Taha Toros Arşivi, Dosya No: 154-İsmail Habib Sevü

[Sevük], İsmail Habib

Istanbul Sehir University Repository

JRÎYET 1 L¡  '  L  '  '14  0
GÜRÜLTÜ VE
Medeniyet =
• • • •
Valimiz Lûtfi Kırdara açık mektub
Rus ediblerinden 
Grigori Petrof un se­
lis bir türkçeyle di­
limize çevirilen «Be­
yaz Zambaklar mem­
leketinde» isimli ki­
tabım bilmem gör- , . ,.
dünüz mü? Kitab Finlandıyaya dairdir. 
Bataklıklar ve çoraklıklar ülkesi olan Fın- 
landiyanın bir avuç idealist sayesinde bir­
denbire nasıl beyaz zambaklar ve yase - 
minler diyarı haline geldiği anlatılır. Ede­
rin daha başlangıç kısmında Ruslarla Fin­
ler şu suretle mukayese ediliyor:
Çarlık Rusyasında Finler tamamıle 
muhtariyete malik bir büyük dukalık ol­
duğu için o zaman Petersburg da Kus is­
tasyonundan başka, onun yakınında ay­
rıca bir Fin istasyonu da varmış. Kus is­
tasyonuna giriyorsun: Bir gürültü, bir pa­
tırtı; iten, kakan; bağıran çağıran; ha - 
malına şovenler, bavulunu bulamayan - 
lar.
Bir de Fin istasyonuna bak: Tertemiz 
bir salon, ilk küşad resmi yapılıyor gibi 
her taraf pırıl pırıl; büyük bir kalabalık, 
fakat çıt yok; sanki bir mabeddesm, in­
sanlar sanki birer gölge ve birer hayalet-
tır
Kitab daha ilk sahifelerde bu iki istas­
yonu göstererek hükmünü veriyor: Bi ­
rinde gürültü, yani gerilik; ötekinde sü­
kûn, yani medeniyet.
Türk milletinin en açık karakterlerin­
den biri sükûnet ve vekardır. Farfaralık 
bizim en bilmediğimiz ve bize en yakış­
mayan şey. Zamanı gelince gürleriz, ta­
kat gürültü etmeyiz. Efendiliğimiz bun 
dan geliyor. Efendilik, yani ruhun mede-
nlyBunu, millî bir kuruntu ile, kendimiz 
söylemiyoruz. İşte en eski şehadetler: 
15 inci asır başlarında, Anadoluyu ilk 
gezen Avrupalı seyyah Bertrand m, Ku- 
düste müslüpıan hacısı kıyafetine gınp 
türkçe öğrenerek, Türk kafilelerde bera­
ber, cenubdan şimale bütün Anadoluyu 
görür. «Türkler itidal sahibi, ciddî ve te­
miz yüreklidir» diyor ve ilâve ediyor: 
«On fıenk bir yerde toplanırsa bin Türk- 
ten daha çok gürültü eder.»
İşte 16 ncı asır ortasında, Kanunî za­
manında, Cermen İmparatoru Ferdi - 
nand’m sefiri Busbecq, Istanbulda sekiz 
sene kalıyor. «Türk Mektubları» ismin * 
Jeki eseri Hüseyin Cahid tarafından dı- 
imize çevrilerek geçenlerde neşredildi. 
Sefir, İran seferinden dönen Kanuninin 
ruzuruna kabul edilmek için Amas - 
yaya gitmiştir. Mevsim yaz. Haşmetli 
Sül ey manın haşmetli otağı. Otağın önu- 
le binlerle cemaat ve onbinlerle asker di­
tilmiş. Kalabalık mahşer gibi. Sefir «bu 
muazzam kalabalık içinde en methe de­
ğer nokta sessizlik ve disiplindir, diyor, 
ıiç biı bağırışına ve uğultu yok. Halbuki 
ılelâde kalabalıklarda böyle şeyler eksik 
jlmaz.» Ve Yeniçerileri anlatıyor: «O
tadar sessizdiler ki, benden çok uzak bu- 
unmadıkları halde, acaba canlı adamlar 
nıdır, yoksa birer heykel midirler? diye 
tendi kendime soruyordum.»
Evet medeniyetimiz gürültüsüzlüğü - 
müzdü. Medenileşen Avrupa dahi sonra 
iyle olmadı mı? Beş sene evvel bütün 
lir yaz iç Avrupayı dolaştım. Berlinle 
-’arisi mukayese ederken, «Tunadan Ba­
lya» da şunları yazmışım: «... İkisinde de 
ıiç sivri ses yok. Sesin azgını budanık, 
¡ürültünün keskini ezik. Düzgün otomo- 
>il dizileri, hıza gelmiş kaplumbağalar 
;ibi sessizdir ve çanlarını hiç işletmeyen 
ramvaylar, gözü doldurup kulağa do - 
nınmıyarak, patenlerde gibi kayıyorlar!»
İki beldenin ikisinde de beşer milyon- 
uk nüfus kaynaşıyor: Beş milyonun uğul- 
usu; derin, müphem, belirsiz uğultu. Ha­
li elbisemiz her tarafımızdan bizi sar - 
niştir da duymayız, iki belde de dahi öy- 
e kendini bildirmeyen edebli bir uğultu 
rar, fakat sivri ses yok. Vücude çuvaldız 
leyse kulağa öyle olan sivri ses.
Bir zerre mübalâğa etmiyorum. Her iki 
>eldeden birer misal vereyim: Berlinin
lir semtinde nispeten fazla gürültü ol - 
luğu hükümetin dikkatine, yani hiddeti- 
le dokunur. Bu gürültü nereden geliyor 
la bir türlü belli değil. Nihayet muhtelif 
lamlar üstüne en hassas aletler koyarlar, 
lu iş için günlerce uğraşmışlar. Görülü- 
or ya, kulağın farkedemediği gürültüyü, 
HHmİ orör^ m r^lio-inî mikroskobla arar gi-
Meşhur Fransız
çançanlarına razıyız. 
Fakat mahalle arala­
rında satıcıların hâlâ 
kesilmeyen naraları 
ne oluyor? Nara, ya­
ni seslerin en sivrisi 
ve en azgını.
__ ___  ______  romancısı Pierre Be-
noit İstiklâl savaşı zamanlarında Türkiye- 
ye geldiği zaman türkçenin kulağına naşı 
tesir ettiği sorulmuş, «bilmediğim yaban, 
cı diller arasında kulağı hiç yormıyan 
dilin türkçe olduğunu gördüm.» demiş. 
Türkçe bu kadar kulağı yormazken Türk 
neye kulağı tırmalar?
Bir aralık «vatandaş, türkçe konuş!» 
diye levhalar asmıştık. Asıl «vatandaş, 
gürültü etme!» diye levhalar yazılmalı. 
Gücümüze giden bazı vatandaş kümeleri­
nin türkçe konuşmaması, değil yaygara 
ile konuşmasıdır. Yaygara ki iptidailiktir, 
insanı asıl bu iptidailik çileden çıkarıyor.
Şu havagazi fabrikasına bak: Bu asır­
da hâlâ amelelerini erken erken bacala­
rının canavar düdüklerde çağırıyor. O çu­
kurun mürtesemleri çepçevre büyük a- 
partımanlarla sıralı, dumanının karboni­
le havayı bozduğu yetmiyor gibi bir de 
Tanrının sabahı bacalarını bağırtması: 
Hem uykumuzu ağırlat, hem uykumuzu 
tamamlatma; zulüm üstüne zulüm.
Ya Boğaziçinde takaların çıkardığı c 
müthiş «pat pat» lar. Sahibi, takasının 
arkasına bir motor takmış, iyi. Fakat ne­
den o motörün borusuna «şaydanser» de. 
dikleri bir âlet ekleyip gürültünün önüne 
geçmez? Asgarî beş altı yüz liralrk tek­
neye azamî beş on liralık âlet. Hayır, ta­
kacıya o küçük fedakârlık yaptırılmaz, 
fakat bütün boğaz halkı sabahın fecrin, 
den gecenin sonuna kadar zaman zaman 
o gürültüye katlanır durur. Hülyalı bo­
ğaz; öyle bir yerde bu patpatlı patırdılaı 
ne kadar yamyam oluyor!
Berlinden Parise giderken tren hiç biı 
istasyonda düdük çalmadı. Berlinden ses­
sizce kalktık, Parise sessizce girdik. Hal. 
buki bizim sayfiye yerlerindeki banliyö 
trenlerimiz bile düdük öttürür durur. Biı 
kaç yaz Floryada kaldım: Sabahın altı­
sında ilk trenin havayı patiska gibi yırtan 
o tiz ve keskin sesile «lâhavle» çekerek 
yatağımdan fırlarken düşünürdüm: Bu
trenler ki bu eşsiz sayfiye yerinin nimet, 
lerinden istifade etsin diye bu halkı ta­
şırlar, o nimetlerin en başında geleni ki 
sükûn ve huzurdur, bu ne tezadlı hikmet: 
Tren, tekerleğile kavuşturduğu nimeti dü- 
düğile halkın elinden alıyor!
Atatürkümüzün Floryayi şereflendir, 
meşine ayni zamanda tren düdüğünden 
kurtulacağımız için de sevinirdik. O geldi 
mi, ne düdük, ne gürültü, tren bir hayalet 
gibi sessizdir. Şefe bu hürmet iyi. Fakat 
mademki tren böyle işleyebiliyor, onu 
halka da neye öyle işletmeyiz? Halka kıy­
met vermemek, halkı hiçe saymak, eğeı 
halk hiçse, sen ben, o bu hep hiçsek, hiç. 
lerin başında olmak başta olana şeref o- 
lur mu? Hepi bırak, bire bak; o zaman 
o bire de o hep gibi bakarlar. Bakıni2 
bir tren düdüğü davayı nereye götürüyor.
Halbuki bu yazıların maksadı... Ne 
maksadı? Eğer o maksad buraya kadaı 
yazılanlarla anlaşılmadise bundan sonra 
yazılacaklar neye yarar? Saygılarımı su­
narak imzamı atıyorum.
İSMAİL HABİB
Taha Toros Arşivi
6 4 0 2 2 5 0 1 0


Gürültü ve medeniyet:Valimiz Lütfi Kırdar'a açık mektup

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/132791/3/001640225010.pdf

Gürültü ve medeniyet:Valimiz Lütfi Kırdar'a açık mektup

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository