Taha Toros Arşivi, Dosya No: 42-Hamdullah Suphi Tanrıöve

Ada, İhsan

Istanbul Sehir University Repository

V A T A N 'V  ;
AMERİKA DÖNÜŞÜ:
Amerikada büyük
bir din adamı
ljLJ| amdullalı Suphi Tanrıöver, 
"  "  Nevyork başpiskoposu At-
-  Tanrıöver beyanatına devam ediyor
henagoras hakkında konuşacağını 
bildirdi ve bu arada Türk - Yunan 
münasebetlerine de temas etti. Tan- 
rıöver şunları söyledi:
«—  Hüseyin Cahit Yalçın bir 
Amerika seyahatinden döndüğü 
vakit bana uzun uzadıya bu çok ta­
nınmış din adamından bahsetmişti. 
Hakkında verdiği malûmat onun yal­
nız gününü ve devrini aşan zekâsını 
değil, yarma ait endişelerini ve ta­
savvurlarını da naklediyordu.
Alman ve Rus istilâlarına karşı 
harı vaziyetlerinin bu istilâlara en 
müsait zamanlarında bile kalemi ile 
kahramanca mücadele etmiş olan 
Hüseyin Cahit Yalçının kalbinde 
Nevyorkta tanıdığı din adamı derin 
bir sevgi ve saygı uyandırmıştı.
Bir aralık Ankaraya gelen Vaşing- 
ton büyük elçimiz Hüseyin Ragıp 
Baydur, ondan bize ayni lisanla bah­
setti. Onun hakkında daha birçok 
şeyler işittim. Hepsi onun lehinde 
olmak üzere.
Gene onun hakkında Amerikada- 
ki bazı Türk dostlarımdan mektup­
lar aldım. Hakkında konuştuğumuz 
engin ruhlu, din adamından sitayiş­
le dolu olarak.
Ben de bir aralık hatırlarsınız, si­
zin gazetenizde ve Tasvirde ondan 
bahsettim. Bir de memleket gençli­
ğine, Eminönü Halkevinde hitap et­
tiğim vakit, kendisini sevgi ile ve 
saygı ile tekrar ve tekrar yadettim.
Dünyanm bu karışık, perişan dev­
rinde bütün kıymetleri ve bütün 
kuvvetleri birer birer teşhis etmeğe 
muhtacız. Kimse büyük ve küçük 
ortada mevcut bir kıymeti ihmal et­
mek günahını üzerine almamalıdır.
Bizden çok daha harp kudreti 
olan memleketlerde bile sulhta ve „ 
mücadelede işe yarayabilecek bir 
tek unsurun ortada metrük bir hal­
de kalmasına müsaade etmiyorlar. 
Her tarafta bugünün ve yarının kor 
kunç ihtimallerine karşı en geniş 
ölçüde hazırlanışa şahidiz.
İstanbul ve Atina rahiplerinin Mos- 
kovaya davet edilişi
Hatırlarsınız,. geçen temmuzda, 
müstakil Rus^eîüsesinin beşyüzüncü 
yıldönümü vesilesile İstanbuldan 
ve Atinadan bazı rahipler Moskova- 
ya davet edilmişlerdi. Bu davette 
ikinci bir maksat, her yerde dikkati 
çekmekten hâli kalmadı. İstanbul 
ana kilisesi arasında şimdiye kadar 
halledilmemiş olan bazı meseleler 
konuşulacak deniliyordu.
Yalçın ve Baydurun sözleri -  İstanbul ve Atina rahiplerinin 
Moskovaya davet edilişi — Athenagoras'ın şahsiyeti
"*■**“ *■*■ Anlatan : 11 “ 1 1 ........... .......11 “  Yazan :
H. SUPHİ TANRIÖVER İHSAN ADA
leket muharebesine şahit olmuş, ru­
hu, tahsili ve terbiyesi çok süren bir 
‘ ıstırap mektebinde yuğurulmuş bir 
müslüman Türk çocuğu, İmparator­
luğun diğer bir köşesinde hemen 
hemen ayni senelerde doğmuş, meni 
lekette ve dünyada ayni harpleri, 
ayni ihtilâlleri idrak etmiş, bir Or­
todoks Türkle Nevyorkta karşı kar­
şıya gelecek! Ve bunlar konuştuk­
ları vakit şark meseleleri Avrupa 
meseleleri, dünya meseleleri hak­
kında ayni şeyi düşündüklerini gö­
recekler ve geçici bir dostlukla de­
ğil, hayatlarının son günlerine ka­
dar devam edecek bir dostlukla bir­
birlerine bağlanacaklar.
Türk • Yunan münasebetleri
Ben onun beni izaz için verdiği 
bir akşam yemeğinde Türk - Yunan 
münasebetleri hakkında altı esaslı 
noktaya temas ettim ve onları birer 
birer saydım:
1 — OsmanlI İmparatorluğunun 
parçalanmasından sonra hangi top­
rak Türkün elinden çıkmış ve Yu- 
nanistana mal olmamışsa, orada Ele- 
nizm imha edilmiştir. Bulgaristan 
da böyledir. Eski, yeni Sırbistan da 
böyledir. Arap memleketleri de böy­
ledir.
Yunanlılığın tamamen bitmediği 
yerler varsa orada yalnız, ticarî ma­
hiyette olarak tamamen yabancı va­
ziyette duran ufak koloniler görür­
sünüz. Bunlar da, derece derece ze­
vale doğru gitmektedir. Romanya- 
da olduğu gibi.
Rumların en kolay eridiği toprak 
Rusyadır. Eski Slavlara elif beyi 
Bizans verdi. Dini ve medeniyeti Bi­
zans verdi. Slav topraklarında Bi­
zans her şekli ile tam bir zevale 
doğru, gitmiştir.
2 — Osmaniı İmparatorluğunun 
engin sahalarında, Türk nerede ya-
'. şadı ise, Rum orada yaşayabildi. 
Hattâ bir yeni doğuya «Renâis- 
sance» a mazhar oldu.
Yorga bize «Bizanstan Sonra Bi­
zans» adlı kitabında bu yeni doğu­
yu anlatır.
Charles Deehl bize «Bizans tari­
hi» nde ve «Konstantinopl» ismini
Ben Amerikada bazı muhitlerde 
ikinci kaydın uyandırdığı endişeye 
şahit oldum.
Üç senedenberi ne vakit yazı ile 
veya sözle Rum, Ortodoks ana kili­
sesinden bahsettimse onun tarihi şu­
uruna pek çok inandığımı söylemek­
te tereddüt etmedim.
Bu davet üzerine, İstanbul ve A ti­
na, bazı rahipleri merasimde bulun­
mağa mezun kıldı. Fakat onlara ta­
limat verdiler. «Hiç bir müzakereye | 
girmiyeceksiniz.» Bu emir sadakatle 1 
yerine getirildi.
Amerikada bulunduğum sırada 
kendisini daima hürmetle andığım 
o büyük din adamı ile hemen her- 
gün temas halinde idim. Uzaktan 
edindiğim kanaatleri hergün biraz 
daha kuvvetlendirmeğe fırsatlar bu­
larak memleketime döndüm.
Başpiskopos Athenagoras sevgisi, 
hayali, faaliyeti, bir ufak cemaatin 
daracık çerçevesine hapsedilecek 
fıtratta bir adam değildir. Onun kal­
binde iki engin tarih birbirini ik­
mal ederek yaşıyor. Bizans tarihi ve 
Osmaniı tarihi.
Tarihin ne hatıra gelmez tesadüf­
leri vardır. Kim derdi ki, bir gün 
İstanbulun eski bir mahallesinde ve 
İmparatorluk günlerinde doğmuş, 
hayatının 23 senesi içinde beş meni-
taşıyan kitabında ayni hakikati taf­
sil eder.
Adalar denizi sahillerinden Kon- 
yaya kadar Karadeniz sahillerinden 
üçüncü sıra Mahmur dağlara' kadar 
ayni doğuya şahit oluruz. İstanbu­
lun içinde, İstanbul etrafında, Ada­
larda, Marmara ve Boğaziçi kıyıla­
rında bu doğu süratle inkişaf halin­
dedir.
Mısırlı Mustafa Fâzıl Paşa Sultan 
Abdülâzize takdim ettiği fransızca 
bir lâyihada, ayni maddeyi, kuvvet­
le ve cesaretle teşrih eder.
3 —  Osmaniı devrinde Rum, tez- 
lil edilmemiştir. Asırlarca devletin 
Avrupa milletlerile münasebetlerin­
de Rum, tercümandır. Onu bir ara­
lık, dünya payitahtı olan Londrada 
büyük elçi olarak görürüz. İsmi Mü- 
sürüs Paşadır.
Ruslarla bir ölüm dirim muhare­
besinden sonra Berline yolladığımız 
murahhas heyete riyaset eden Kara- 
todori Paşadır.
Romanyayı Türk paşalarile değil, 
beylik yani prenslik payesine yük­
selttiğimiz Rumlarla idare ederiz.
Doktorlarımız arasında vezaret rüt 
besine yükseltilmiş simalar vardır. 
Benim çocukluğumda hayatımı kur­
taran Aristidi Paşa gibi.
Millet Meclisinde, Âyan meclisin­
de azadırlar.
Anadolu kasabalarında benim 
1910 da Konyada Alâettin tepesin­
den seyrettiğim gibi, yüksek çatılı 
büyük evler, Rumların ve Ermeni- 
lerin mahalleleridir.
Sanat ve ticaret ellerindedir. Her 
gün daha geniş bir refaha doğru gi­
derler.
Padişahlarımızın muay edelerin de 
bütün merasim, mutlak bir sükût 
içinde cereyan eder. Şark dünyası­
nın sahibi olan kıtalar üzerine ya­
yılmış engin bir devletin başında 
duran padişahın huzurunda yalnız 
bir tek adam sesini yükseltmeğe 
mezundur. O, Rum patrikidir. Ve 
İslâmm Halifesine, Osmaniı Sulta­
nına rumca hitap eder. Bu hitap 
sonra türkçeye tercüme olunur.
(Devamı Sa: 4 Sü: 1 de)
Taha Toros Arşivi
* 0 0 1 6 4 0 0 2 1 0 1 0


Amerika dönüşü:2:Amerika da büyük bir din adamı

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/132537/3/001640021010.pdf

Amerika dönüşü:2:Amerika da büyük bir din adamı

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository