binlik ordunun sol kanadı 
Mil nehrine ,sağ kanadı Mukattam 
dağına dayanıyor. Cephenin ileri­
sinde Âdiliyye mevkiinde uzun bir
hendek kazıldı. Toplar oraya yer­
leştirilir. Hendekten çıkan toprak­
ların şeddi topları gizlemektedir. 
Yavuzun ordusu Adiliyyeden geç­
meğe mecbur, ilk hamlede iki yüz 
topun yaylım ateşi. Plân sahiden 
mükemmeldi.
Yavuzun oyunu:
Sinan Paşadan aldığı malûmatla 
her şeyi öğrenen Yavuz, Âdiliyye ö- 
nüne yürür görünerek gece basın­
ca birdenbire cenuba yönelip bü­
tün hızile Mukattam dağını dolan­
dığı için sabahın ilk aydınlığı baş­
ladığı zaman altmış binlik Türk 
ordusu Mısırlıların arkasında gö­
rün üverince... bütün toplar olduğu 
gibi Âdiliyyede kalmıştı. Uğradıkları 
baskına rağmen sahiden gözüpek 
Kölemenler derhal cephe değiştirip 
kendilerini toparlıyarak yaman bir 
cenge tutuştular. Fakat Yavuz oy­
nadığı oyunla yalnız düşman plâ­
nını altüst etmemiş, bütün teşeb­
büsü kendi eline almıştı. Toman- 
bay Rîdâniye tâbiyesile hem arkada 
ki Kahireyi örtüyor, hem Kahire ken 
di ordusu arkasında ona istinad olu­
yordu. Yavuz, yaptığı gece manev­
rası sayesinde Kahire ile Mısır or­
dusu arasına girdiği için Mısır tâ- 
biyesinin iki esaslı menfaatini bir 
anda yıkıvermişti. Artık irade on­
da, o iradeye uymak da Kölemen­
lere düşüyor. Yapılacak çengin ya­
rı kaderi bir manevra lıareketile 
Yavuza geçmiştir.
Kıyasıya cenk:
22 ocak 1517 perşembe günü. Har 
bin bütün hızile kızıştığı bir anda 
kahramanlar kahramanı Tumanbay, 
yapılmasına değil, akla gelmesine 
bile imkân verilemiyecek bir ha­
reketi göze alarak, en cesur bey­
lerden Alanbay, Kurdbay gibi ba­
hadırları yanma alıp, hepsi zırhlı 
oldukları için, demir bir kütle ha­
linde ve yıldırım hızile cepheyi 
yardıktan sonra ordunun kalbgâ- 
hma, yani büyük otağlara vardılar. 
Tumanbayın maksadı Yavuzu ele ge­
çirip davayı kökünden halletmek­
ti. Büyük otağa girerek başta Ya­
vuz olmak üzere içeridekilerini kı­
lıçtan geçirip gene yıldırım hızile 
gerisigeri kendi ordularına döner­
ler. Halbuki girdikleri otağ padi- 
şahmki değil, sadrıâzammkiydi. Göz 
bebeği gibi sevdiği Sinan Paşanın 
şahadetinden büsbütün hiddete ge­
len Padişah, bütün tüfekler, top­
lar, oklar, ve atlılarla cenge son 
şiddetini verdirdi. Mısırlıların sol 
cenahı sağları üzerine atılmış bizim 
sol ‘cenahtaki • Yunus Paşanın taz- 
yikile de onların sağ cenahı sola 
atıldığı sırada, Padişah da merkez- 
den*'ve bütün ateş kuvvetHe- yük­
lenince... harb sahasında Mısırlı­
ların yirmi beş bin cesedi serilidir. 
Eğer Mısır ordusu elli binse yarısı, 
diğer rivayete göre otuz binse altıda 
beşi maktul düşmüştü. Bu bir im­
ha harbi oldu. Zafer tamdı.
Kahirenin ikizli fethi:
Çengin ertesi günü 23 ocakta Si­
nan Paşa ve onunla beraber şehid 
olanların muhteşem ve hazin ce­
naze merasimi yapıldı. Paşanın kü­
çük ismi Yusuftu. Yavuz, Yusuf 
peygamberin Mısır macerasını tel­
mihle: «Mısırı aldık ama Yusufu 
verdik» diye bu verilişin o alınış­
tan daha ağır bastığım anlatmış 
oldu. 24 ocak cumartesi günü Ka­
hireye girildi. Mısır demek Kahire 
demekti. Oraya yeter derece işgşi 
kuvvetleri yerleştirildi. Fakat cenk 
sahasından bir avuç adamiie kaça­
bilen Tumanbay sağdan soldan top­
ladığı eli silâh tutar on bin klşiîç 
Kahireye bir gece baskını yapıp 
bizim işgal kuvvetlerini de kâmilen 
kılıçtan geçirerek payitahtı 27 ocak­
ta istirdad ediverdi. Ondan sonra 
yerleştirdiği askerlerle her evi bir 
istihâm gibi kullanan Tumanbay 
Kahire halkını da coşturarak ya­
man bir müdafaa çengine başlar. 
Uç gün süren kanlı bir cenkten son 
ra Kahire tekrar geri alındı. Bu 
ikizli fethin b?=ı 24, sonu 30 ocak­
tır.
Seferin umımıı bilançosu:
Istanbuldan Kahireye gidip gel­
me toparlak hesab 5500 kilometreyi 
bulur. Yavuz 4 haziran 1516 per­
şembe günü Usküdardan hareket 
etmişti. 25 temmuz 1518 pazar günü 
Istanbula döndü. İki yıl bir ay sü­
ren bu seferle vatan iki misli bü­
yümüştü. Maraş; Anteb, Adana, İç­
el; Hatay vilâyetlerimizden başka 
Suriye, Filistin. Mısır, ve bütün 
Hicaz. Sonra Akdeniz hâkimi Bar­
baros Hayreddinın biati. Tarihte 
zaman ve mekân itibarile o kadar 
uzun ve neticesi o kadar verimli 
bir sefer gösterilemez. Dârâ İran­
dan kalkıp Yunanistana geldi fa­
kat mahvoldu. İskender Makedon- 
yadan kalkıp Hindistana gitti, fakat 
geriye dönen cenazesile beraber 
imparatorluğu da yıkılıvermişti. 
^Vnibal, Kartacadan kalkıp İspanya­
dan dolanarak Roma üzerine yü­
rüdü, fakat neticede rruğlûbdur. 
Onların hepsinde gidişler şanlı, dö­
nüşler hazindir. Yavuz şanla gitti 
ve şanı kat kat heybetlenerek dön­
dü. O seferin Suriye, Arabistan ve 
Afrika fetihleri dört asır süren 
bir payidarlık gösterir. Cenub vilâ­
yetlerimizden beş tanesi şimdi de 
ve ebediyen o seferin mukaddes 
yadigârlarıdır. Evet, Mısır seferi, 
hem uzunluğu, hem çetinler çetini 
cenkleri, hem de verdiği mahsulle­
rin bereketi bakımlarından bütün 
askerlik tarihinde eşsiz bir meha­
betle gerilip duruyor.
DÜZELTME: 21 ocaktaki (Dan- 
te’nin yaptığı belde) yazısının 2 nci 
sütun sondan 23 üncü satırında «İs­
lâmlığı» kelimesi «insanlığı» ola­
caktır.
14 ocaktaki (Büyük kültür ham­
lesi) yazısının 1 inci sütun 5. inci 
fıkranın 15 inci satırındaki «kadar» 
kelimesi «medar» olacaktır.
Taha Toros Arşivi
* 0 0 1 6 4 0 2 5 9 0  1 0 *


430'uncu yıldönümü vesilesiyle:Ridaniye zaferi ve Mısır'ın fethi

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository